«Δεν φοβόμαστε τις αντιδράσεις για την Αθανασία. Τον φανατισμό φοβόμαστε»
Η Νεφέλη Μαϊστράλη και ο Θανάσης Ζερίτης, δημιουργοί της παράστασης που εμπνέεται από την αληθινή ιστορία της «Αγίας» Αθανασίας του Αιγάλεω, μιλούν για τις Αθανασίες του σήμερα.
- 26 ΦΕΒ 2026
Μέχρι τα 21 μου χρόνια δεν είχα ιδέα ποια ήταν η «Αγία» Αθανασία του Αιγάλεω. Δεν την είχα ακούσει ποτέ; Την είχα ακούσει, αλλά δεν είχα δώσει σημασία; Ούτε που θυμάμαι. Μέχρι που έναν χρόνο πριν πάρω πτυχίο, βρέθηκα ξαφνικά ένα πρωί στο Νοσοκομείο Συγγρός με τους γονείς μου. Είχα τέτοια φαγούρα στο σώμα -που μόνο που το σκέφτομαι τώρα με πιάνει φαγούρα- και όταν ξυνόμουν, γιατί δεν άντεχα, το δέρμα μου πρηζόταν, κοκκίνιζε και έμεναν τα σημάδια από το ξύσιμο. «Θυμάστε την “Αγία” Αθανασία του Αιγάλεω; Ε αυτό, έχει πάθει η κόρη σας», τους είπε η δερματολόγος και θυμάμαι τον πατέρα μου να της απαντά: «Α τέλεια, θα βγάλουμε λεφτά».
Αυτό που είχα πάθει ήταν δερμογραφισμός ή δερματογραφία, που περιγράφεται ως «μία συχνή, καλοήθης μορφή φυσικής κνίδωσης, όπου ελαφριά πίεση, τριβή ή γρατζούνισμα του δέρματος προκαλεί γραμμικούς πομφούς (πρήξιμο) και ερυθρότητα, σαν να “γράφεις” πάνω στο δέρμα. Προκαλείται από απελευθέρωση ισταμίνης, διαρκεί συνήθως 15-30 λεπτά και αντιμετωπίζεται με αντιισταμινικά αν προκαλεί έντονο κνησμό». Ας μην μακρηγορώ, ο δερμογραφισμός ήταν για μένα ένα πυροτέχνημα. Για την Αγία Αθανασία του Αιγάλεω, πάλι, ήταν μία δερματοπάθεια που την ακολούθησε καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής της και εν αντιθέσει με μένα και προς λύπη του πατέρα μου, εκείνη έβγαλε πράγματι πολλά χρήματα.
Εκμεταλλεύτηκε τον δερμογραφισμό, ισχυρίστηκε ότι η Παναγία επικοινωνούσε μαζί της μέσω μηνυμάτων που εμφανίζονταν στο σώμα της και απέκτησε σταδιακά πλήθος πιστών, με τις εισφορές και δωρεές των οποίων δημιούργησε γηροκομείο στη Μάνδρα Αττικής, την «Παναγία Φανερωμένη», όπου για να δεχτεί οποιονδήποτε ηλικιωμένο ως τρόφιμο, του έπαιρνε τη σύνταξή του και άλλα περιουσιακά στοιχεία. Οι συνθήκες διαμονής και διαβίωσης στο ίδρυμα ήταν τραγικές και οι επιθεωρητές του Υπουργείου Κοινωνικών Υπηρεσιών κατήγγειλαν ότι «πότιζαν με υπνωτικά τους ηλικιωμένους, ώστε να μην μπορούν να κουνηθούν από τα κρεβάτια τους. Ήταν σκελετωμένοι και περίμεναν τον θάνατο». Η κερδοφορία της επιχείρησης επέτρεψε στην Αθανασία να αποκτήσει πολύ μεγάλη κινητή και ακίνητη περιουσία.
