Απαγόρευση των social media στους κάτω των 15: Λύση ή εύκολη απάντηση;

Με αφορμή τις δηλώσεις του Κυριάκου Μητσοτάκη για απαγόρευση των social media σε παιδιά κάτω των 15 ετών, ανοίγει ξανά μια μεγάλη συζήτηση: πώς προστατεύονται πραγματικά οι ανήλικοι στο διαδίκτυο;

Ο πρωθυπουργός απευθυνόμενος στους ανήλικους δήλωσε χαρακτηριστικά πως, «Ο στόχος μας δεν είναι να σας απομακρύνουμε από την τεχνολογία, η οποία μπορεί να είναι πηγή έμπνευσης, δημιουργίας και γνώσης. Ο εθιστικός όμως σχεδιασμός ορισμένων εφαρμογών, το μοντέλο κέρδους που βασίζεται στη δική σας προσοχή, στο πόσο καιρό εσείς περνάτε μπροστά στην οθόνη το κινητού, και στερεί και τη δική σας αθωότητα και ελευθερία, κάπου πρέπει να σταματήσει.

Ενώ απευθυνόμενος στους γονείς τόνισε ότι κανένας νόμος δεν μπορεί να αντικαταστήσει τη δική τους παρουσία, καθώς και ότι αυτή η ρύθμιση είναι απλώς ένα εργαλείο, το οποίο εκτίμησε ότι σε μερικά χρόνια θα αξιολογηθεί θετικά.

@kyriakosmitsotakis_ Αποφασίσαμε να προχωρήσουμε σε κάτι δύσκολο αλλά απαραίτητο: να απαγορεύσουμε την πρόσβαση στα social media σε παιδιά κάτω των 15 ετών. ♬ original sound – Kyriakos Mitsotakis

Είναι εύκολο να καταλάβει κανείς γιατί τέτοιες προτάσεις βρίσκουν απήχηση. Οι γονείς ανησυχούν -και δικαιολογημένα- για όσα μπορεί να συναντήσουν τα παιδιά τους online: επιβλαβές περιεχόμενο, τοξικές συμπεριφορές, ακόμη και ζητήματα που επηρεάζουν την ψυχική τους υγεία. Δεν πρόκειται για υπερβολές. Πολλές έρευνες δείχνουν ότι οι νέοι εκτίθενται συχνά σε βίαιες ή μισογυνικές κουλτούρες στο διαδίκτυο.

Ωστόσο, η λύση της απαγόρευσης δεν είναι τόσο απλή όσο φαίνεται, καθώς το πρόβλημα δεν είναι μόνο τα παιδιά, είναι το ίδιο το σύστημα των social media, όπως γράφει ο Tony D Sampson, λέκτορας στο Πανεπιστήμιο του Έσσεξ. Οι πλατφόρμες είναι σχεδιασμένες έτσι ώστε να κρατούν τον χρήστη όσο το δυνατόν περισσότερο «κολλημένο» στην οθόνη. Το ατελείωτο σκρολάρισμα δεν είναι τυχαίο. Πρόκειται για αποτέλεσμα συγκεκριμένων επιλογών που έχουν στόχο την αύξηση της προσοχής και της αλληλεπίδρασης.

Με απλά λόγια, δεν πουλάνε μόνο περιεχόμενο -πουλάνε τον χρόνο και την προσοχή μας. Και αυτό δεν αφορά μόνο τους ανήλικους, εξηγεί ο Sampson. Όλοι οι χρήστες επηρεάζονται από αυτά τα συστήματα.

Από την άλλη, υπάρχει και μια υπερβολή στη συζήτηση. Συχνά ακούμε ότι τα social media «καταστρέφουν» την προσοχή των νέων ή «αλλάζουν» τον εγκέφαλό τους. Όμως τα πράγματα δεν είναι τόσο απλοϊκά. Η ανησυχία για τη διάσπαση της προσοχής υπήρχε πολύ πριν εμφανιστούν τα social media.

Ένα ακόμη ζήτημα είναι το κατά πόσο μια απαγόρευση μπορεί να λειτουργήσει στην πράξη. Οι νέοι συνήθως βρίσκουν τρόπους να την παρακάμψουν, με άλλους λογαριασμούς, VPN ή μέσω φίλων. Και όταν κάτι απαγορεύεται, συχνά γίνεται πιο ελκυστικό. Αντί να εξαφανιστεί, περνά απλώς «υπόγεια», όπου είναι πιο δύσκολο να ελεγχθεί.

Γι’ αυτό και πολλοί ειδικοί θεωρούν ότι η απαγόρευση δεν λύνει το πρόβλημα, απλώς το μεταφέρει αλλού.

Τι θα μπορούσε να γίνει αντί γι’ αυτό; Ο Sampson προτείνει πρώτον, πιο αυστηρούς κανόνες για τις ίδιες τις πλατφόρμες: διαφάνεια, έλεγχος στους αλγορίθμους και πραγματική ευθύνη για το περιεχόμενο που προωθούν. Δεύτερον, καλύτερη εκπαίδευση των χρηστών -και ιδιαίτερα των νέων- ώστε να καταλαβαίνουν πώς λειτουργεί το ψηφιακό περιβάλλον.

Γιατί τα social media δεν επηρεάζουν μόνο το τι βλέπουμε, αλλά και το πώς νιώθουμε. Παίζουν με συναισθήματα όπως ο θυμός, η αποδοχή, το άγχος ή η ανάγκη για ένταξη. Άρα, η «ψηφιακή παιδεία» δεν είναι απλώς θέμα γνώσης, αλλά και κατανόησης αυτών των μηχανισμών.

Τελικά, αν ο στόχος είναι η προστασία των ανηλίκων, το δίλημμα δεν είναι «απαγόρευση ή τίποτα». Η πιο ουσιαστική απάντηση φαίνεται να βρίσκεται κάπου αλλού: στη ρύθμιση των πλατφορμών και στην εκπαίδευση των χρηστών. Είναι πιο δύσκολος δρόμος, αλλά πιθανότατα πιο αποτελεσματικός.

ΣΧΕΤΙΚΟ ΘΕΜΑ