Η ξεχασμένη αρχαία κρήνη που θα μετατραπεί σε αρχαιολογικό πάρκο στα Πετράλωνα

Περιφραγμένη εδώ και δεκαετίες από φτηνό συρματόπλεγμα, μοιάζει μάλλον με σκάμμα εργασιών από κάτι που έμεινε στη μέση, παρά με ένα αρχαιολογικό εύρημα το οποίο μεταφέρει ιστορία χιλιάδων ετών: η αρχαία κρήνη στη συμβολή των οδών Ανταίου και Γενναίου Κολοκοτρώνη στα Πετράλωνα, μια ανάσα από την κεντρική πλατεία Μερκούρη, αποτελούσε από τη δεκαετία του ’70 μία από τις «ανοιχτές εκκρεμότητες» της πόλης, τόσο προς το ιστορικό παρελθόν της, όσο και προς τους κατοίκους της.

Η ευχάριστη είδηση της νέας χρονιάς είναι ότι το ξεχασμένο εύρημα των Πετραλώνων μπαίνει σε πορεία ανάδειξης: όπως ανακοίνωσε το ΥΠΠΟΑ που φέρει την ευθύνη για την προστασία του μνημείου, κατόπιν της αυτοψίας που πραγματοποιήθηκε και των φθορών που διαπιστώθηκαν στο σημείο (το 2024), δίνεται φέτος το σήμα για την εκκίνηση των εργασιών αποκατάστασης και ανάδειξης, ευτυχώς πριν καταρρεύσει ο βράχος από τις καιρικές συνθήκες και η ζημιά στην κρήνη καταστεί τελικά ανεπανόρθωτη.

Ακριβές χρονοδιάγραμμα δεν ανακοινώθηκε, βέβαια.

Ανακοινώθηκε μόνο η σειρά των διεργασιών που απαιτούνται συνολικά για την παρέμβαση ανάδειξης, μια παρέμβαση που όπως τονίστηκε από την υπουργό Λίνα Μενδώνη δεν θα αποτελεί απλώς ένα έργο συντήρησης, αλλά «μια επένδυση στην ταυτότητα της ιστορικής γειτονιάς των Πετραλώνων».

Συγκεκριμένα, μετά την εκπόνηση και την ωρίμανση των σχετικών μελετών για την ορθή αποκατάσταση της αρχαίας κρήνης από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο, θα ξεκινήσει η «ουσιαστική διάσωση» του μνημείου, όπως αναφέρθηκε, με τη διαμόρφωση ενός ανοιχτού αρχαιολογικού πάρκου στο σημείο της συμβολής των οδών και την ενσωμάτωση έτσι του μνημείου στον καθημερινό πολιτισμικό χάρτη της περιοχής, με ζώνες πρασίνου.

Πρόκειται δηλαδή να εμφανιστεί μελλοντικά ένα αρχαιολογικό πάρκο τσέπης στα Άνω Πετράλωνα («το έργο περιλαμβάνει την διαμόρφωση νέας πλατείας, στην οποία θα ενσωματώνεται ο αρχαιολογικός χώρος, με την αξιοποίηση του όμορου οικοπέδου»), αποκαλύπτοντας την ιστορία του μνημείου που παρεμπιπτόντως είναι εξαιρετικά επίκαιρη.

Η άγνωστη Κρήνη Ανταίου που φτιάχτηκε για τη λειψυδρία

Η Κρήνη Ανταίου, όπως έχει κατοχυρωθεί στα πρακτικά των αρχαιολόγων, αποκαλύφθηκε τυχαία το 1976, κατά τη διάρκεια εργασιών από τον Οργανισμό Αποχέτευσης Πρωτευούσης στα Πετράλωνα για τη διεύρυνση των υπόγειων υποδομών της πρωτεύουσας. Όπως φάνηκε, κάτω από τον βράχο του οικοπέδου υπήρχε ένα σπηλαιώδες όρυγμα, με δύο σωζόμενα τοξωτά ανοίγματα εξωτερικά της κρήνης κι ένα ενδιάμεσο λαξευμένο πεσσό, μαζί με υπολείμματα αγωγών σε διπλανά σημεία.

Ήταν από την αρχή ξεκάθαρο ότι η κτιστή υποδομή μέσα στον βράχο παρέπεμπε στην ύστερα κλασική περίοδο των Αθηνών, αλλά για πιο ακριβή στοιχεία χρονολόγησης χρειαζόταν μελέτη.

Όπως περιγράφεται στις Αρχαιολογικές Συμβουλές που έχουν εκπονήσει εφορείες αρχαιοτήτων με τη στήριξη του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης, «η κρήνη στη συμβολή των οδών Ανταίου και Γενναίου Κολοκοτρώνη, στην πλατεία Αμαλίας Μερκούρη, πιθανώς εντάσσεται στο πρόγραμμα δημόσιων έργων του β΄ μισού του 4ου αι. π.Χ.», ένα πρόγραμμα το οποίο υλοποιήθηκε προκειμένου η Αττική να αντιμετωπίσει τη λειψυδρία εκείνης της εποχής, παρέχοντας έτσι ένα εξαιρετικά επίκαιρο μάθημα σχετικά με το επόμενο μεγάλο πρόβλημα που καλείται να αντιμετωπίσει το Λεκανοπέδιο στον καιρό της κλιματικής αλλαγής.

Γνωρίζουμε ότι ο τύπος της υπόγειας δεξαμενής εισήχθη στην Αθήνα κατά τον 4ο αιώνα π.Χ. (μέχρι τότε αρκούσαν τα πηγάδια), άρα η Κρήνη Ανταίου είναι από τις πρώτες του είδους που κατασκευάστηκαν και σώζονται μέχρι σήμερα.

Γεωγραφικά, στοιχειοθετεί τη θέση της δυτικής πύλης του αρχαίου δήμου της Κοίλης, μια περιοχή απ’ τις πιο πολυσύχναστες της αρχαίας Αθήνας, με έντονο εμπορικό χαρακτήρα και σύνδεση με τον Πειραιά και το Φάληρο («διά Κοίλης οδός» όπως έγραφε ο Ηρόδοτος) – κομμάτια όλα μιας ιστορίας που με όχημα την κρήνη θα μπορούσε επίσης να αναδειχθεί.

ΣΧΕΤΙΚΟ ΘΕΜΑ