Jean-Michel Jarre: «Δεν φοβάμαι την τεχνητή νοημοσύνη. Κάθε άλλο!»

Μισό αιώνα αφότου με το Oxygène, το τρίτο -και αν όχι καλύτερό του, σίγουρα αυτό που ενστικτωδώς σκέφτονται πρώτο στο άκουσμα του ονόματος του είτε όσοι έχουν μέχρι σήμερα εντρυφήσει στο σύνολο του έργου του είτε όσοι το έχουν παρακολουθήσει «τουριστικά»- άλμπουμ του προκάλεσε εν έτει 1976 μια τεκτονική αλλαγή στην ιστορία της ποπ, ηλεκτρονικής και όχι μόνο, μουσικής, ούτε καν περνάει από το μυαλό του Jean-Michel Jarre να «κατεβάσει ταχύτητα».

Τι κι αν έχει κυκλοφορήσει συνολικά 22 άλμπουμ, οι πωλήσεις των οποίων έχουν ξεπεράσει τα 85 εκατομμύρια; Τι κι αν έχει παίξει ζωντανά με φόντο μερικά από τα πλέον σημαντικά μνημεία του πλανήτη; Τι κι αν έχει σπάσει πολλάκις το ρεκόρ προσέλευσης κοινού (με αποκορύφωμα τη συναυλία του στη Μόσχα το 1997 με το κοινό να ξεπερνά τα 3,5 εκατομμύρια);

Λίγο πριν κλείσει τα 78 του ετοιμάζεται για άλλη μία καλοκαιρινή ευρωπαϊκή περιοδεία, στο πλαίσιο της οποίας θα εμφανιστεί για πρώτη φορά στην Ίμπιζα. Λίγες ημέρες νωρίτερα, στις 22 Ιουνίου, θα επιστρέψει μετά από πολλά χρόνια στην Αθήνα για να ανέβει στη σκηνή του φετινού Release Athens x SNF Nostos 2026, με την εγγυημένα φαντασμαγορική συναυλία να ανοίγει ο Sébastien Tellier.

«Έχω το τεράστιο προνόμιο η δουλειά μου να είναι το πάθος μου και αυτό ακριβώς με γαληνεύει. Ένας καλός τρόπος για να ηρεμήσω είναι να σκεφτώ μια νέα μουσική σύνθεση, ένα ακόμη πρότζεκτ. Αυτή είναι η καθημερινότητά μου και δεν μπορώ να τη φανταστώ αλλιώς» λέει στο OneMan καθώς βρίσκεται ήδη σε προχωρημένο στάδιο η προετοιμασία του επόμενου του άλμπουμ που θα κυκλοφορήσει του χρόνου.

Σε αυτό, όπως συνηθίζει σε βάθος δεκαετιών, θα χρησιμοποιήσει την τελευταία λέξη της τεχνολογίας. «Για μένα AI, εκτός από Artificial Intelligence (Τεχνητή Νοημοσύνη) σημαίνει και Augmented Imagination (Επαυξημένη Φαντασία)» λέει χαρακτηριστικά και στη συνέχεια εξηγεί τι ακριβώς εννοεί.

«Η ωμή απλότητα του punk rock (ή του new wave, όπως προτιμούν να το αποκαλούν ολίγον τι αλαζονικά οι δισκογραφικές εταιρείες) είναι παντού γύρω μας. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οι πιο σύνθετες εκφάνσεις του progressive rock έχουν εξαφανιστεί από τη μουσική σκηνή. Ακριβώς το αντίθετο: το ευρωπαϊκό art rock εξακολουθεί να είναι προσφιλές στους φιλόδοξους υπεύθυνους προγράμματος των FM. Εξακολουθεί να παράγεται και να αγοράζεται πολύ πιο εύκολα από το punk». Αυτά γράφτηκαν για εσάς και τη μουσική σας πριν από σχεδόν μισό αιώνα -και συγκεκριμένα στις 23/10/1977- στους New York Times. Σε εκείνο το μουσικό τοπίο αισθανόσασταν περισσότερο outsider ή πρωτοπόρος; Και πώς νιώθετε σήμερα;

Όταν ξεκινούσα ήμασταν ένα τσούρμο τρελόπαιδων που πειραματίζονταν με μυστηριώδεις -για το mainstream κοινό- μηχανές. Όταν κυκλοφόρησε το Oxygène ήταν σαν να προσγειώθηκε ένας εξωγήινος στο μουσικό τοπίο εκείνης της εποχής. Μην ξεχνάς ότι τότε εκτός από το new wave συνέβη και η έκρηξη της disco, οπότε η δική μου μουσική φάνταζε πολύ περίεργη, σαν ξένο σώμα. Οφείλω επίσης να πω ότι στην αρχή ήμουν πεπεισμένος ότι η ηλεκτρονική μουσική -τουλάχιστον όπως την είχα τότε στο μυαλό μου- δεν θα είχε καμία τύχη στις ΗΠΑ, δεδομένου ότι επρόκειτο για μια καθαρά ευρωπαϊκή μορφή τέχνης, απότοκο της πολιτιστικής κληρονομιάς αφενός της κλασικής μουσικής, αφετέρου του ιμπρεσιονισμού και του σουρεαλισμού.

