Τι έκανε ο Thom Yorke όταν η ζωή του έδωσε λεμόνια; Μια υπέροχα απόκοσμη λεμονάδα

Ξέρετε, είναι κάποιοι ήχοι που κουμπώνουν άρτια σε μέρα ή νύχτα (επ, τι έκανα εδώ), θάλασσες, βουνά, φύσεις και πόλεις. Σα να ενεργοποιούν ένα φακό που μέχρι τότε δε γνώριζες και σε τοποθετούν σε μια παράλληλη, αλλά πραγματική ταυτόχρονα, διάσταση.

Σας χάωσα λίγο; Ας το πούμε απλά.

Κοιτάζεις αλλιώς τον ορίζοντα, ή ντύνεις διαφορετικά μια στιγμή που πέρασε μέσα από την κάμερα του κινητού σου, με συγκεκριμένες μουσικές. Δοκιμάστε για παράδειγμα το “Everything In Its Right Place” των Radiohead ή το “Murderers” του κύριου Frusciante την επόμενη φορά που θα χαζεύετε έναν ουρανό εντός και εκτός αστικού ιστού.

Δεν ξέρω πόσοι δοκιμαστές τα συνιστούν, αλλά εμπιστευτείτε με.

Μαζευτήκαμε σήμερα εδώ για να πούμε την ιστορία της πρώτης οψιόν, από τη γέννηση μέχρι το ξαπλωμένο οκτάρι. Το άπειρο μωρέ, καταλάβατε. Tumblr, δεν είχατε;

Οι Radiohead έσκασαν στη νέα χιλιετία με μια πρόταση, από την σέντρα του Kid A. Νέος ήχος, κάτι τελείως διαφορετικό. Ένα άλμπουμ που για να βγει στην επιφάνεια, πέρασε μέσα από μία τρικυμία συναισθημάτων. Ας τα πάρουμε λοιπόν από την αρχή κι ας ταξιδέψουμε στη 19η Νοεμβρίου του 1997, στη NEC Arena του Μπέρμιγχαμ.

Οι Radiohead στο πικ τους, το OK Computer στο ζενίθ και ο Thom Yorke στα τάρταρα. Ο κόσμος έβλεπε μόνο την κορυφή του παγόβουνου. Τελειώνει το live και ο Yorke σε αφασία, σχεδόν κυριολεκτικά. Θυμάται ανθρώπους να μιλάνε και εκείνος να μη μπορεί ούτε να ακούσει, αλλά ούτε και να απαντήσει. Τίγκα μπλοκαρισμένος.

Η ψυχική εξάντληση άρχισε να σωματοποιείται. Μια αίσθηση σα να «ξυπνάς με ένα λεμόνι στο στόμα». Στο Νησί, χρησιμοποιούν αυτή την φράση με το πικρό και σφιγμένο πρόσωπο για να δείξουν τι προκαλείται από αυτή την ανησυχία, την αποξένωση, βρείτε εσείς την λέξη, δεν είναι μία. Σα να βγαίνεις έξω από τον εαυτό σου, κάπως.

Ο Yorke πήρε αυτή την φράση, ή την έκφραση του προσώπου του αν προτιμάτε, και την έκανε κεντρικό άξονα. Ήταν το mood του, αλλά όχι αυτό που το παίζεις και καλά, αλλά το ζεις και χτυπάει φλέβα.

---

Άρχισε να κυοφορεί τους στίχους αλλά η μουσική γεννήθηκε πολύ μετά. Πέρασε το 1999 στα χαμένα, εγκλωβισμένος μέσα σε ένα δημιουργικό αδιέξοδο. Η κιθάρα δεν τον έψηνε άλλο, οριακά τον ενοχλούσε.

Περνούσε τις μέρες του στην Κορνουάλη, περπατούσε στα βράχια, ζωγράφιζε, δεν έκανε μουσική κι όταν έπαιζε κάτι, ήταν κυρίως στο πιάνο. Το “Everything in Its Right Place” ήταν το πρώτο τραγούδι που έγραψε. Ακολούθησε το “Pyramid Song”.

Ο ίδιος περιγράφει τον εαυτό του ως «άθλιο πιανίστα» και δανείστηκε μια ατάκα του Tom Waits, για την άγνοια των μουσικών οργάνων και το πώς αυτή οδηγεί στην έμπνευση. «Αυτός είναι ένας από τους λόγους που ήθελα να ασχοληθώ με τους υπολογιστές και τα συνθεσάιζερ, επειδή δεν καταλάμβανα πώς στο διάολο λειτουργούσαν. Δεν είχα ιδέα τι σήμαινε το ADSR», έλεγε.

