Η Τροία χωρίς το έπος
Στα Χάλκινα Κατώφλια του Ισίδωρου Ζουργού, οι βασιλιάδες χάνουν το κύρος τους, οι θεοί είναι απόντες ή, καλύτερα, ψεύτικοι, ενώ οι δούλοι αποκτούν φωνή.
- 25 ΦΕΒ 2026
Υπάρχουν συγγραφείς που διηγούνται ιστορίες. Γίνονται θεοί και φτιάχνουν ένα ξεχωριστό σύμπαν για τους ήρωες και το δράμα τους. Υπάρχουν και συγγραφείς που αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο παρακολουθείς τις ιστορίες. Στα «Χάλκινα Κατώφλια» ο Ισίδωρος Ζουργός κάνει και τα δύο.
Δεν επιχειρεί, δηλαδή, μόνο μια εναλλακτική αφήγηση του Τρωικού Πολέμου. Κλέβει από τον μύθο τη λάμψη και φωτίζει τις πιο σκοτεινές γωνιές των ανθρώπων και της εξουσίας. Και όχι, δεν «αναμετράται» με τον Όμηρο, με τον οποίο, ούτως ή άλλως, διατηρεί μια διαχρονική σχέση έμπνευσης. Δεν μετακαλεί τους ομηρικούς ήρωες ζητώντας τους να ερμηνεύσουν τον εαυτό τους. Με εξαίρεση τον Οδυσσέα, οι υπόλοιποι εμφανίζονται ως σκιές, κομπάρσοι σε ένα δράμα που έχει για πρωταγωνιστή έναν δούλο.
Στα περισσότερα μυθιστορήματα του, ο Ζουργός χρησιμοποιεί τις ζωές των ανθρώπων σαν έναν κυλιόμενο ιμάντα από τον οποίο μας καλεί να παρατηρήσουμε τον κόσμο. Το κάνει και στα Χάλκινα Κατώφλια. Μας βάζει πίσω από τα μάτια και μέσα στην ψυχή ενός δούλου που συμμετέχει στον Πόλεμο και από τις δύο πλευρές των τειχών της Τροίας. Μεταφέρεται εκεί, από την αρχαία Μακεδονία, για να υπηρετήσει την πόλη του Πριάμου.
Όμως ξαφνικά ο Ζουργός τον αρπάζει και τον τοποθετεί δίπλα στον Οδυσσέα. Και έτσι ξεκινά μια εναλλακτική, σχεδόν αυθαίρετη, αφήγηση της Οδύσσειας, με την περιπέτεια να διατρέχει ακόμη και τη γη των Ιουδαίων, σπέρνοντας στο διάβα της στοχασμούς για την έννοια του θείου και τη διαφορετική αντίληψη των πολιτισμών.
Ο τίτλος Χάλκινα Κατώφλια παραπέμπει στα παλάτια της εξουσίας, ανθρώπων και θεών. Όμως στις σελίδες του βιβλίου οι βασιλιάδες χάνουν το κύρος τους, οι θεοί είναι απόντες ή, καλύτερα, ψεύτικοι, ενώ οι δούλοι αποκτούν φωνή. Ο Ζουργός δείχνει πως το ενδιαφέρον δεν βρίσκεται στο ποιος κερδίζει τον πόλεμο, αλλά στο ποιος πληρώνει το κόστος του. Υπό αυτή την έννοια, πρόκειται για ένα βαθιά πολιτικό μυθιστόρημα, καθώς μας δείχνει τη σχέση του ανθρώπου με την εξουσία: την υποταγή σε αυτήν, αλλά και την αμφισβήτησή της.
Ασφαλώς, όπως και στα υπόλοιπα έργα του συγγραφέα, η ανθρώπινη φύση χρησιμοποιείται ως πεδίο στοχασμών που, σε ορισμένα σημεία, αποκτούν τέτοιο βάθος ώστε γίνονται σχεδόν σπαρακτικοί. Ο Ζουργός φτιάχνει ένα ολόκληρο σύμπαν για να το συμπυκνώσει τελικά στη μοναχικότητα και στη μοναδικότητα του ανθρώπου.
Χάλκινα Κατώφλια
Η γλώσσα περιέχει σε εξέλιξη το χαρακτηριστικό συγγραφικό ιδίωμα του Ζουργού. Αν βάλεις τα βιβλία του στη σειρά, αντιλαμβάνεσαι ότι με τον χρόνο σμιλεύει όλο και περισσότερο τις λεπτομέρειες: οι λέξεις λειαίνονται και τοποθετούνται με τρόπο που δηλώνει ωρίμανση, συγγραφική αυτοπεποίθηση και μια αδιάκοπη αναζήτηση του ακριβούς.
Οι ιστορικές πληροφορίες αγγίζουν συχνά το επίπεδο διατριβής, χωρίς να βαραίνουν την αφήγηση. Ο συγγραφέας μοιάζει να έχει ταξιδέψει μέσα στο υλικό του, να έχει μυρίσει το αίμα των νεκρών και να έχει ρίξει αρμύρα στις πληγές πάνω σε ένα σκαρί που πλέει εδώ και χιλιάδες χρόνια, όσο υπάρχουν άνθρωποι.
Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη.
Ακολουθήστε το OneMan στο Google News και μάθετε τις σημαντικότερες ειδήσεις.