Παντελή Φλατσούση, γιατί φέρνεις στο θέατρο Το Μίσος του Mathieu Kassovitz;
Ο σκηνοθέτης εμπνεύστηκε από την εμβληματική, βραβευμένη στις Κάννες, ταινία με τον Vincent Cassel την παράσταση 24 ώρες σε έναν κόσμο που δεν μας ανήκει. Επί σκηνής όμως δεν θα δούμε τρεις άντρες στα προάστια του Παρισιού, αλλά τρεις γυναίκες από το Πέραμα μέχρι το Βουκουρέστι.
- 13 ΦΕΒ 2026
Στο Φεστιβάλ των Καννών του 1995, ο 28χρονος τότε Γάλλος σκηνοθέτης, σεναριογράφος και ηθοποιός Mathieu Kassovitz κέρδισε το βραβείο Σκηνοθεσίας με μία ταινία, που έμελλε να γίνει κλασική και δυστυχώς επίκαιρη ανεξαρτήτως εποχής: Το Μίσος ή La Haine, όπως είναι ο πρωτότυπος τίτλος στα γαλλικά.
Μία ασπρόμαυρη ιστορία (μπορείς να την στριμάρεις στο Cinobo) για τρεις νεαρούς -όλοι τους αλλοδαποί που ζουν σε μια φτωχή γειτονιά στα προάστια του Παρισιού-, ο οποίοι περνούν ένα περιπετειώδες 24ωρο, μετά τον ξυλοδαρμό ενός φίλου τους από αστυνομικούς. Η ατάκα του Hubert Koundé “La haine attise la haine!”, «Το μίσος γεννά μίσος» και η σκηνή με τον Vincent Cassel να σημαδεύει τον εαυτό του στον καθρέφτη σαν άλλος Travis Bickle από το Taxi Driver -στην πραγματικότητα, δεν υπήρξε ποτέ καθρέπτης, αλλά ένας ντουμπλέρ που ο Kassovitz κινηματογράφησε από πίσω καθώς περπατούσε, την ίδια στιγμή που ο Cassel ήταν αθέατος στο βάθος του κάδρου- έχουν περάσει στην ιστορία του παγκόσμιου κινηματογράφου.
Η έμπνευση για να γράψει ο Kassovitz Το Μίσος και να θίξει τον ρατσισμό, το ταξικό μίσος, την αστυνομική βία ήταν ο θάνατος του Makomé M’Bowolé, ενός 17χρονου Ζαϊρινού που σκοτώθηκε από αστυνομικό σε αστυνομικό τμήμα στο 18ο διαμέρισμα του Παρισιού στις 6 Απριλίου του 1993, ενώ τελούσε υπό κράτηση.
Την περσινή χρονιά, Το Μίσος επανήλθε στο προσκήνιο μέσα από αφιερώματα που γράφτηκαν στον διεθνή Τύπο για να γιορτάσουν την συμπλήρωση 30 χρόνων από την πρεμιέρα του. Τώρα, βρίσκεται και πάλι στο επίκεντρο, αυτή τη φορά στην αθηναϊκή θεατρική σκηνή, λόγω μίας παράστασης, που έρχεται προσεχώς στη Φρυνίχου του Θεάτρου Τέχνης Κάρολος Κουν. Τίτλος της, 24 ώρες σε έναν κόσμο που δεν μας ανήκει.
Ο Παντελής Φλατσούσης εμπνεύστηκε από την ιστορία που έγραψε και σκηνοθέτησε ο Mathieu Kassovitz και έφτιαξε ένα θεατρικό έργο που κινείται στα όρια της μυθοπλασίας και της πραγματικότητας· που διαδραματίζεται σε ένα οικουμενικό 24ωρο, από το Πέραμα στο Βουκουρέστι· που αντί για τρεις νεαρούς άντρες, βλέπουμε τρεις νεαρές γυναίκες, τρεις ηθοποιούς με διαφορετική καταγωγή.