Η μελωδία του τραγουδιού να παίζει στο ριπίτ και εκείνος να διαλογίζεται μέσα από τους ήχους που τον οδηγούσαν σιωπηλά έξω από το τούνελ. Μέσα από τα «μαύρα πλήκτρα», ο Yorke δημιουργούσε κάτι έξυπνο, αλλά όχι «επιτηδευμένο», όπως έλεγε. Το “Pyramid Song” προέκυψε μετά από μια επίσκεψη σε μουσείο της Κοπεγχάγης. Η δημιουργία του “Everything” τοποθετείται περίπου στην άνοιξη του 1999.

Η μετάβαση από το demo στην τελική μορφή του κομματιού έγινε στο Batsford House στο Gloucestershire, καλοκαίρι του ίδιου έτους, κομβική περίοδος στο μεγάλο timeline της ζωής εκείνου και του σχήματος.

Η μπάντα προσπαθούσε για μήνες να προσεγγίσει το υλικό με την παραδοσιακή δομή, τύμπανα, κιθάρες, μπάσο, αλλά πήγαινε συνεχώς κουβά.

Η μεγάλη ανατροπή συνέβη μια νύχτα που ο Thom Yorke απομονώθηκε σε ένα σπίτι με τον παραγωγό Nigel Godrich και δούλεψαν το κομμάτι ηλεκτρονικά. Χρησιμοποίησαν ένα synthesizer (Prophet 5), το οποίο, σύμφωνα με τον Yorke, παρέπεμπε στον ήχο των Japan και του Tin Drum. Ο Godrich χρησιμοποίησε εργαλεία του Pro Tools για να «ξύσει» τα ηχητικά κύματα των φωνητικών, δημιουργώντας αυτή την πολύ χαρακτηριστική και οριακά απόκοσμη ατμόσφαιρα.

Το επόμενο πρωί, η υπόλοιπη μπάντα άκουσε τη δουλειά και στη βαθιά ανάσα ανακούφισης ακουμπούσαν πάνω ένα αίσθημα δέους. Οι Ed O’Brien και Phil Selway παραδέχονται ότι παρότι δε συμμετείχαν ενεργά στη δημιουργική διαδικασία, ένιωθαν τρομερή απελευθέρωση. Καλώς ήρθατε στο μέλλον.

Στον τίτλο του κομματιού, η λύτρωση συγκατοικεί με την ειρωνεία. Ο Yorke εξηγεί ότι στο τραγούδι καθρεφτίζεται η προσπάθεια να χωρέσεις σε ένα «κουτί» και να βρεις τη θέση σου μέσα εκεί για να μπορέσεις να συνδεθείς με τους άλλους. Κι όλα αυτά, σε ένα φεγγάρι που δεν εμπιστευόταν κανέναν. Ήταν η πρώτη φορά μετά από καιρό που ένιωσε πώς όλα είναι στη σωστή θέση.

Ο Jonny Greenwood έλεγε ότι υπήρχαν φορές που καμούφλαραν με αλλεπάλληλα στρώματα ήχων τα τραγούδια τους, υπό το φόβο μη και δεν είναι αρκετά καλά. Το “Everything In Its Right Place” ήταν το πρώτο κομμάτι που τους έκανε να συνειδητοποιήσουν ότι less is more. Κι αυτή η συνειδητοποίηση έσπασε τις μπάρες κι άνοιξε τον δρόμο του νέου δίσκου.

---

Ο Ed O’Brien κρατούσε ένα ψηφιακό ημερολόγιο και έγραφε, αυτούσια, τα εξής:

22 Ιουλίου 1999: Ο Thom παρουσιάζει ένα νέο κομμάτι στην ακουστική κιθάρα (χωρίς όνομα ακόμα). Οι Radiohead δουλεύουν ταυτόχρονα το “The National Anthem” και το “In Limbo”.

27 Ιουλίου 1999: Μια δύσκολη μέρα στο στούντιο, όπου δοκιμάζουν διαφορετικές εκδοχές του “Everything In Its Right Place” και του “How to Disappear Completely”.