Ιμπρεσιονισμός και σουρεαλισμός; Μπορείτε να γίνετε λίγο πιο σαφής;

Η σχέση με τον ιμπρεσιονισμό έχει να κάνει με την προσέγγιση της μουσικής και μέσω εικόνων, όχι απλά με νότες στο πεντάγραμμο. Ενώ ο σουρεαλισμός προκύπτει από την όρεξη για εξερεύνηση της ιδέας του οξύμωρου. Εννοώ ότι δημιουργείς μουσική παντρεύοντας ανορθόδοξους θορύβους με παραδοσιακά ορχηστρικά στοιχεία: Ένα κελάηδημα πουλιού με ένα κλαρινέτο. Ένα πλυντήριο ρούχων με ένα πιάνο. Όλα αυτά που θεωρούμε δεδομένα σήμερα, τότε ήταν ρηξικέλευθα. Και όλα προέρχονται από τον ευρωπαϊκό πολιτισμό. Η ευρωπαϊκή ηλεκτρονική μουσική είναι αδιανόητα σημαντική για όλο τον πλανήτη.

Θυμάμαι να μου λέει κάποια στιγμή ο Moby, ότι τον καιρό που ήταν ακόμα ένας νεαρός πάνκης, αγόρασε το Oxygène και δεν μπορούσε να συνέλθει. Από τη μουσική μέχρι το εξώφυλλο, το άλμπουμ του φαινόταν εντελώς ξένο σε σχέση με ό,τι συνήθιζε να ακούει μέχρι τότε. Ήταν σαν εξωγήινη μορφή μουσικής. Για να επιστρέψω όμως στην αρχική σου ερώτηση, ανέκαθεν αυτό που με ενδιέφερε ήταν να γεφυρώσω τον πειραματισμό με την ποπ κουλτούρα. Όχι απλά την ποπ μουσική. Την ποπ κουλτούρα.

«Έχω το τεράστιο προνόμιο η δουλειά μου να είναι το πάθος μου και αυτό ακριβώς με γαληνεύει. Ένας καλός τρόπος για να ηρεμήσω είναι να σκεφτώ μια νέα μουσική σύνθεση, ένα ακόμη πρότζεκτ. Αυτή είναι η καθημερινότητά μου και δεν μπορώ να τη φανταστώ αλλιώς.»

Είναι γνωστό ότι δεν είστε ιδιαίτερα νοσταλγικός. Πώς το καταφέρνετε, δεδομένου ότι το έργο σας καλύπτει πέντε δεκαετίες, έχει επηρεάσει δεκάδες καλλιτέχνες και πρέπει συχνά πυκνά να μιλάτε γι’ αυτό; Όπως, καλή ώρα, σας ζητώ να κάνετε τώρα.

Η κινητήρια δύναμή μου, αυτό που με κρατάει, αν θες, ζωντανό, είναι ένα διαρκώς έντονο αίσθημα περιέργειας για το μέλλον. Ποτέ δεν αναλώθηκα στο να σκέφτομαι πολύ κάτι που έχω ήδη κάνει. Τι νόημα θα είχε; Αφού έχει ήδη ολοκληρωθεί. Περισσότερο με ενδιαφέρει ό,τι συμβαίνει στο παρόν και ό,τι θα συμβεί στο μέλλον. Γι’ αυτό θέλω συνέχεια να πειραματίζομαι με νέα εργαλεία, όπως για παράδειγμα κάνω τα τελευταία χρόνια με το Metaverse, την Εικονική Πραγματικότητα, την Τεχνητή Νοημοσύνη. Όλα αυτά για μένα είναι ευκαιρίες ώστε να προσεγγίσω τη σύνθεση μουσικής με νέους, διαφορετικούς τρόπους.