Το Μίσος το είδα πριν πάρα πολλά χρόνια· η ανάμνηση χάνεται σε κάποια περίεργα βάθη. Ίσως, ήταν σε κάποιο θερινό σινεμά -έχω αυτή την εικόνα-, αλλά δεν θυμάμαι ακριβώς πότε. Νομίζω πάντως ότι ήταν στα μέσα της δεκαετίας του 2000, περίπου δέκα χρόνια δηλαδή αφού είχε βγει η ταινία. Ακόμα θυμάμαι κάποιες σκηνές και την εντύπωση που μου είχαν κάνει τότε. Όπως η σκηνή στο τρένο, όπου ένας από τους τρεις πρωταγωνιστές βλέπει τη διαφήμιση «Ο κόσμος σας ανήκει», ενώ επιστρέφει από το κέντρο στα προάστια του Παρισιού.
Δεν είχα σκεφτεί τότε να τη μεταφέρω στο θέατρο. Στην πραγματικότητα δεν ήξερα καν -τουλάχιστον όχι με βεβαιότητα- εκείνη την εποχή ότι θα έκανα θέατρο.
Η αλήθεια είναι όμως ότι αμέσως μου φάνηκε μια τρομερά ενδιαφέρουσα πρόταση. Ένα τέτοιο υλικό είναι μια σπουδαία ευκαιρία να μιλήσεις όχι μόνο για το σήμερα, αλλά και για τη χρονική απόσταση από το 1995, όταν γυρίστηκε η ταινία, μέχρι σήμερα. Κι ακόμα περισσότερο, έχω την αίσθηση πως όταν φέρνουμε επί σκηνής ένα τέτοιο υλικό, σε έναν βαθμό μιλάμε και με εμάς στο κέντρο. Δεν το εννοώ αυτοαναφορικά. Εννοώ ότι εντάσσουμε μέσα σε αυτό που κάνουμε και τη δική μας θέση: από πού βλέπουμε τα πράγματα, από πού μιλάμε για αυτά.
Συνεπώς, όλα τα παραπάνω ήταν μια εξαιρετική ευκαιρία για να φτιάξουμε ένα τελείως καινούργιο έργο με έμπνευση από Το Μίσος, που να μιλά για την περιθωριοποίηση, για τη γκετοποίηση στο σήμερα, ταυτόχρονα με το ερώτημα πώς μιλάει η τέχνη για όλα αυτά και ποια είναι η λειτουργία του σινεμά ως μέσου όταν τα απεικονίζει.
Είναι μία ταινία που συνομιλεί με το θέμα της συστημικής βίας και του τρόπου που αυτή διαχέεται και διαιωνίζεται στις κοινωνίες μας. Μια ταινία που μιλά για πολλά από όσα συνέβαιναν το 1995, αλλά και για πολλά από όσα ακολούθησαν: τυφλή βία, απώλεια προσανατολισμού, άτομα που υφίστανται βία αλλά δεν έχουν τρόπους να συσπειρωθούν. Όλα αυτά τα είδαμε και τα βλέπουμε. Πράγματι, το βλέμμα της ταινίας ήταν κοινωνιολογικά οξύ.
Η ιδέα για την θεατρική παράσταση ήρθε από μετά από ανάθεση του Daniele Szeredy, ενός εκ των μελών της συλλογικής καλλιτεχνικής διεύθυνσης του γερμανικού Theaterhaus Jena. Από την αρχή θεώρησα ότι δεν θα μπορούσαμε να κάνουμε ένα remake ενός τόσο πρόσφατου και εμβληματικού έργου τέχνης. Δεν γίνεται να κάνεις remake ενός έργου με το οποίο τόσα πολλά άτομα ταυτίζονται.
Θα έπρεπε να μιλήσουμε για τα θέματα που έθετε τότε η ταινία, αλλά στο σήμερα και με τα δικά μας μέσα· τα μέσα που μπορεί να εφαρμόσει η θεατρική πρακτική, η πρακτική της live performance. Για μένα ο λόγος είναι εξαιρετικά σημαντικός στο θέατρο, όμως την ίδια στιγμή η εικόνα είναι κάτι πολύ ισχυρό. Εδώ, επιχειρούμε μια σύνθεση λόγου και εικόνας επί σκηνής, ενώ ταυτόχρονα ξεδιπλώνεται ένας στοχασμός γύρω από το τι είναι εικόνα, τι είναι βία και πώς σχετίζονται μεταξύ τους.
