Ιώβη και Χάρη, πώς παίζεται στο θέατρο ένα από τα πιο μεταφυσικά έργα του Ντοστογιέφσκι;
Η Ιώβη Φραγκάτου και ο Χάρης Χαραλάμπος Καζέπης συμπρωταγωνιστούν στην παράσταση Ήμερη - Η Ανατομία μιας Πτώσης, που μεταμορφώνει τη σκηνή σε ένα παράδοξο ενεχυροδανειστήριο αναμνήσεων και χαμένων ονείρων.
- 14 ΙΑΝ 2026
«Ένας άντρας, ο οποίος για λόγους που θα δεν θα σας αποκαλύψω αποφεύγοντας το όποιο spoiler, γίνεται ενεχυροδανειστής μέσα σε ένα βράδυ. Το ίδιο βράδυ που περιμένει να έρθουν από το γραφείο τελετών να παραλάβουν τη νεκρή του σύζυγο. Εκείνη τη χρονική στιγμή, ξεκινά μια επώδυνη καταβύθιση στη μνήμη του, στα γεγονότα της ζωής του και στις σκέψεις του, προσπαθώντας να κατανοήσει το γιατί αυτοκτόνησε η νεαρή σύζυγός του.
Σε αυτό το ταξίδι του, οι μνήμες, τα γεγονότα και τα πρόσωπα ζωντανεύουν μπροστά στους θεατές και θέλω πολύ μετά το τέλος κάθε παράστασης να μαθαίνω τη δική τους ετυμηγορία», αναφέρει ο Χάρης Χαραλάμπος Καζέπης, εκ των πρωταγωνιστών της παράστασης Ήμερη – Η Ανατομία μιας Πτώσης, την υπόθεση της οποίας μόλις διηγήθηκε.
Τα χαρτιά της «ετυμηγορίας» αυτής ανοίγονται κάθε Δευτέρα και Τρίτη βράδυ στο Θησείον, ένα Θέατρο για τις Τέχνες. Εκεί, όπου ο ηθοποιός, που τιμήθηκε τον Δεκέμβριο με βραβείο «Κάρολος Κουν» για την ερμηνεία του στον μονόλογο Οιδίποδας Τύραννος σε σκηνοθεσία Σοφίας Αντωνίου, συμπρωταγωνιστεί με την Ιώβη Φραγκάτου, ηθοποιό με σημαντική διαδρομή στο αρχαίο δράμα. Μαζί ζωντανεύουν ένα από τα πιο σκοτεινά και μεταφυσικά έργα του Φίοντορ Ντοστογιέφσκι, την Ήμερη (1876).
Η νουβέλα δεν παρουσιάζεται αυτούσια, αλλά μέσα από τη θεατρική διασκευή που έχει κάνει ο ηθοποιός-σκηνοθέτης Γιάννης Νταλιάνης, εμπνευσμένος από το έργο, τη ζωή και τη φιλοσοφία του Ρώσου συγγραφέα. Έφτιαξε μία παράσταση που αποτελεί μία εσωτερική ανάγνωση πάνω στην έννοια της πτώσης -σωματικής, ηθικής και υπαρξιακής- σήμερα, στον σύγχρονο κόσμο μας, που συνεχίζει να εγκλωβίζει, να απομονώνει, να τιμωρεί.
Ποια ήταν η πρώτη σας επαφή με την Ήμερη του Ντοστογιέφσκι;
Ιώβη Φραγκάτου: Την είχα διαβάσει παλιότερα, αλλά τώρα με αφορμή την παράσταση την είδα με άλλο βλέμμα. Και η αλήθεια είναι πως με βοήθησε πολύ η διασκευή του Γιάννη Νταλιάνη.
Ο Γιάννης κάνει κάτι ουσιαστικό: δίνει στην Ήμερη φωνή. Στο πρωτότυπο κείμενο, η ηρωίδα δεν μιλάει ποτέ. Υπάρχει μόνο μέσα από τα λόγια του συζύγου της. Στη διασκευή αποκτά λόγο, εσωτερικότητα και χώρο να υπάρξει· έτσι την πλησιάζουμε σαν πραγματικό πρόσωπο, όχι σαν σκιά.
Χάρης Χαραλάμπος Καζέπης: Είχα διαβάσει τη νουβέλα για πρώτη φορά μετά το ανέβασμά της από τον Λευτέρη Βογιατζή και τον Γιώργο Σκεύα στο Οδού Κυκλάδων.
Έκτοτε, τη διάβασα αρκετές φορές και σε διαφορετικές μεταφράσεις τους τελευταίους μήνες. Κάθε καινούργια φορά ήταν και μια αποκάλυψη, όπως συμβαίνει και με όλα τα σπουδαία κείμενα.