Ανέκαθεν ήμουν πεπεισμένος ότι η τεχνολογία μπορεί να υπαγορεύσει μουσικά στιλ, όχι το αντίστροφο. Ακριβώς γιατί κάποιος εφηύρε το βιολί, μπόρεσε ο Βιβάλντι να γράψει μουσική. Ακριβώς γιατί κάποιος ανακάλυψε κάποτε τον ηλεκτρισμό, έκανε ο Jimi Hendrix τα μαγικά του, ή κάνει σήμερα τα δικά της η Billie Eilish. Ακριβώς γιατί κάποιος κατασκεύασε διάφορα ηλεκτρονικά κυκλώματα, καταφέραμε τόσοι να γράψουμε ηλεκτρονική μουσική. Έτσι και με την Τεχνητή Νοημοσύνη, που είναι πολύ αμφιλεγόμενη αυτή την εποχή. Θέλω να πιστεύω ότι θα δημιουργήσουμε νέα είδη μουσικής ή κινηματογράφου.

Δεν σας ανησυχεί δηλαδή καθόλου η Τεχνητή Νοημοσύνη όσον αφορά ειδικά το μέλλον της μουσικής;

Όταν ξεκινούσα ήμουν ο πρώτος που έπαιξε ηλεκτρονική μουσική στο κτίριο της όπερας στο Παρίσι και μέχρι σήμερα θυμάμαι ακόμη έναν μουσικό της ορχήστρας να μου λέει ότι θα έπρεπε να ντρέπομαι που έβαλα στην πρίζα το ηχοσύστημά μου εκεί μέσα και ότι με καθιστούσε υπεύθυνο για το βέβαιο τέλος της ζωντανής, ορχηστρικής μουσικής. Πρόσφατα πέτυχα κάπου online ένα πρωτοσέλιδο των New York Times από το 1900. Η εφημερίδα ενημέρωνε τους αναγνώστες ότι θα έπρεπε να προσέχουν κάνοντας χρήση του σιδηροδρόμου γιατί μπορεί μετά από 50χλμ να εκραγεί η καρδιά τους.

Ανέκαθεν οι άνθρωποι αντιμετώπιζαν τις τεχνολογικές τομές ως μονόδρομο προς την απόλυτη δυστοπία. Και για να είμαι ειλικρινής μου φαίνεται πολύ αστείο που στον κόσμο των τεχνών, και ειδικά της μουσικής και του κινηματογράφου, είναι όλοι τόσο συντηρητικοί και φοβούνται τόσο πολύ οτιδήποτε μας βγάζει από τη βολή μας και μας αναγκάζει να ρισκάρουμε για να προχωρήσουμε.

Ναι, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να γίνει επικίνδυνη, αλλά δεν τη φοβάμαι. Κάθε άλλο. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι κάθε τεχνολογία από μόνη της είναι ουδέτερη. Μια βούρτσα, μια κάμερα, ένας αλγόριθμος, όλα αυτά είναι ουδέτερα. Η επίδρασή τους στη ζωή μας εξαρτάται από το πώς θα τα χρησιμοποιήσουμε. Φυσικά οφείλουμε να γνωρίζουμε τις αρνητικές πτυχές της τεχνητής νοημοσύνης, όπως οφείλουμε να γνωρίζουμε τις αρνητικές πτυχές της ατομικής ενέργειας. Αλλά δεν είναι άσπρο-μαύρο. Χωρίς να είμαι αφελής, πιστεύω ότι όσο πιο γρήγορα ασχοληθείς σοβαρά με την τεχνητή νοημοσύνη, τόσο πιο γρήγορα θα μπορέσεις να την εκμεταλλευτείς προς όφελός σου, θα είναι άλλο ένα εργαλείο στη δημιουργική σου διαδικασία. Αλλά και τόσο πιο γρήγορα θα έχεις τα εφόδια για να καταπολεμήσεις τις αρνητικές της προεκτάσεις.

Πώς θα χρησιμοποιήσετε λοιπόν την τεχνητή νοημοσύνη στην επερχόμενη συναυλία σας στην Αθήνα;

Μέχρι στιγμής αποτελεί εργαλείο μου για τα βίντεο που προβάλλονται στις συναυλίες. Θα δείτε πολλά και ενδιαφέροντα πράγματα στο σόου μου. Όχι ότι δεν έχω αρχίσει να τη χρησιμοποιώ και στο στούντιο. Τώρα ετοιμάζω το επόμενο άλμπουμ που θα κυκλοφορήσει του χρόνου. Τη χρησιμοποιώ όπως τα σινθεσάιζερ, είναι άλλο ένα όργανο για μένα. Για μένα AI, εκτός από Artificial Intelligence (Τεχνητή Νοημοσύνη), σημαίνει και Augmented Imagination (Επαυξημένη Φαντασία). Δηλαδή δεν με ενδιαφέρει καθόλου να κατασκευάσω μια τεχνητή, ψεύτικη εκδοχή του εαυτού μου. Το λέω συνέχεια: ως καλλιτέχνης είμαι εξ ορισμού κλέφτης. Όλοι οι καλλιτέχνες είμαστε κλέφτες. Κλέβουμε οτιδήποτε ακούμε ή κοιτάμε ή διαβάζουμε. Αυτό, τελικά, είναι η έμπνευση. Οπότε για μένα η τεχνητή νοημοσύνη είναι άλλος ένας τρόπος για να διαχειρίζομαι την έμπνευσή μου.