Σκεφτήκαμε λοιπόν ότι θα θέλαμε να έχουμε τρεις γυναίκες επί σκηνής, για να ανοίξουμε διάλογο με μια τόσο ανδροκεντρική ταινία. Μετά, προέκυψε η συνθήκη ενός ιδιότυπου σκηνικού ημερολογίου για μια ταινία που δεν έχει ακόμα γυριστεί, ή καλύτερα, της οποίας βλέπουμε μόνο θραύσματα. Αυτό μας «έλυσε τα χέρια»: μας έδωσε έναν σκηνικό μηχανισμό και ένα αφηγηματικό όχημα, όπου ενώ όλα ξεκινούν από Το Μίσος και επιχειρούμε να ανοίξουμε διάλογο με την ταινία, δεν την αναπαριστούμε ούτε στιγμή.
Ο τίτλος της παράστασης, 24 ώρες σε έναν κόσμο που δεν μας ανήκει, εμπνέεται από τη σκηνή που μόλις περιέγραψα. Νομίζω ωστόσο ότι αποτυπώνει και μια αίσθηση: την αίσθηση του να μην αισθάνεσαι ποτέ σπίτι σου, του να μην έχεις πουθενά έναν τόπο για σένα. Και τόπος δεν είναι μόνο η γη. Είναι και οι σχέσεις με τους άλλους ανθρώπους. Τόποι είναι και οι κοινότητες.
Το να μην έχεις έναν τόπο για σένα φανερώνει μια πλήρη διάβρωση των δεσμών. Πολλά άτομα σήμερα αισθάνονται έτσι. Αν το 1995 αυτό το αίσθημα περιοριζόταν στα πρόσωπα που δείχνει η ταινία, σήμερα, ολοένα και μεγαλύτερα στρώματα του πληθυσμού αντιλαμβάνονται ότι κάτι τέτοιο τα περικλείει.
Βέβαια, την ίδια στιγμή, ο κόσμος στην πραγματικότητα δεν ανήκει σε κανέναν. Δανεικός είναι. Ακόμα κι αν πέντε-έξι άτομα είναι τόσο πλούσια που είναι κοντά στο να τους «ανήκει» ο κόσμος, με μια έννοια, και πάλι ο κόσμος δεν είναι κανενός. Ανήκει στην περιπλάνηση. Αυτό δίνει δυνητικά μια αίσθηση ελευθερίας. Πρέπει να είμαστε όμως σαφείς: ελευθερία -ό,τι εννοούμε με αυτή την έννοια- δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς ένα μίνιμουμ ασφάλειας.
Η παράσταση γυρνάει, περιπλανιέται ανά τον κόσμο και ανιχνεύει αυτά τα ζητήματα. Δανείζεται μια 24ωρη δομή, την οποία έχει και Το Μίσος, αλλά που στην πραγματικότητα δεν είναι αποκλειστικά χαρακτηριστική του. Είναι ένα καθαρά μοντερνιστικό μοτίβο: από τον Οδυσσέα του James Joyce έως το αγαπημένο μου Night on Earth του Jim Jarmusch, το 24ωρο ως οδύσσεια είναι ένα χαρακτηριστικό μοτίβο της λογοτεχνίας και του σινεμά.
Η ιστορία μας διαδραματίζεται σε πολλές πόλεις του κόσμου: στην Αθήνα -στο Πέραμα συγκεκριμένα-, στην Ιένα, στην Ερφούρτη, στο Παρίσι, στο Σοσανγκούβε της Νότιας Αφρικής, στην Τεχεράνη, στο Βουκουρέστι. Όπως έχουν πει άλλοι, σοφότεροι, αρκετά παλιότερα: όλος ο κόσμος είναι μια σκηνή. Ή μάλλον, ένα πλάνο, γιατί έχουμε αρχειακά ή γυρισμένα από εμάς πλάνα από τις περισσότερες από αυτές τις πόλεις. Όλα αυτά, όμως, μέσα στη δομή ενός 24ώρου, ενός οικουμενικού 24ώρου.