Μιλώντας για σπουδαία κείμενα, γιατί αξίζει να διαβάσει κάποιος Ντοστογιέφσκι σήμερα και κάθε «σήμερα»;
Ιώβη: Γιατί μιλά για ανθρώπους που προσπαθούν να καταλάβουν τον εαυτό τους, που παλεύουν με τον φόβο, την ενοχή, την ανάγκη για αγάπη. Στο θέατρο, ο Ντοστογιέφσκι απαιτεί αλήθεια – σε καλεί να είσαι ακριβής και εκτεθειμένος. Δεν σου επιτρέπει να κρυφτείς.
Χάρης: Το να διαβάσει κανείς Ντοστογιέφσκι, να τον ανεβάσει στο θέατρο, να τον ερμηνεύσει επί σκηνής, να πάει να δει στο θέατρο Ντοστογιέφσκι είναι για τον καθένα μια εντελώς διαφορετική εμπειρία αναλόγως σε ποιά φάση της ζωής του και της προσωπικής του αναζήτησης βρίσκεται. Είναι πάντως, σίγουρα, μια ευκαιρία καθρεφτίσματος της ψυχής του κάθε ατόμου ειδικότερα και του κόσμου γενικότερα. Αυτό το καθρέφτισμα μπορεί να είναι βαρύ, αλλά ταυτόχρονα κρύβει και μια ελαφράδα, αν κάποιος δεν παίρνει τον εαυτό του και πολύ στα σοβαρά, που μπορεί να αποδειχθεί αναλγητική και πολύ φωτεινή.
Ποια ήταν το πρώτο βιβλίο του που διαβάσατε;
Ιώβη: Το Έγκλημα και Τιμωρία. Με είχε συγκλονίσει ο τρόπος που παλεύει ο άνθρωπος με τον ίδιο του τον εαυτό: με την ενοχή, την ανάγκη για λύτρωση, το βάρος των σκέψεών του. Και το βιβλίο του στο οποίο επιστρέφω ξανά και ξανά είναι οι Αδελφοί Καραμάζοφ. Κάθε ανάγνωση ανοίγει μια άλλη πόρτα.
Χάρης: Αν δεν κάνω λάθος, αυτό το βιβλίο ήταν η δική μου πρώτη επαφή με τον Ντοστογιέφσκι Θυμάμαι ότι με συγκλόνισε τόσο πολύ το σύμπαν του Ντοστογιέφσκι που με το που τελείωσαν τους Αδελφούς Καραμάζοφ, ξεκίνησα να διαβάζω και τα υπόλοιπα έργα του, το ένα μετά το άλλο, για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα. Κι αυτό είναι κάτι στο οποίο επιστρέφω συχνά.
Τι το ιδιαίτερο έχουν οι ήρωες του Ρώσου;
Χάρης: Είναι «πολυδιάστατοι» και «ατελείς», παλεύουν με το μέσα τους , τα πάθη τους, τις ενοχές τους, και με βαθιά φιλοσοφικά, υπαρξιακά ερωτήματα, βιώνοντας πόνο, πτώση, αλλά συχνά αναζητούν και τη λύτρωση και την πνευματική ανάταση. Κινούνται πολύ συχνά στο όριο του παράλογου, ζουν μέσα στην οδύνη και την αμφιβολία, αναδεικνύοντας την πολυπλοκότητα της ανθρώπινης ψυχής, κάτι που τους κάνει τόσο τραγικούς και ταυτόχρονα τόσο αληθινούς.
Ιώβη: Οι ήρωες του Ντοστογιέφσκι δεν είναι ποτέ μονοδιάστατοι. Δεν είναι «καλοί» ή «κακοί». Είναι αντιφάσεις: φόβος, επιθυμία, τρυφερότητα, ενοχή, σκοτάδι και φως μαζί. Και αυτό προκύπτει από τον ίδιο τον συγγραφέα, που έλεγε: «Με λένε ψυχολόγο, αλλά δεν συμφωνώ. Αυτό που προσπαθώ είναι να ανακαλύψω το πρόσωπο του ανθρώπου σε όλες του τις διαστάσεις -τις ταπεινές και τις υψηλές- και έτσι να αναδειχθεί το όλον». Αυτή η βαθιά παρατήρηση κάνει τους ήρωές του τόσο ζωντανούς και τόσο σημερινούς.
Ποιοι είναι λοιπόν οι δικοί σας ήρωες στην κατά Γιάννη Νταλλιάνη Ήμερη;
Ιώβη: Είμαι η Ήμερη: ένα κορίτσι που ελπίζει. Στην αρχή του γάμου της πιστεύει πως η ζωή της θα γίνει καλύτερη – ότι ίσως αγαπηθεί, ότι ίσως βρει χώρο να ανασάνει. Έχει μια αθόρυβη ένταση και μια σιωπή που δεν είναι αδυναμία. Είναι τρόπος προστασίας. Και πίσω της κρύβεται μια δύναμη που δεν φαίνεται εύκολα.