Πρόκειται για μια στάση ζωής που χτίσατε με τα χρόνια; Ή αποτελεί ίδιον του χαρακτήρα σας από από την αρχή της καριέρας σας; Υπάρχει κάποια συμβουλή που θεωρείτε σήμερα ότι θα αποδεικνυόταν χρήσιμη στον νεότερο εαυτό σας;

Έχει πλάκα γιατί αυτό που περιγράφεις μου συνέβη πριν από λίγες εβδομάδες στην Κίνα. Ήμουν σε ένα εργαστήριο τεχνητής νοημοσύνης όπου αναδημιούργησαν τον νεότερο εαυτό μου. Μίλησα στον 25χρονο εαυτό μου. Όταν τελικά επέστρεψα στην Ευρώπη χωρίς υπερβολή ένιωθα σαν να επιστρέφω από το μέλλον. Ήταν μια σχεδόν σωματική εμπειρία. Ανυπομονώ να τη ζήσω ξανά. Αλλά αν μπορούσα να το κάνω στ’ αλήθεια, να συναντήσω δηλαδή όντως τον νεότερο εαυτό μου, ένα πράγμα θα του έλεγα: Φίλε, μην ανησυχείς τόσο πολύ.

Γιατί «όλα θα πάνε περίφημα, θα γίνεις ένας από τους πιο διάσημους και επιδραστικούς μουσικούς όλων των εποχών»;

Κυρίως γιατί όσες καλές ή κακές στιγμές κι αν ζήσεις, το μυστικό είναι να μείνεις πιστός στο όραμα σου.

Μου είπατε νωρίτερα ότι ήδη ετοιμάζετε το επόμενό σας άλμπουμ. Δεν υπάρχει πουθενά δηλαδή στον ορίζοντα η εικόνα ενός Jean Michel Jarre μακριά από τα στούντιο και τις συναυλίες, απλά να απολαμβάνει τη ζωή σε μια ωραία παραλία;

Έχω το τεράστιο προνόμιο η δουλειά μου να είναι το πάθος μου και αυτό ακριβώς με γαληνεύει. Ένας καλός τρόπος για να ηρεμήσω είναι να σκεφτώ μια νέα μουσική σύνθεση, ένα ακόμη πρότζεκτ. Αυτή είναι η καθημερινότητά μου και δεν μπορώ να τη φανταστώ αλλιώς. Πριν από δέκα-δεκαπέντε χρόνια πέρασα μια περίοδο χωρίς έμπνευση και μ’ έπιασε κατάθλιψη. Ευτυχώς όμως δεν άργησα να πέσω με τα μούτρα στο πρότζεκτ Electronica γιατί γεννήθηκε μέσα μου η επιθυμία να συγχωνεύσω το DNA μου με κάποιων άλλων καλλιτεχνών που αγαπώ και σέβομαι.

Η ιδέα μου φάνηκε ξαφνικά πολύ ενδιαφέρουσα. Τους το πρότεινα και όλοι είπαν ναι, κάτι που με έπιασε εξ απίνης. Έτσι το πρότζεκτ γιγαντώθηκε και διήρκεσε πέντε χρόνια, δούλεψα με 22 διαφορετικούς καλλιτέχνες (σ.σ. στα άλμπουμ Electronica 1: The Time Machine και Electronica 2: The Heart of Noise ο Jean-Michel Jarre συνεργάστηκε με τους Moby, Gesaffelstein, M83, Pet Shop Boys, Massive Attack, Sébastien Tellier μεταξύ πολλών άλλων), το όλο πράγμα εξελίχθηκε σε κάτι μαγικό που με αναζωογόνησε. Μπορώ να σου πω ότι ποτέ άλλοτε στο παρελθόν δεν έχω δουλέψει εντονότερα απ’ όσο τα τελευταία χρόνια. Άλμπουμ, περιοδείες, βιβλία, ντοκιμαντέρ. Όσο μου το επιτρέπει το σώμα μου, είναι προνόμιο να συνεχίζω να δημιουργώ.

Ο Jean-Michel Jarre, στο πλαίσιο του Release Athens x SNF Nostos 2026, θα εμφανιστεί ζωντανά τη Δευτέρα 22 Ιουνίου στο Ξέφωτο ΚΠΙΣΝ. Τη συναυλία θα ανοίξει ο Sébastien Tellier.

ΣΧΕΤΙΚΟ ΘΕΜΑ