6 πράγματα που (ίσως) δεν γνωρίζεις για τα ουράνια τόξα

Τα ουράνια τόξα γοητεύουν τους ανθρώπους εδώ και χιλιάδες χρόνια. Πολύ πριν οι επιστήμονες κατανοήσουν τη φυσική που κρύβεται πίσω από αυτά τα πολύχρωμα τόξα που εμφανίζονται μετά τη βροχή, πολιτισμοί σε όλο τον κόσμο επινόησαν διάφορους μύθους και θρύλους για να τα εξηγήσουν, θεωρώντας τα μερικές φορές ως θεϊκά σημάδια ή ακόμα και ως μονοπάτια που οδηγούν σε θησαυρούς.

Σήμερα, φυσικά, γνωρίζουμε πώς δημιουργούνται τα ουράνια τόξα: το φως του ήλιου κάμπτεται, ανακλάται και διαχωρίζεται σε διαφορετικά μήκη κύματος μέσα σε εκατομμύρια σταγόνες βροχής στον αέρα, με αποτέλεσμα το γνωστό πολύχρωμο φάσμα που συχνά θυμόμαστε με το ακρωνύμιο ROY G. BIV (κόκκινο, πορτοκαλί, κίτρινο, πράσινο, μπλε, ινδικό και βιολετί).

Ωστόσο, αυτά τα εκπληκτικά πολύπλοκα οπτικά φαινόμενα κρύβουν πολύ περισσότερα από όσα φαίνονται με την πρώτη ματιά.

Ακολουθούν μερικά από αυτά:

Μπορούν να διαρκέσουν για ώρες

Αν και μοιάζει να εξαφανίζονται όπως εμφανίζονται, δηλαδή εντελώς ξαφνικά και γρήγορα, η μαγεία τους σε κάποιες περιπτώσεις διαρκεί πολύ περισσότερο από το αναμενόμενο.

Σε ορισμένες συνθήκες, όπως όταν ο ήλιος είναι σταθερός σε χαμηλή γωνία, η ομίχλη ή το ψιλόβροχο είναι συνεχή και ο άνεμος ελάχιστος για να εμποδίζει τη διασπορά των σταγονιδίων, μπορούν να βοηθήσουν ένα ουράνιο τόξο να παραμείνει στη θέση του. Όταν συνδυάζεται με μια σταθερή γωνία θέασης, ένα ουράνιο τόξο μπορεί να εμφανιστεί για αρκετά περισσότερο χρόνο από τα συνηθισμένα λίγα λεπτά.

Τελευταία φορά που συνέβη αυτό ήταν το 2017, όταν πάνω από την ορεινή περιοχή Γιανγκμίνγκσαν της Ταϊπέι εμφανίστηκε ένα ουράνιο τόξο το οποίο παρέμεινε ορατό για οκτώ ώρες και 58 δευτερόλεπτα. Το ουράνιο τόξο διατηρήθηκε χάρη στον συνδυασμό του σταθερού χειμερινού ηλιακού φωτός, της υγρασίας που είχε συγκρατηθεί από έναν εποχιακό μουσώνα και των πολύ ήπιων ανέμων. Το μακροβιότερο ουράνιο τόξο πριν από αυτό είχε παρατηρηθεί το 1994 στο Γιορκσάιρ της Αγγλίας, όπου ένα ουράνιο τόξο παρέμεινε ορατό για περίπου έξι ώρες.

Τα διπλά ουράνια τόξα έχουν αντίστροφα χρώματα

Τι είναι πιο μαγικό από ένα απλό ουράνιο τόξο; Ένα διπλό ουράνιο τόξο. Αν κοιτάξετε όμως προσεκτικά, θα παρατηρήσετε κάτι περίεργο: τα χρώματα του δεύτερου ουράνιου τόξου είναι αντίστροφα, με το κόκκινο στο εσωτερικό και το μωβ στο εξωτερικό.

iStock

Τα διπλά ουράνια τόξα σχηματίζονται όταν το φως του ήλιου ανακλάται δύο φορές μέσα στη σταγόνα βροχής πριν βγει έξω. Η δεύτερη ανάκλαση κάμπτει το φως με διαφορετικό τρόπο, αντιστρέφοντας τη σειρά των χρωμάτων. Το ένα από τα δύο ουράνια τόξα θα είναι επίσης αισθητά πιο φωτεινό από το άλλο — αυτό είναι το πρωτεύον ουράνιο τόξο και βρίσκεται χαμηλότερα από το δευτερεύον. Το δεύτερο ουράνιο τόξο βρίσκεται πιο ψηλά και είναι πολύ πιο αχνό, καθώς το φως που διαθλάται για δεύτερη φορά χάνει μέρος της φωτεινότητάς του.

Δεν βλέπουμε όλοι το ίδιο ουράνιο τόξο

Την επόμενη φορά που θα δεις ένα ουράνιο τόξο, ο άνθρωπος που θα στέκεται λίγα μόλις μέτρα μακριά σου θα το βλέπει κάπως αλλιώς.

Αυτό συμβαίνει επειδή τα ουράνια τόξα δεν είναι στερεά αντικείμενα στον ουρανό — είναι οπτικά φαινόμενα που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τη γωνία θέασης.

Michael Probst/AP Photo

Κάθε άτομο έχει το δικό του αντηλιακό σημείο, δηλαδή μια αόρατη γραμμή που εκτείνεται από τον ήλιο, περνά από το σημείο όπου στέκεται και καταλήγει στον ουρανό, εκεί όπου εμφανίζεται το δικό σου ουράνιο τόξο. Δεδομένου ότι δεν μπορούν δύο άτομα να στέκονται ακριβώς στο ίδιο σημείο την ίδια ακριβώς στιγμή, κάθε ουράνιο τόξο είναι μοναδικό, για τα μάτια σου και μόνο.