Χάρης: Εγώ υποδύομαι τον άντρα της, τον ενεχυροδανειστή. Έναν άντρα, που δεν μπορεί να διαχειριστεί τη δική του «πτώση», κοινωνική, οικονομική, ψυχολογική, με τονισμένο υπερεγώ και σαφέστατες ενδείξεις ναρκισσιστικής διαταραχής και που αντιμετωπίζει τα τραύματά του τραυματίζοντας και εξουσιάζοντας μια γυναίκα (αυτό προσπαθεί τουλάχιστον).
Πόσο οικείο ή σύγχρονο σας ακούγεται αυτό; Φαντάζομαι αρκετά και αυτό είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό αν σκεφτούμε ότι το διήγημα γραφτηκε το 1876, δηλαδή 150 χρόνια πριν.
Συνεπώς, για ποια πράγματα θέλει να μιλήσει το έργο; Πώς επικοινωνεί με τη σημερινή κοινωνία;
Χάρης: Είναι σε άμεση επικοινωνία με την κάθε εποχή, όπως όλα τα μεγάλα κλασικά κείμενα. Αυτός είναι ένας από τους τρόπους επικοινωνίας της παράστασής μας με το σήμερα.
Πέρα από αυτό, που ενώ μπορεί να θεωρηθεί κλισέ δεν είναι και δεδομένο όμως, η παράσταση μέσα από τη σκηνοθετική ματιά και τη διασκευή του Γιάννη διερευνά την πτώση (σωματική, ηθική, υπαρξιακή), την σύγκρουση εξουσίας ανάμεσα στον άντρα και στη γυναίκα, τη μοναξιά, το μίσος και την αγάπη σε μια ας πούμε τοξική μορφή.
Δίνοντας φωνή και στη σιωπηλή γυναίκα, φωτίζει την εσωτερική αποξένωση και ξεσκεπάζει την πατριαρχική κοινωνία, μέσω του δίπολου του αντρικού λόγου και της γυναικείας σιωπής.
Ιώβη: Η παράσταση μιλά για τη μοναξιά μέσα στις σχέσεις. Για το τι σημαίνει να ζεις χωρίς να ακούγεσαι. Για τον φόβο που μεταμφιέζεται σε τρυφερότητα. Συνομιλεί έντονα με το σήμερα: με τις γυναίκες που δεν έχουν φωνή, με τις σχέσεις που μοιάζουν ασφαλείς, αλλά δεν είναι, με την ανάγκη να βγεις από κάτι ασφυκτικό χωρίς να ξέρεις πού θα οδηγηθείς.
Υπάρχει κάποια ατάκα που σας έχει κολλήσει;
Ιώβη: Μία φράση που σηματοδοτεί τη στιγμή που η Ήμερη χάνει την πίστη της στον άντρα της – το τέλος της ελπίδας και τη συνειδητοποίηση του τι ήταν η ίδια για εκείνον και για τον υπόλοιπο κόσμο: «Σκόνταψε το μυαλό μου, γλίστρησε σε βαθύ πηγάδι και πνίγηκε στις αναμνήσεις από το σπίτι των πεθαμένων».
Χάρης: «Οι άνθρωποι, βλέπετε, φοβούνται ότι η δυστυχία είναι μεταδοτική».
***
Ήμερη – Η Ανατομία μιας Πτώσης
Διασκευή-Σκηνοθεσία: Γιάννης Νταλιάνης
Παίζουν: Χάρης Χαραλάμπους Καζέπης, Ιώβη Φραγκάτου, Δήμητρα Σταύρου, Γιώργος Κορομπίλης. Με τη φωνή του Δημήτρη Πιατά
Σκηνικά: Νατάσσα Τσιντικίδη
Κοστούμια: Ιώβη Φραγκάτου
Φωτισμοί: Χάρης Δάλλας
Μουσική: Ορέστης Ντάντος
Φωτογράφηση-Βίντεο: Πάτροκλος Σκαφιδάς
Βοηθός σκηνοθέτη: Εύη Νάκου
Εθελοντής: Ιωάννης Βασιλειάδης
Επικοινωνία-Γραφείο Τύπου: Μαρία Τσολάκη
Social Media: Renegade
Info: Κάθε Δευτέρα και Τρίτη στις 21.00 στο Θέατρο Θησείον, ένα Θέατρο για τις Τέχνες (Τουρναβίτου 7, Θησείο). Προπώληση εδώ.
Ακολουθήστε το OneMan στο Google News και μάθετε τις σημαντικότερες ειδήσεις.