Ο Punch δεν είναι το πρώτο μοναχικό ζώο σε αιχμαλωσία που συγκινεί και διχάζει

Εδώ και εβδομάδες, η ιστορία του Punch, ενός μωρού μακάκου στον ζωολογικό κήπο Ichikawa της Ιαπωνίας έχει κάνει τις καρδιές του κόσμου να ραγίζουν, μετά την κυκλοφορία βίντεο στα οποία φαίνεται να υφίσταται bullying από ενήλικες μαϊμούδες.

Η μόνη του παρηγοριά είναι ένα λούτρινο παιχνίδι που σέρνει γύρω από το τσιμεντένιο κλουβί του. Και μας κάνει όλους κομμάτια.

View this post on Instagram

A post shared by BBC News (@bbcnews)

Όμως ο Punch δεν είναι το πρώτο ζώο σε αιχμαλωσία που προκαλεί τόσο έντονες συναισθηματικές αντιδράσεις. Πριν από αυτόν ήταν η Moo Deng, ένα μωρό πυγμαίος ιπποπόταμος στην Ταϊλάνδη και ακόμα πιο πριν ο Joey, μία νεογέννητο θαλάσσια βίδρα που διασώθηκε στον Καναδά. Δεν ήταν όμως τα μόνα.

Με αφορμή τη συγκινητική ιστορία του Punch θυμηθήκαμε τρία ιστορικά παραδείγματα μοναχικών ζώων που κέρδισαν τις καρδιές μας και έθεσαν ανησυχητικά ερωτήματα.

Η Mollie ο ουρακοτάγκος

Από το 1901 έως το 1923, η Mollie ο ουρακοτάγκος ήταν η ατραξιόν του ζωολογικού κήπου της Μελβούρνης.

Ο κόσμος έσπευσε να αποδώσει ανθρώπινα συναισθήματα και εμπειρίες στη Mollie, όπως κάνει και με τον Punch. Οι επισκέπτες σχολίαζαν την «αξιοσημείωτη νοημοσύνη και την ευγενική της διάθεση», καθώς και την σκανδαλιάρικη συμπεριφορά της και την προθυμία της να κάνει φάρσες. Όπως έγραψε ένας θαυμαστής της, ήταν «σχεδόν ανθρώπινη, εκτός από το ότι δεν μπορούσε να μιλήσει».

Το παραπάνω σχόλιο δεν απείχε και πολύ από την πραγματικότητα, αφού οι ανθρώπινες συμπεριφορές της Mollie ενθαρρύνονταν ενεργά στους ζωολογικούς κήπους των αρχών του 20ού αιώνα. Άναβε και κάπνιζε τσιγάρα και πίπες (κάποτε έβαλε κατά λάθος φωτιά στο κλουβί της), άνοιγε κλειδαριές, φορούσε ρούχα, έφτιαχνε σχολαστικά το κρεβάτι της και έπινε ουίσκι.

Δεν ένιωθαν όλοι άνετα βλέποντας τον εαυτό τους να καθρεφτίζεται σε άλλα πρωτεύοντα θηλαστικά – και μάλιστα πίσω από κάγκελα. Για ορισμένους παρατηρητές, οι «ανθρώπινες» συμπεριφορές της Mollie προκαλούσαν αμηχανία και δυσφορία. Ένας δημοσιογράφος της εποχής σημείωνε πως η συνήθειά της να καπνίζει την έκανε να δείχνει «πιο αποκρουστικά ανθρώπινη από ποτέ».

Ωστόσο, οι περισσότεροι δεν αμφισβητούσαν την ηθική διάσταση της κράτησης ενός τόσο «σχεδόν ανθρώπινου» πρωτεύοντος θηλαστικού σε ένα μικρό κλουβί.

Ο τελευταίος θυλακίνος

Όσο ζούσαν, οι θυλακίνοι σπάνια έτυχαν αυτού του είδους της αγάπης. Τα μαρσιποφόρα αρπακτικά κατηγορούνταν ότι σκότωναν πρόβατα και εκτός από άγρια ήταν και «πολύ ηλίθια για να εξημερωθούν». Ωστόσο, οι τασμανικοί τίγρεις έγιναν δημοφιλή εκθέματα σε ζωολογικούς κήπους, ενώ το διεθνές εμπόριο θυλακίνων άσκησε ακόμη μεγαλύτερη πίεση σε ένα είδος που ήδη βρισκόταν σε παρακμή.

Ο τελευταίος γνωστός θυλακίνος ήταν ένα θηλυκό χωρίς όνομα που ζούσε στον ζωολογικό κήπο Beaumaris της Τασμανίας. Μια κρύα νύχτα του 1936, πέθανε ήσυχα. Το Συμβούλιο του Χόμπαρτ άρχισε να αναζητά ένα αντικαταστάτη.

