Γιατί ο Patrick Bateman του American Psycho μοιάζει -δυστυχώς- πιο σύγχρονος από ποτέ
Από τη Wall Street των ’80s στα social media και την πολιτική εξουσία του σήμερα, ο χαρακτήρας του American Psycho παραμένει ανησυχητικά επίκαιρος.
- 29 ΙΑΝ 2026
Στις λευκές αίθουσες του Almeida Theatre στο Λονδίνο, μερικές λεπτές λωρίδες αίματος σχηματίζουν ένα ανατριχιαστικό σκηνικό. Σε ένα τραπέζι, ένα τσεκούρι ξεχωρίζει για τη φρικιαστική του εμφάνιση. Και κοντά σε έναν φορητό υπολογιστή, μια επαγγελματική κάρτα με ανάγλυφη μαύρη γραφή φέρει ένα γνώριμο όνομα: Patrick Bateman.
Τριάντα πέντε χρόνια μετά την κυκλοφορία του American Psycho, του τρίτου μυθιστορήματος του Bret Easton Ellis, ο Bateman παραμένει το πρόσωπο της σκοτεινής αμερικανικής φαντασίας. Από τη λογοτεχνία στο σινεμά, τα μιούζικαλ και τα memes του διαδικτύου, η φιγούρα του καταδιώκει το κοινό με την ίδια εμμονική γοητεία. Το μιούζικαλ με τον ίδιο τίτλο επιστρέφει στην αίθουσα που πρωτοπαρουσιάστηκε, ενισχύοντας την αίσθηση ότι η ιστορία του Bateman εξακολουθεί να ενδιαφέρει.
Η εμμονή του ήρωα με τα designer brands, το self care και τα γεύματα σε fine dining εστιατόρια αντικατοπτρίζει την εμμονή της δεκαετίας του ’80 με το χρήμα και την κοινωνική θέση. Στο πρώτο κύμα κριτικής, η σάτιρά του είχε χαθεί: ο Guardian χαρακτήρισε το βιβλίο «κακό, σκληρό και πολύ μεγάλο», ενώ η έντονη αντίδραση για τη βία κατά των γυναικών οδήγησε την αρχική εκδοτική Simon & Schuster να αποσυρθεί, αν και ο Ellis κράτησε την προκαταβολή των 300.000 δολαρίων.
Ο ίδιος ο Ellis παραδέχθηκε αργότερα ότι ο Patrick Bateman δεν ήταν απλώς προϊόν της Wall Street και του πατέρα του, όπως αρχικά είχε πει, αλλά αντανάκλαση της προσωπικής του μοναξιάς, της οργής και της αποξένωσης που ένιωθε. Η ιστορία του τελικά, ξεπέρασε την αρχική αντιπαράθεση και εξελίχθηκε σε κλασικό έργο, με μια «σκοτεινή ενέργεια» που πολλοί αναγνώστες εξακολουθούν να βρίσκουν ανατριχιαστικά επίκαιρη.
Στη νέα εκδοχή του μιούζικαλ, ο Arty Froushan ερμηνεύει τον Bateman, αποδίδοντας με χαλαρό αλλά διακριτικό τρόπο τη συνεχή ανησυχία του ήρωα για την κοινωνική του θέση. Οι εμμονές του Bateman μεταφέρονται σήμερα με αναφορές στο Instagram και την αποξένωση που προκαλεί η συνεχής σύγκριση με τους άλλους.
Τριάντα πέντε χρόνια μετά την πρώτη του εμφάνιση, ο Patrick Bateman δεν ανήκει πια μόνο στη λογοτεχνία ή στον κινηματογράφο. Έχει μετατραπεί σε σημείο αναφοράς για μια συγκεκριμένη εκδοχή σύγχρονης αρρενωπότητας -ψυχρής, αυτάρεσκης και εμμονικά προσανατολισμένης στην εικόνα και το status. Αυτό που ο Bret Easton Ellis είχε σχεδιάσει ως αιχμηρή σάτιρα της ανδρικής εξουσίας και του καπιταλιστικού ναρκισσισμού της δεκαετίας του ’80, σήμερα διαβάζεται συχνά ως πρότυπο.