Αν και το 1967 αφορίστηκε από την Εκκλησία της Ελλάδος με απόφαση της Ιεράς Συνόδου, με την επιβολή της δικτατορίας η «Αγία» Αθανασία γνώρισε ξανά μέρες δόξας καθώς είχε ασυλία από το στρατιωτικό καθεστώς. Στη μεταπολίτευση, η Εκκλησία την αποκατέστησε και εκείνη συνέχισε να γιγαντώνει την περιουσία της μέσω του γηροκομείου. Το 1980, έφτασαν οι καταγγελίες και στη Βουλή για τη δράση της και τότε δόθηκε εντολή για έλεγχο στο ίδρυμα. Αρκετές φορές πέρασε από τις δικαστικές αίθουσες λόγω των κατηγοριών που της απαγγέλθηκαν, αλλά ποτέ δεν καταδικάστηκε – στην Ελλάδα ζούμε, ποιος έπεσε από τα σύννεφα.
Πέθανε στα 92 της, τον Φεβρουάριο του 2020. Το πραγματικό της όνομα ήταν Αθανασία Κρικέτου-Σάμαρη.
Σχεδόν, έξι χρόνια από τον θάνατό της, έρχεται τώρα μία θεατρική παράσταση να μας υπενθυμίσει την ιστορία της «Αγίας» Αθανασίας του Αιγάλεω και το πώς λειτουργεί η χειραγώγηση της κοινής γνώμης μέσω της ψευδαίσθησης για να μιλήσει για μία Ελλάδα που αναζητά θαύματα ανάμεσα στις οθόνες και στα σκοτάδια της, αποκαλύπτοντας τον μηχανισμό κατασκευής της αγιοσύνης στην εποχή του θεάματος.
Το κείμενο υπογράφει η Νεφέλη Μαϊστράλη και τη σκηνοθεσία ο Θανάσης Ζερίτης – δίδυμο που μας έχει παραδώσει παραστάσεις όπως οι Σπυριδούλες, Κακούργα Πεθερά, Ήλιος με δόντια. Η Αθανασία παρουσιάζεται στο Θέατρο Κατερίνα Βασιλάκου με την Έλλη Τρίγγου στον ομώνυμο ρόλο. Δεν είναι όμως μία θεατρική παράσταση για τη ζωή της «Αγίας» Αθανασίας του Αιγάλεω. Η Νεφέλη Μαϊστράλη εξηγεί:
«Πρόκειται για ένα έργο που εμπνέεται από τα πραγματικά πρόσωπα και γεγονότα (τον βίο και την πολιτεία της πολυσυζητημένης “Αγίας” Αθανασίας του Αιγάλεω, το πολύκροτο σκάνδαλο του “Θαυματουργού νερού” του Γ. Καματερού που “γιάτρευε” τον καρκίνο, τη λειτουργία του ίδιου του Μεσσιανισμού, ως κοινωνικού φαινομένου) και τα φέρνει στο σήμερα, υπό το πρίσμα μια ψηφιακής εποχής, όπου η πληροφορία τρέχει με ιλιγγιώδεις ρυθμούς, οι τάσεις της αγοράς ανεβοκατεβαίνουν, ανάλογα με τις προτιμήσεις των ακολούθων και η έννοια της δημοφιλίας αφορά στο αποτύπωμα ενός brand, στα social media.
Το νερό, ως αγαθό (και πέτρα του σκανδάλου για τον Καματερό), αποδεικνύεται το πιο επικερδές προϊόν για την αίρεση “Χείρα Θεού” που ηγείται η Αθανασία. Συστήνεται ως φάρμακο για την καταπολέμηση του καρκίνου και την καθιερώνει ως εναλλακτικό “Σωτήρα”, για τους πάσχοντες. Μέχρι που αποκαλύπτεται η απάτη…».