Ωστόσο, ορισμένοι κάτοικοι του Χόμπαρτ διαμαρτυρήθηκαν για αυτά τα σχέδια. Σε μια επιστολή προς τον εκδότη, η Edith Waterworth αμφισβήτησε την ανάγκη να κρατηθεί «ένα φρενήρες πλάσμα»:

Η Waterworth έγραψε ότι είδε ένα άλλο αιχμάλωτο θυλακίνο, του οποίου «η παγωμένη απόγνωση […] θα σπαράξει την καρδιά οποιουδήποτε δεν είναι εντελώς χωρίς φαντασία».

Για εκείνη και πολλούς άλλους, η συμπάθεια για τα ζώα του ζωολογικού κήπου σήμαινε αμφισβήτηση της ανάγκης για την αιχμαλωσία τους. Αλλά ήταν πολύ αργά για τον θυλακίνο, ο οποίος μέχρι τότε είτε είχε εξαφανιστεί από το φυσικό του περιβάλλον είτε βρισκόταν στο χείλος της εξαφάνισης. Ο ζωολογικός κήπος Beaumaris έκλεισε τον επόμενο χρόνο.

Samorn, η ελεφαντίνα

Για τρεις δεκαετίες, η ελεφαντίνα Samorn ήταν μια αγαπημένη ατραξιόν στο ζωολογικό κήπο της Αδελαΐδας. Γεννημένη στην Ταϊλάνδη, μεταφέρθηκε στην Αυστραλία το 1956. Ήταν η τελευταία μιας σειράς δημοφιλών ελεφάντων του ζωολογικού κήπου της Αδελαΐδας, μεταξύ των οποίων η Miss Siam (1884–1904) και η Mary Ann (1904–34).

Μια ολόκληρη γενιά παιδιών διασκέδαζε να την ακολουθεί με καροτσάκι, να της δίνει φιστίκια και μήλα και να την βλέπει να κάνει κόλπα. Την περιέγραφαν ως ένα πολύ ευγενικό και εργατικό ζώο. Όταν δεν δούλευε, την κρατούσαν σε μία μικρή περίφραξη χωρίς άλλους ελέφαντες, κάτι που ήταν συνηθισμένο για την εποχή.

Στα γεράματά της, η Samorn αποσύρθηκε στο ζωολογικό πάρκο Monarto, όχι μακριά από την Αδελαΐδα, όπου είχε περισσότερο χώρο από ό,τι στο μικρό της κλουβί στο ζωολογικό κήπο. Οι αναφορές για το θάνατό της το 1994 συνδύαζαν νοσταλγία με θλίψη για τον τρόπο με τον οποίο είχε αντιμετωπιστεί.

Πολλοί κάτοικοι της Αδελαΐδας θυμούνται τη Samorn με αγάπη, αλλά λυπούνται για τα βάσανα που υπέστη ένα όμορφο πλάσμα που άξιζε κάτι καλύτερο.

Σήμερα, οι περισσότεροι ζωολογικοί κήποι αντιμετωπίζουν τα ζώα τους με πολύ διαφορετικό τρόπο, θέτοντας ως προτεραιότητα την προστασία και την ευημερία τους, κάτι που δεν ίσχυε στην εποχή της Mollie.

Αυτό που παραμένει αμετάβλητο είναι το πόσο έντονες μπορεί να είναι οι συναισθηματικές μας αντιδράσεις απέναντι σε πλάσματα που φαίνονται έξυπνα, μοναχικά ή λυπημένα.

Στις φωτογραφίες του μικρού Punch, που είναι κουλουριασμένος πάνω στο λούτρινο παιχνίδι του, μπορούμε να διακρίνουμε κάτι σχεδόν ανθρώπινο. Αλλά αυτή η σύγκριση εγείρει επίσης δύσκολα ερωτήματα.

Το να αγαπάμε τα ζώα ενώ συμμετέχουμε σε αυτό που τα κρατά αιχμάλωτα είναι δυσάρεστο. Αν αναγνωρίζουμε την ικανότητά τους να υποφέρουν, πού βρίσκεται η δική μας ευθύνη; Οφείλουμε να παρέμβουμε στο μαρτύριο των αιχμάλωτων ζώων όπως ο Punch, ακόμα και αν η «κακοποίηση» που υφίσταται είναι κάτι που ενδεχομένως θα συνέβαινε και στο φυσικό του περιβάλλον;

Όσο φροντίζουμε τα άγρια ζώα και τα περιορίζουμε, αυτά τα ερωτήματα δεν θα εξαφανιστούν. Προς το παρόν, τουλάχιστον, μπορούμε να είμαστε ήσυχοι γνωρίζοντας ότι τα βάσανα του Punch δείχνουν να έχουν τελειώσει και ο ίδιος πλέον είναι φίλος με τους υπόλοιπους πιθήκους.