Η πρώτη ελληνική ταινία που υπήρξε υποψήφια στα Oscars

Το 1962 η Αμερική διένυε μια χρονιά λάμψης και αλλαγών, καλλιτεχνικά τουλάχιστον, και το Χόλιγουντ βρισκόταν σε μια μεταβατική περίοδο.

Οι ιστορικοί θεωρούν πως το 1962 θεωρείται για τον αμερικανικό κινηματογράφο μια καθοριστική και «χρυσή» χρονιά, που αποτέλεσε γέφυρα μεταξύ του κλασικού συστήματος των στούντιο, το οποίο άρχιζε να ξεθωριάζει, και μιας νέας εποχής ανεξάρτητων, πιο σκοτεινών και πιο σύνθετων ταινιών.

Ήταν η ίδια χρονιά που οι αίθουσες γέμιζαν με θεαματικές παραγωγές όπως το Lawrence of Arabia, ενώ το κοινό συνέχιζε να γοητεύεται από επικές ιστορίες, μεγάλες ερμηνείες και κινηματογράφο που έμοιαζε μεγαλύτερος από τη ζωή.

Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, μια ελληνική ταινία ετοιμαζόταν να κάνει κάτι που μέχρι τότε φαινόταν σχεδόν αδιανόητο: να φτάσει μέχρι τα Oscars.

Ήταν η Ηλέκτρα του Μιχάλη Κακογιάννη, η κινηματογραφική μεταφορά της τραγωδίας του Ευριπίδη.

Γυρισμένη σε ασπρόμαυρο φιλμ και με έντονα θεατρική, σχεδόν αρχαιοελληνική αισθητική, η Ηλέκτρα την οποία υποδύθηκε η Ειρήνη Παπά, δεν είχε τίποτα από τη λάμψη των μεγάλων αμερικανικών παραγωγών της εποχής. Κι όμως, ήταν ακριβώς αυτή η διαφορετικότητα που την έκανε να ξεχωρίσει.

Ο Ευγένιος Ιονέσκο αποθεώνει την ταινία στην εφημερίδα Le Figaro γράφοντας πως είναι η ωραιότερη ταινία που έχει δει ποτέ, ενώ οι New York Times αναφέρουν σε άρθρο τους τον Δεκέμβριο του 1962 πως «η κινηματογραφική απόδοση ενός κλασικού ελληνικού δράματος, ισοδυναμεί με μια λαμπρή αξιοποίηση του κινηματογραφικού μέσου για τη μετουσίωση του χρυσού της λεκτικής ποίησης από τη μία μορφή τέχνης στην άλλη».

Ο Μιχάλης Κακογιάννης παραδίδει με την Ηλέκτρα την πιο διαχρονική και ταυτόχρονα υποδειγματική μεταφορά αρχαίας ελληνικής τραγωδίας στον κινηματογράφο.

Αφήνοντας πίσω τις προγενέστερες εκδοχές του μύθου των Ατρειδών μέσα από τις τραγωδίες του Αισχύλου (Χοηφόροι) και του Σοφοκλή (Ηλέκτρα), η ταινία του Κακογιάννη βασίζεται στο λόγο του Ευριπίδη, του πιο σύγχρονου από τους αρχαίους τραγικούς, και σε πλήρη συνάφεια με το πνεύμα του ποιητή τοποθετεί τη δράση εκτός του παλατιού. Σε αυτό είχε σταθεί και η κριτική των NYT. «(σ.σ. Ο Κακογιάννης) έχει βγάλει τους ηθοποιούς του σε εξωτερικούς χώρους και τους έχει τοποθετήσει με φόντο την ύπαιθρο, με φόντο μεγάλες, απέραντες εικόνες άγριου τοπίου και εύγλωττες εκτάσεις ουρανού».

Η διεθνής πορεία και οι διακρίσεις είχαν μόλις αρχίσει. Το Φεστιβάλ Καννών θεσπίζει το βραβείο Καλύτερης Κινηματογραφικής Μεταφοράς για να την τιμήσει και το κάνει το 1962. Από εκεί και πέρα, ο δρόμος προς τα Oscars άνοιξε σχεδόν φυσικά.

Την επόμενη χρονιά, η Ηλέκτρα έγινε η πρώτη ελληνική ταινία που έφτασε στις τελικές υποψηφιότητες των Όσκαρ στην κατηγορία Καλύτερης Ξενόγλωσσης Ταινίας. Και μπορεί το χρυσό αγαλματίδιο να απέσπασε το γαλλικό Sundays and Cybèle (Les Dimanches de ville d’Avray), σε σκηνοθεσία Serge Bourguignon, η επιτυχία της άνοιξε ουσιαστικά τον δρόμο και για άλλες ελληνικές ταινίες που ακολούθησαν.

Τα Κόκκινα Φανάρια και το Το χώμα βάφτηκε κόκκινο θα έφταναν επίσης μέχρι τις οσκαρικές υποψηφιότητες, ενώ δεκαετίες μετά θα ακολουθούσαν η Ιφιγένεια και πάλι του Κακογιάννη και ο Κυνόδοντας του Γιώργου Λάνθιμου.

Η Ηλέκτρα αποτέλεσε επίσης το πρώτο μέρος μιας άτυπης κινηματογραφικής τριλογίας του Κακογιάννη πάνω στην αρχαία τραγωδία. Αργότερα θα ακολουθούσαν οι Τρωάδες (1971) και η Ιφιγένεια (1977), συνεχίζοντας την προσπάθεια να μεταφερθεί το αρχαίο ελληνικό δράμα στη μεγάλη οθόνη με τρόπο σύγχρονο αλλά και πιστό στο πνεύμα του.

Όσον αφορά την ίδια την ταινία, η υπόθεση ξεκινά με τον Αγαμέμνονα (Θεόδωρο Δημήτριεφ) να επιστρέφει νικητής από τον Τρωικό Πόλεμο, για να σφαχτεί στο λουτρό του από την Κλυταιμνήστρα (Αλέκα Κατσέλη) και τον Αίγισθο (Φοίβος Ραζής).

Χρόνια αργότερα, το βασιλικό ζεύγος παντρεύει επίτηδες με έναν χωρικό την ενήλικη πλέον Ηλέκτρα (Ειρήνη Παππά), για να της στερήσει τη δυνατότητα της εκδίκησης. Όμως εκείνη περιμένει την κατάλληλη ευκαιρία για να εκδικηθεί το θάνατο του πατέρα της και η ευκαιρία παρουσιάζεται, όταν συναντά και πάλι τον αδερφό της Ορέστη (Γιάννης Φέρτης).

ΣΧΕΤΙΚΟ ΘΕΜΑ