«Πρόκειται για οριακές προσωπικότητες, τρομακτικές και άρα, πάρα πολύ ενδιαφέρουσες – όχι τόσο αν τις συναντούσε κανείς και έπεφτε στην παγίδα να τις πιστέψει, αλλά ως θεατρικό υλικό», αναφέρει ο Θανάσης Ζερίτης και συνεχίζει: «Είναι άνθρωποι που συμβολίζουν την έννοια της εκμετάλλευσης του ανθρώπου προς τον άνθρωπο, με σκοπό το κέρδος και αυτό είναι που μου έχει εντυπωθεί και μου εντυπώνεται ξανά και ξανά, κάθε φορά που βλέπω την παράσταση».
Με τη σειρά της, η Νεφέλη υπογραμμίζει: «Η ικανότητά τους να επηρεάζουν συνειδήσεις, η πειθώ, η μεγάλη τους απήχηση στον κόσμο, το θράσος και οι πολύ σύγχρονοι τρόποι διαχείρισης της δημόσιας εικόνας τους-σε μια εποχή που δεν υπήρχαν τα μέσα, η προσαρμοστικότητά τους, η διεστραμμένη ευστροφία τους, η βαθιά τους γνώση περί ανθρώπινης ψυχολογίας και εκμετάλλευσης της απελπισμένης ψυχής».
Σύμφωνα με την ίδια, «υπάρχουν αντίστοιχες ιστορίες σήμερα και τέτοιοι είδους απατεώνες, απλώς χρησιμοποιούν άλλα μέσα και τρόπους για να αυξήσουν την επιρροή τους, να κερδίσουν χρήματα και να δημιουργήσουν “πνευματικές” αυτοκρατορίες.
Ο λόγος που χρησιμοποιούμε την τεχνολογία στην παράσταση είναι ακριβώς αυτός. Να αποσυνδέσουμε τα πρόσωπα από ένα παρελθόν που μας δημιουργεί ενίοτε ασφάλεια και να φέρουμε τον προβληματισμό, στο τώρα μας».
Πώς γεννήθηκε άραγε η ιδέα για να γράψει το συγκεκριμένο θεατρικό έργο; «Είχα και έχω ερωτήματα περί πίστεως (πώς προκύπτει, τι δύναμη έχει μες τα χρόνια, πώς κινεί τα νήματα του κόσμου)», απαντά. «Έτυχε να διαβάσουμε από κοινού με τον Θανάση, τον βίο και την Πολιτεία του αληθινού προσώπου κι έτσι γεννήθηκε η ιδέα να φτιάξουμε μια παράσταση που αξιοποιεί ιστορικές αλήθειες και τις φέρνει στο σήμερα, αντλώντας έμπνευση από περιστατικά της ζωής της Αθανασίας».
«Είναι ένα πολύ σύνθετο έργο και αρκετά διαφορετικό απ’ όσα έχει ήδη γράψει και μου έχει εμπιστευτεί η Νεφέλη», σημειώνει ο Θανάσης. «Το πρώτο πράγμα δηλαδή που σκέφτηκα όταν ξεκινήσαμε να το δουλεύουμε ήταν ότι είναι έργο τολμηρό και πολυδιάστατο που θέλω πάρα πολύ να το φέρω στη σκηνή και να ανακαλύψω τους μηχανισμούς του», καταλήγει και μας συστήνει την Αθανασία της παράστασης:
«Είναι ένα πλάσμα με αστείρευτη φαντασία, μεγάλη ικανότητα πειθούς και τρομακτική ανάγκη για επιβεβαίωση και εξουσία. Είναι ένα πλάσμα που εκμεταλλεύεται όλες τις συγκυρίες, για να εγκαθιδρυθεί και να αυξήσει την εξουσία της.
Ταυτόχρονα, είναι κι ένα πλάσμα που προσπαθεί να πείσει τον εαυτό του ότι είναι άμοιρο ευθυνών. Μια σύνθετη, οριακή, πολύ ενδιαφέρουσα, γοητευτική και άκρως επικίνδυνη περσόνα είναι η Αθανασία μας».