Ο Bateman ορίζει την αξία του μέσα από το σώμα του, τα ρούχα του, την καθημερινή ρουτίνα αυτοβελτίωσης και τη σύγκριση με τους γύρω του. Η εμμονή του με τη γυμναστική, την περιποίηση και τα luxury brands δεν απέχει ιδιαίτερα από τη σύγχρονη εικόνα του «επιτυχημένου άντρα» στα social media. Το μοντέλο αυτό ανδρισμού δεν βασίζεται στη συναισθηματική επαφή ή την ενσυναίσθηση, αλλά στον έλεγχο, την επίδοση και την εξωτερική επιβεβαίωση.
Δεν είναι τυχαίο ότι ο Patrick Bateman έχει υιοθετηθεί από διαδικτυακές κοινότητες που προωθούν το λεγόμενο grindset culture, τους self-help «γκουρού» της αρρενωπότητας και την αισθητική του sigma male. Όπως γράφει και ο Guardian, παρουσιάζεται ως άντρας που δεν χρειάζεται κανέναν, κινείται πάνω από τους κοινωνικούς κανόνες και ζει με απόλυτη πειθαρχία. Στην πραγματικότητα, όμως, ο χαρακτήρας του καθορίζεται από μια μόνιμη αγωνία αποδοχής και έναν βαθύ φόβο ασημαντότητας.
Η σύγχρονη αναγνωσιμότητα του Bateman σχετίζεται άμεσα με την κρίση της αντρικής ταυτότητας. Σε μια εποχή όπου οι παραδοσιακοί ρόλοι αμφισβητούνται και η κοινωνική ισχύς επαναπροσδιορίζεται, η φιγούρα του προσφέρει μια ψευδαίσθηση σταθερότητας: απόλυτος έλεγχος του σώματος, της εικόνας, της αφήγησης του εαυτού. Το πρόβλημα είναι ότι πρόκειται για έναν κόσμο χωρίς πραγματικές σχέσεις, χωρίς ευθύνη και χωρίς συναισθηματική ωριμότητα.
Η ειρωνεία είναι πως ο Bateman δεν ήταν ποτέ φτιαγμένος για να τον θαυμάσουμε. Ο Ellis τον σχεδίασε ως άδειο κέλυφος, έναν άνθρωπο που χάνεται μέσα στην επιφάνεια και τελικά γίνεται αόρατος, ακόμη κι όταν ομολογεί τα εγκλήματά του. Παρ’ όλα αυτά, σήμερα συχνά αποσπάται από το σατιρικό του πλαίσιο και παρουσιάζεται ως lifestyle πρόταση: καλοφτιαγμένο σώμα, κοστούμι, πειθαρχία, σιωπή.
Στο American Psycho, ο Bateman θαυμάζει τον Trump ως ενσάρκωση της επιτυχίας, της προβολής και της κοινωνικής υπεροχής. Στη σύγχρονη πραγματικότητα, αυτή η λογική έχει περάσει αυτούσια στη δημόσια σφαίρα. Η εμμονή με την εικόνα, τη νίκη πάση θυσία και τη δημιουργία μιας προσωπικής αλήθειας παραμένει κυρίαρχη, ενισχυμένη πλέον από τα social media και τον πολιτικό λαϊκισμό. Όπως ο Bateman, έτσι και ο Donald Trump λειτουργεί μέσα σε έναν κόσμο όπου η επιφάνεια υποκαθιστά την ουσία και η ευθύνη διαρκώς μετατοπίζεται -γεγονός που καθιστά τη σύγκρισή τους σήμερα πιο επίκαιρη και ανησυχητική από ποτέ.
Ο Patrick Bateman και ο Donald Trump συναντιούνται σήμερα όχι απλώς ως σύμβολα μιας παλιότερης εποχής, αλλά ως πρόδρομοι και εκφραστές ενός μοντέλου εξουσίας που δυστυχώς εξακολουθεί να λειτουργεί.
Ίσως εκεί ακριβώς να βρίσκεται και η επικαιρότητα του American Psycho. Όχι στη βία του, αλλά στο πώς αποκαλύπτει ένα μοντέλο αρρενωπότητας που συνεχίζει να αναπαράγεται, πιο γυαλισμένο και πιο αποδεκτό από ποτέ. Έναν ανδρισμό που μοιάζει αυτάρκης, αλλά στην ουσία είναι βαθιά μόνος και επικίνδυνα κενός.
Ακολουθήστε το OneMan στο Google News και μάθετε τις σημαντικότερες ειδήσεις.