Υπάρχουν τουλάχιστον 12 διαφορετικά είδη ουράνιου τόξου

Τα ουράνια τόξα μπορούν να εμφανιστούν σε πολύ περισσότερες μορφές από την κλασική επτάχρωμη καμάρα. Οι επιστήμονες έχουν εντοπίσει τουλάχιστον 12 διαφορετικούς τύπους ουράνιων τόξων με μία καμάρα, με βάση τρία κύρια χαρακτηριστικά: την ορατότητα των χρωμάτων, την ένταση της ζώνης του Αλεξάνδρου (το σκοτεινό διάστημα μεταξύ των διπλών ουράνιων τόξων όπου λιγότερες σταγόνες βροχής αντανακλούν το φως) και την παρουσία υπεράριθμων τόξων (αυτών των αχνών, επαναλαμβανόμενων ζωνών ουράνιου τόξου που εμφανίζονται μερικές φορές κατά μήκος της άκρης ενός ουράνιου τόξου).

Το ουράνιο τόξο RAB-1, για παράδειγμα, εντυπωσιάζει με όλα του τα χρώματα, ενώ το RAB-11 είναι ένα απλούστερο, ολόκληρο κόκκινο τόξο που εμφανίζεται συνήθως κατά το ηλιοβασίλεμα, όταν ο ήλιος βρίσκεται πολύ χαμηλά στον ουρανό.

Άλλοι τύποι εξαρτώνται από την πηγή φωτός ή το μέγεθος των σταγονιδίων. Τα φεγγαρόουρα (Moonbows), για παράδειγμα, εμφανίζονται τη νύχτα υπό το φως του φεγγαριού, ενώ τα ουράνια τόξα της ομίχλης σχηματίζονται στην ομίχλη με μικροσκοπικά σταγονίδια και μερικές φορές αναφέρονται ως λευκά ουράνια τόξα ή ουράνια τόξα – φάντασμα.

Άλλο το διπλό ουράνιο τόξο και άλλο τα δίδυμα

Παρά τους διαφορετικούς τύπους, τα ουράνια τόξα ακολουθούν συνήθως ένα προβλέψιμο μοτίβο. Τα δίδυμα ουράνια τόξα, ωστόσο, παραβιάζουν τους κανόνες. Αντί να σχηματίζουν ένα ενιαίο τόξο ή ένα διπλό τόξο με ομοιόμορφη απόσταση μεταξύ τους, αυτά τα σπάνια ουράνια τόξα φαίνεται να ξεκινούν από το ίδιο σημείο και στη συνέχεια να χωρίζονται, δημιουργώντας ένα εφέ διακλάδωσης στον ουρανό.

Ακόμα οι επιστήμονες ερευνούν γιατί συμβαίνει αυτό, με την επικρατέστερη εξήγηση, η οποία ανακαλύφθηκε κατά κάποιον τρόπο τυχαία από ερευνητές της Disney που μελετούσαν πώς να αποδώσουν καλύτερα τα ουράνια τόξα στα κινούμενα σχέδια, να αποδίδεται σε ένα μείγμα σταγόνων βροχής διαφορετικού μεγέθους και με ελαφρώς μεγαλύτερο πλάτος, γνωστών ως “burgeroids” (λόγω της ομοιότητάς τους με το γνωστό street food).

Όταν το φως του ήλιου διαπερνά τα “burgeroids”, πιστεύεται ότι δημιουργεί ελαφρώς διαφορετικά τόξα που εμφανίζονται το ένα δίπλα στο άλλο, με αφετηρία το ίδιο σημείο. Ωστόσο, οι ακριβείς συνθήκες που προκαλούν τα δίδυμα ουράνια τόξα δεν έχουν ακόμη κατανοηθεί πλήρως.

Οι αρχαίοι Έλληνες πίστευαν ότι τα ουράνια τόξα ήταν έργο μιας θεάς

Η λαϊκή παράδοση των Ιρλανδών θέλει τα ουράνια τόξα να οδηγούν στον θησαυρό ενός ξωτικού, αλλά στην ελληνική μυθολογία έχουν μια εντελώς διαφορετική σημασία. Οι αρχαίοι Έλληνες εξηγούσαν συχνά τα φυσικά φαινόμενα μέσω των διαθέσεων και των πράξεων των θεών, και το ουράνιο τόξο θεωρούνταν η θεά Ίρις, που ως αγγελιοφόρος ταξίδευε μεταξύ ουρανού και γης μεταφέροντας τα μηνύματα των θεών. Τα ουράνια τόξα θεωρούνταν επομένως ως μια φευγαλέα γέφυρα που ένωνε τους θνητούς με το θείο.

Η Ίριδα, που περιγράφεται από τον ποιητή Ησίοδο ως κόρη του Θαύμαντα και της Ωκεανίδας Ηλέκτρας, απεικονιζόταν συνήθως με φτερά, το ραβδί του αγγελιαφόρου και, κατά καιρούς, ένα αγγείο. Δεν μετέφερε μόνο θεϊκά μηνύματα· μερικές φορές μετέφερε νερό από τον ποταμό Στύγα για τελετές όρκου ή ακόμη και για να γεμίσει τα σύννεφα μετά από βροχή, ενώ η διαδρομή της στον ουρανό θεωρείτο ότι άφηνε πίσω της το ουράνιο τόξο που ακολουθούσε την καταιγίδα.

ΣΧΕΤΙΚΟ ΘΕΜΑ