Τι συμβολίζει το Αιολικό του Takis που τοποθετήθηκε στο κέντρο της πόλης

«Είχα τέσσερις ώρες αναμονής πριν το επόμενο τρένo, κοίταξα γύρω μου – ένα δάσος από σινιάλα», περιέγραφε ο ίδιος σε ένα χειρόγραφο σημείωμα από τα πρώτα χρόνια στο Παρίσι, τη δεκαετία του 1950.

«Μάτια τεράτων άναβαν και έσβηναν. Ράγες, σήραγγες, μια ζούγκλα από σίδερο. Έβγαλα μια κιμωλία και σχεδίασα τα πάντα πάνω στο τσιμέντο. […] Διώξαμε στην έρημο τα ιερά σύμβολα και τα αντικαταστήσαμε με ηλεκτρικά μάτια. Εκείνη τη στιγμή κατάλαβα: αυτό το τεχνολογικό περιβάλλον ήταν ένα σημάδι που αντιπροσώπευε απολύτως την εξέλιξη του κόσμου».

Την εποχή που η ελληνική πρωτεύουσα αριθμούσε ένα μοναδικό φανάρι στην πλατεία Ομονοίας, ο νεαρός και άγνωστος ακόμη Παναγιώτης Βασιλάκης είχε μεταβεί στην Πόλη του Φωτός, αντικρίζοντας με δέος τα τεχνολογικά συστήματα επικοινωνίας και τα αόρατα σινιάλα που εκείνα εκπέμπουν αέναα. Έτσι, γεννήθηκε η ιδέα για τα ριζοσπαστικά ομώνυμα γλυπτά (Σινιάλα) τα οποία θα ενθουσίαζαν τους συλλέκτες του Παρισιού και αργότερα θα έκαναν τον ατίθασο αυτόν νέο παγκοσμίως γνωστό με το όνομα «Takis».

Θα τον έκαναν έναν από τους πρωτοπόρους της κινητικής γλυπτικής, πριν την περίοδο του ηλεκτρομαγνητισμού.

Τα Σινιάλα έγιναν οι «αντένες» για να συλλαμβάνει τα αόρατα «σήματα του σύμπαντος» που τον είχαν γοητεύσει στο Παρίσι: λεπτοί, κάθετοι μεταλλικοί άξονες με διάφορες απολήξεις, οι οποίοι λειτουργούσαν ως κεραίες ή σηματοδότες. Θα επιστρέψει ξανά και ξανά μέσα στα χρόνια στο ίδιο γλυπτικό μοτίβο, εντάσσοντας κάθε φορά νέες μορφές ενέργειας. Όταν καταπιάνεται με την ηλεκτρική και τη μαγνητική ενέργεια, θα ηλεκτροδοτήσει τα Σινιάλα (Φωτεινά Σινιάλα), ενώ προηγουμένως θα έχει δοκιμάσει και την κίνηση μέσω του αέρα, φτιάχνοντας την ενότητα με τα Αιολικά Σινιάλα.

Ένα από αυτά τα Αιολικά Σινιάλα (αλλά από την ώριμη περίοδο του εικαστικού) βρίσκεται πλέον εγκατεστημένο πλησίον του Συντάγματος, στη συμβολή των οδών Πανεπιστημίου και Βουκουρεστίου, εκπληρώνοντας έστω καθυστερημένα το χρέος της Πολιτείας απέναντι σε έναν τόσο σπουδαίο εικαστικό. Όπως διαβάζουμε, το εμβληματικό έργο θα παραμείνει στο σημείο για έξι μήνες με δυνατότητα παράτασης.

Το νέο δημόσιο γλυπτό στην οδό Βουκουρεστίου

Πρόκειται για ένα έργο του 1989 το οποίο δάνεισε το Ίδρυμα Takis στον Δήμο Αθηναίων για να εκτεθεί στο νευραλγικό αυτό σημείο της πόλης και οφείλουμε αν μη τι άλλο ένα «ευχαριστώ» για αυτά τα αποκαλυπτήρια, σε μια εποχή που η δημόσια γλυπτική της Αθήνας κυμαίνεται ανάμεσα σε ανδριάντες του Καποδίστρια και άστοχα (αν όχι κακόγουστα) έργα όπως το περιβόητο άγαλμα των μικρομεσαίων επαγγελματιών έξω από το Πεδίον του Άρεως.

Το Αιολικό του Takis μπορεί να δείχνει εκ πρώτης όψεως δυσνόητο ή «υπερβολικά μοντέρνο» για ένα μη εκπαιδευμένο κοινό, αλλά είναι ένα εμβληματικό έργο για την ιστορία της σύγχρονης τέχνης. Ταυτόχρονα, εντάσσεται αρμονικά στον περιβάλλοντα χώρο, χωρίς να απαιτεί την προσοχή του περαστικού. Αντίθετα, διεγείρει την περιέργειά του: γίνεται μια στήλη που κινείται να αποτελεί γλυπτό;

Ναι – και μάλιστα κορυφαίου βεληνεκούς, σε σημείο που ένα αντίστοιχο αιολικό γλυπτό του Takis είχε επιλεγεί πρόσφατα για το ιστορικό αίθριο του Hôtel de la Marine στην Place de la Concorde του Παρισιού.

Πρόκειται για στήλη μεταλλικής κατασκευής από σίδηρο και αλουμίνιο, ύψους άνω των τεσσάρων μέτρων, ενώ στην κορυφή ένα οριζόντιο, επίμηκες, μεταλλικό πλαίσιο λειτουργεί ως «αντένα» του Αιολικού: δέχεται και αντιδρά στην κίνηση του αέρα, αποτυπώνοντας την αόρατη δύναμη της φύσης.

Ένα χαρακτηριστικό έργο κινητικής τέχνης, ένα αντιπροσωπευτικό έργο της πρωτοπορίας του Έλληνα εικαστικού, ανάλογα παραδείγματα με το οποίο μπορούμε να δούμε έξω από την Εθνική Πινακοθήκη και το κτίριο του Μουσείο Μπενάκη στην Πειραιώς. Συμβολίζει την αέναη κίνηση, τη ροή της ενέργειας στη φύση.

Ευχόμαστε να είναι η αρχή από μια νέα εποχή σχέσης του Δήμου Αθηναίων με τη σύγχρονη τέχνη και όχι ένα πυροτέχνημα.

ΣΧΕΤΙΚΟ ΘΕΜΑ