Δεν γινόταν να παρακάμψουμε το ζήτημα της αρρενωπότητας, όπως το θέτει και η ίδια η ταινία, αλλά το αντιμετωπίζει με όρους ταινίας 30 ετών πριν. Οπότε το ερώτημα ήταν: αυτά τα ζητήματα που θέτει το πρωταρχικό μας υλικό πώς μπορούν να αντιμετωπιστούν από μια ομάδα γυναικών ηθοποιών; Με αυτόν τον τρόπο εντάξαμε και τον τρόπο με τον οποίο το φύλο συναρθρώνεται με τις άλλες κατηγοριοποιήσεις που αναδεικνύει η ταινία και που σχετίζονται με το ζήτημα της διάκρισης. Έχουμε τη χαρά λοιπόν να έχουμε μαζί μας τη Saba Hosseini, μέλος του ensemble του Theaterhaus Jena και τις Κατερίνα Συναπίδου και Λίζα Μικρόπουλου, δύο εξαιρετικές ηθοποιούς.
Η παράσταση κινείται στα όρια μυθοπλασίας και πραγματικότητας, που με έναν τρόπο είναι και τα όρια στα οποία κινείται μεγάλο μέρος ολόκληρης της δουλειάς μου. Η Αισθηματική Αγωγή πέρυσι στο Μέγαρο Μουσικής, ο Άτλας της Δεκαετίας του 2000 στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά, το Θήβα: A Global Civil War στη Μικρή Επίδαυρο το 2023 ή το Εθνικό Ντεφιλέ το 2021 -και άλλες παραστάσεις- κινούνται σε αυτά τα μεταίχμια: μεταξύ πραγματικότητας και μυθοπλασίας, αλλά και μεταξύ θεάτρου και κινηματογράφου.
Αυτά τα όρια εμένα μου φαίνονται πιο ενδιαφέροντα. Γιατί όριο δεν σημαίνει ένα μείγμα των δύο. Σημαίνει δύο ζωντανά άκρα, τα οποία πάλλονται σε αντίφαση. Δεν έχει σταματήσει να με ενδιαφέρει η αντίφαση, τόσο στη φόρμα όσο και στο περιεχόμενο. Κάναμε γυρίσματα στο Πέραμα, στην Ιένα και δουλέψαμε και με αρχειακό υλικό από το Ιράν και από τη Νότια Αφρική. Και ταυτόχρονα όλα γυρνούν γύρω από το ζήτημα της βίας, του κύκλου της βίας, της συνέχισης αυτού του κύκλου, αλλά και της αόρατης βίας -αυτής που θα ονομάζαμε συστημική βία-, καθώς και της σχέσης της τέχνης με αυτήν.
***
24 ώρες σε έναν κόσμο που δεν μας ανήκει
Σύνθεση κειμένου: Παντελής Φλατσούσης – Παναγιώτα Κωνσταντινάκου & η ομάδα
Σύλληψη – Σκηνοθεσία: Παντελής Φλατσούσης
Δραματουργία: Παναγιώτα Κωνσταντινάκου
Σκηνικά – Κοστούμια: Κωνσταντίνος Ζαμάνης
Video Design: Φώτης Φωτόπουλος
Video Programming: Ηλίας Σταυρόπουλος
Μουσική – Ηχητικός σχεδιασμός: Σταύρος Γασπαράτος
Φωτιστικός σχεδιασμός: Ιωάννα Αθανασίου, Τάσος Παλαιορούτας
Συνεργασία στη δραματουργία: Νεφέλη Παπαναστασοπούλου
Βοηθοί σκηνοθέτη: Γιώργος Τζανάκος, Thomas Schmale
Β΄ βοηθός σκηνοθέτη: Γεωργία Προκοπίου
Σχεδιασμός ταυτότητας παράστασης: Μαύρα Γίδια
Φωτογραφίες: Alex Kat
Επικοινωνία παράστασης: Ευαγγελία Σκρομπόλα
Παίζουν: Saba Hosseini, Λίζα Μικροπούλου, Κατερίνα Συναπίδου
Σε βίντεο εμφανίζονται: Thato Kämmerer, Geoffroy de Lagasnerie, Ioana Nitulescu, Assa Traoré
Παραγωγή: Spectrum AMKE Συμπαραγωγή με το TheaterHaus Jena και το Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν
Info: από 16 Φεβρουαριου κάθε Δευτέρα και Τρίτη στις 21.00 στο Θέατρο Τέχνης Κάρολος Κουν-Φρυνίχου (Φρυνίχου 14, Πλάκα). Προπώληση εδώ.
Ακολουθήστε το OneMan στο Google News και μάθετε τις σημαντικότερες ειδήσεις.