7 Σεπτεμβρίου 1999: Το άγχος για την παραγωγή είναι έντονο, αλλά το “Everything In Its Right Place” αρχίζει να ακούγεται πια “σωστό”.

8 Σεπτεμβρίου 1999: Οι πρόβες συνεχίζονται εντατικά. Το “Everything” έχει πάρει μορφή, ανοίγοντας το δρόμο για το “Optimistic”.

Όλα ακούγονται καλύτερα live. Το πρελούδιο του άλμπουμ μεταμορφώθηκε σε μια τελετουργία που υπέγραφε το φινάλε των συναυλιών. Μια μεγάλη στιγμή θα γραφτεί στα μέρη μας, 26 Ιουνίου του 2000, όταν οι Radiohead προσγειώθηκαν στην Αθήνα για δύο συναυλίες στο Θέατρο Λυκαβηττού.

Ο Ed O’Brien γράφει για την εμπειρία του στην Ελλάδα, την κίνηση στους δρόμους, το σύστημα με τις πινακίδες κυκλοφορίας και την ενέργεια στην κερκίδα. Στη Θεσσαλονίκη και το Θέατρο Γης, το κοινό κραύγαζε για “Creep” και “Pop Is Dead”, περιμένοντας υπομονετικά να έρθει η ώρα τους. Εν τέλει δεν ήρθε ποτέ.

Το “Everything In Its Right Place” υπνώτιζε το κοινό, με τον Greenwood να σαμπλάρει σε πραγματικό χρόνο τη φωνή του Yorke. Για την ιστορία, το μενού του πρώτου encore είχε “Lucky”, “You and Whose Army”, “You”, “Paranoid Android” και αποχαιρέτησαν στο δεύτερο την σκηνή με “Exit Music”.

Ωραία ατάκα είχε πει ο δημοσιογράφος Steve Lamacq για τα πλήκτρα της αρχής του “Everything”, παρομοιάζοντάς τα με τους παλμούς ενός ασθενή που ξυπνάει. Ο Thom Yorke συμφώνησε απόλυτα με αυτό. Κυριολεκτικά. Το “Everything In Its Right Place” ήταν κάτι σαν ξύπνημα για τους Radiohead, σε μια φάση που ένιωθαν πνιγμένοι μέσα στις μεγάλες προσδοκίες της βιομηχανίας και βρήκαν για σανίδα, μια νέα γλώσσα επικοινωνίας.

Αυτή η αδυναμία επικοινωνίας έγινε τελικά γέφυρα μιας νέας εποχής που κρατάει μέσα της το διαχρονικό χάος της σύγχρονης ύπαρξης, αυτή την απεγνωσμένη ανάγκη να βλέπεις την ζωή σου κι όλα όσα την διαπερνούν να βρίσκονται «στη σωστή τους θέση».

---

Ακριβώς όπως και το λεμόνι, έτσι και το τραγούδι στην αρχή, ξένισε τους κριτικούς, που ήθελαν κάτι πιο ροκ. Το 2009, το Pitchfork μετέφερε επίσης αυτούσια τα λόγια των σοκαρισμένων πιστών ιεραπόστολων των Radiohead. «Τι ήταν αυτές οι μ*λακίες; Αν όλα ήταν όντως στη σωστή τους θέση, πού ήταν οι γ*μημένες οι κιθάρες;».

Βαρύ.

16 χρόνια μετά, στο άλμπουμ A Moon Shaped Pool, ο Thom Yorke ένιωσε ξανά να βρίσκει τα πράγματα στη σωστή θέση. Σε συνέντευξη που έδωσε στο περιοδικό Q, μοιράστηκε ότι ο δίσκος έφτασε στην τελική του μορφή, όταν ολοκληρώθηκε το “Daydreaming”.

«Ήταν το αντίστοιχο της στιγμής που φτιάξαμε το “Everything in Its Right Place”. Μόλις το τελειώσαμε, είπαμε ωραία, αυτό είναι, το βρήκαμε».

Στη βιντεοκλιπάρα που σκηνοθέτησε ο Paul Thomas Anderson, ο Thom Yorke περνάει μέσα από 23 πόρτες, όσα και τα χρόνια που πέρασε με την Rachel Owen, μέχρι εκείνη να φύγει από την ζωή το 2016.

Aκολουθήστε το OneMan στο Google News και μάθετε τις σημαντικότερες ειδήσεις.