Γιατί οι άνθρωποι στο παρελθόν έδειχναν μεγαλύτεροι;

Αν έχεις ξεφυλλίσει ποτέ παλιά οικογενειακά άλμπουμ ή έχεις δει τηλεοπτικές σειρές από προηγούμενες δεκαετίες, πιθανότατα σου έχει περάσει από το μυαλό η ίδια απορία: γιατί οι έφηβοι εκείνης της εποχής μοιάζουν συχνά σαν να ανησυχούν ήδη για στεγαστικά δάνεια και συντάξεις;

Μέρος αυτής της εντύπωσης οφείλεται ασφαλώς σε μια μορφή «μεροληψίας επιλογής», καθώς δεν γερνούν όλοι οι άνθρωποι με τον ίδιο ρυθμό. Ωστόσο, σύμφωνα με ανάλυση του δημοφιλούς καναλιού επιστημονικής εκλαΐκευσης Vsauce στο You Tube, υπάρχει πράγματι μια βάση στο φαινόμενο. Ένας σημαντικός λόγος είναι ότι ορισμένα στυλ και αισθητικές επιλογές του παρελθόντος συνδέονται στη συλλογική σου μνήμη με μεγαλύτερες ηλικίες, επειδή οι άνθρωποι που τα υιοθέτησαν τότε έχουν πλέον γεράσει.

Όπως εξηγεί ο παρουσιαστής του Vsauce, Michael Stevens, οι ρυθμοί γήρανσης έχουν επίσης μεταβληθεί με την πάροδο του χρόνου. Παράγοντες όπως η βελτίωση του βιοτικού επιπέδου, η πρόοδος της ιατρικής και οι αλλαγές στον τρόπο ζωής επηρεάζουν σημαντικά το πώς γερνά ο ανθρώπινος οργανισμός. Φυσικά, αυτές οι βελτιώσεις δεν κατανέμονται ισότιμα σε όλο τον κόσμο, ακόμη και μέσα στις ίδιες κοινωνίες, υπάρχουν διαφορές ανάμεσα σε ομάδες με διαφορετικό εισόδημα και κοινωνική θέση.

Δεν προκαλεί έκπληξη ότι καλύτερες συνθήκες ζωής οδηγούν σε πιο αργή γήρανση. Ένας σύγχρονος υπάλληλος γραφείου, για παράδειγμα, είναι πιθανό να γερνά διαφορετικά από έναν καπνοδοχοκαθαριστή της βικτωριανής εποχής που εργαζόταν σε εξαιρετικά σκληρές συνθήκες και κάπνιζε καθημερινά. Αυτό που εντυπωσιάζει, όμως, είναι ότι οι διαφορές αυτές μπορούν να παρατηρηθούν ακόμη και μέσα σε λίγες μόνο δεκαετίες.

Μια επιστημονική μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2018 εξέτασε τις αλλαγές στη βιολογική γήρανση -με δείκτες όπως η αρτηριακή πίεση και η λειτουργία των πνευμόνων- σε σχέση με τη χρονολογική ηλικία, κατά την περίοδο 1988–2010. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι ακόμη και σε αυτό το σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα υπήρξαν σημαντικές μεταβολές: οι νεότερες γενιές εμφανίζονται βιολογικά «νεότερες» σε σύγκριση με τις προηγούμενες.

Οι ερευνητές σημειώνουν ότι τις τελευταίες δύο δεκαετίες η βιολογική ηλικία του πληθυσμού στις Ηνωμένες Πολιτείες φαίνεται να έχει μειωθεί τόσο για άνδρες όσο και για γυναίκες. Ωστόσο, η βελτίωση δεν ήταν ίδια για όλα τα φύλα ή για όλες τις ηλικιακές ομάδες. Σύμφωνα με τα ευρήματα, οι νεαροί άνδρες παρουσίασαν μεγαλύτερη βελτίωση σε σχέση με τις γυναίκες της ίδιας ηλικίας, γεγονός που ενδέχεται να συνδέεται και με τη μείωση της θνησιμότητας των ανδρών σε νεαρή ενήλικη ηλικία.

Η μελέτη δίνει ιδιαίτερη έμφαση σε παράγοντες του τρόπου ζωής, όπως το κάπνισμα. Η μείωση του καπνίσματος στους άνδρες, σε συνδυασμό με την αύξησή του στις γυναίκες σε ορισμένες περιόδους, συνέβαλε στη σύγκλιση της διαφοράς στη βιολογική ηλικία μεταξύ των φύλων. Επιπλέον, η ευρύτερη χρήση φαρμάκων και θεραπειών έχει συμβάλει στη βελτίωση της γενικής υγείας.

Ωστόσο, οι ερευνητές επισημαίνουν ότι ένα σημαντικό μέρος της βελτίωσης δεν μπορεί να εξηγηθεί μόνο από αυτούς τους παράγοντες. Πιθανές εξηγήσεις περιλαμβάνουν καλύτερες συνθήκες υγείας κατά την παιδική ηλικία και την εγκυμοσύνη, καθώς και τη μείωση των μολυσματικών ασθενειών.

Παρόλα αυτά, οι επιστημονικές αυτές αλλαγές δεν εξηγούν πλήρως γιατί οι άνθρωποι του παρελθόντος φαίνονται σε σένα μεγαλύτεροι. Σύμφωνα με τον Stevens, οι διαφορές στη βιολογική γήρανση είναι σχετικά μικρές: ένας σημερινός 60χρονος μπορεί να φαίνεται βιολογικά σαν 56, ένας 40χρονος σαν 37,5 και ένας 20χρονος περίπου σαν 19.

Τι άλλο συμβαίνει λοιπόν; Ένας καθοριστικός παράγοντας είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβάνεσαι τη μόδα και το στυλ. Τα παλιά ρούχα, τα χτενίσματα και τα γυαλιά συνδέονται στη σκέψη σου με μεγαλύτερες ηλικίες. Όταν λοιπόν βλέπεις φωτογραφίες νέων ανθρώπων από το παρελθόν που φορούν αυτά τα στυλ, τείνεις ασυνείδητα να τους θεωρείς μεγαλύτερους απ’ ό,τι πραγματικά ήταν.

Σε αυτό προστίθεται και η «μεροληψία επιλογής»: συχνά θυμάσαι ή προβάλλεις εικόνες που ενισχύουν την εντύπωσή σου. Το αποτέλεσμα είναι ότι οι άνθρωποι των προηγούμενων γενεών μπορεί να σου φαίνονται πιο ώριμοι ή μεγαλύτεροι, ακόμη κι αν στην πραγματικότητα δεν διέφεραν τόσο πολύ από εσένα.

ΣΧΕΤΙΚΟ ΘΕΜΑ