Ο ίδιος πιστεύει ότι είναι σύμφυτη με την ανθρώπινη φύση η ανάγκη μας να πιστεύουμε σε κάτι. «Εξού και είναι πολύ εύκολο η πίστη να γίνει αντικείμενο εκμετάλλευσης». Για την Νεφέλη, η σχέση της με τη θρησκεία ήταν και είναι μια συγκρουσιακή, σύνθετη και εν εξελίξει. «Έχω σίγουρη απάντηση σε σχέση με τη συστηματοποιημένη θρησκεία και την εμπορικής της ταυτότητα. Αυτή με διαολίζει σε κάθε περίπτωση και στην τελική, δεν σχετίζεται επ’ ουδενί με κανενός είδους πνευματικότητα.
Ωστόσο, αναγνωρίζω την ανάγκη μας να πιστέψουμε σε κάτι, σε ό, τι, για να αντιμετωπίσουμε τη σκληρή πραγματικότητα. Έχω ψιθυρίσει αρκετές φορές: “Βοήθα με, Θεέ μου”. Δεν ξέρω αν αυτό συμβαίνει αντανακλαστικά -είναι ριζωμένο στο συλλογικό μας ασυνείδητο- ή απλώς, απαντά σε μια πρωταρχική ανάγκη επιβίωσης».
Τους ρωτώ αν φοβούνται τις αντιδράσεις του κόσμου με το ανέβασμα της παράστασης. Είναι άλλωστε δυστυχώς αμέτρητα τα περιστατικά λογοκρισίας που έχουμε δει στο θέατρο κι όχι μόνο σε παραστάσεις όπου εγείρουν το θέμα της πίστης ή που έχουν θρησκευτικό πρόσημο.
«Τον φανατισμό φοβόμαστε», απαντά η Νεφέλη. «Οι αντιδράσεις -καλές/κακές-, είναι ένας απ’ τους λόγους που μπαίνουμε στη διαδικασία της δημιουργίας. Ζητάμε την αντίδραση, την αλληλεπίδραση, τη συζήτηση, τον διάλογο. Την μισαλλοδοξία ή τις απειλές, όχι, δεν τις αποζητάμε. Κάνουμε την παράσταση, για να μην φοβόμαστε».
***
Αθανασία
Με την Έλλη Τρίγγου και τους (αλφαβητικά): Θανάσης Βλαβιανός Ευαγγελία Καρακατσάνη Ειρήνη Μπούνταλη Γιώργος Νούσης Αλέξανδρος Τούντας
Κείμενο-Στίχοι: Νεφέλη Μαϊστράλη
Σκηνοθεσία: Θανάσης Ζερίτης
Σκηνικά – Κοστούμια: Γεωργία Μπούρδα
Video art: Αποστόλης Κουτσιανικούλης
Εικαστικές συνθέσεις: Γιώργος Μπούνιας
Μουσική σύνθεση: Ερατώ Α. Κρεμμύδα
Κίνηση: Σεσίλ Μικρούτσικου
Σχεδιασμός φωτισμών: Σάκης Μπιρμπίλης
Βοηθός σκηνοθέτη: Ελένη Τσιμπρικίδου
Φωτογραφίες: Ελίνα Γιουνανλή
Trailers: Αποστόλης Κουτσιανικούλης
Make-up artist: Ρούλα Λιανού
Γραφιστικές προσαρμογές: Indigo Design
Διεύθυνση Επικοινωνίας & Δημοσίων Σχέσεων: Όλγα Παυλάτου
Social Media: POP Communications – Κάλλη Μαυρογένη
Παραγωγή: Prime Entertainment
Info: έως 31 Μαρτίου στο Θέατρο Βασιλάκου – Μαριάννα Τόλη (Προφήτου Δανιήλ 3 & Πλαταιών, Κεραμεικός). Προπώληση εδώ.
Ακολουθήστε το OneMan στο Google News και μάθετε τις σημαντικότερες ειδήσεις.