15+1 βιβλία για την περιπέτεια της γραφής και της ανάγνωσης

Ιρένε Βαγέχο – Πάπυρος: Η περιπέτεια του βιβλίου από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα (μτφρ.: Κλεοπάτρα Ελαιοτριβιάρη | Μεταίχμιο)

Μια περιπλάνηση µε στάσεις στα πεδία των µαχών του Αλέξανδρου και στη Βίλα των Παπύρων, στα ανάκτορα της Κλεοπάτρας και στον τόπο δολοφονίας της Υπατίας, στις βιβλιοθήκες και στα εργαστήρια αντιγραφής χειρογράφων, στις πυρές όπου κάηκαν απαγορευµένοι κώδικες και στα γκουλάγκ, στη βιβλιοθήκη του Σαράγεβο και στον υπόγειο λαβύρινθο της Οξφόρδης το έτος 2000.

Ένα νήµα που ενώνει τους κλασικούς µε τον σύγχρονο κόσµο. Μια συλλογική περιπέτεια µε ήρωες χιλιάδες πρόσωπα, τα οποία συνέβαλαν στη δηµιουργία και την προστασία των βιβλίων: αφηγήτριες, γραφείς, εικονογράφοι, µεταφραστές, πλανόδιοι πωλητές, δασκάλες, λόγιοι, κατάσκοποι, εξεγερµένοι, µοναχές, σκλάβοι, τυχοδιώκτριες. αναγνώστες σε κορυφές βουνών και δίπλα στη θάλασσα, στις πρωτεύουσες που σφύζουν από ζωή και σε αποµακρυσµένους θύλακες όπου βρίσκει καταφύγιο η γνώση σε χαοτικούς καιρούς. Οι απλοί άνθρωποι, τα ονόµατα των οποίων δεν καταγράφει η Ιστορία, είναι οι πρωταγωνιστές αυτού του βιβλίου.

Αναστάσης Βιστωνίτης – Το παρασκήνιο της μνήμης (Καστανιώτης)

Ακολουθώντας τον μνημοτεχνικό κανόνα των θέσεων και των εικόνων, ο Αναστάσης Βιστωνίτης με καθαρά αφηγηματικά μέσα μεταφέρει από το παρασκήνιο στο προσκήνιο τη ζωή και το έργο των κορυφαίων συγγραφέων της δυστοπίας: Χάξλεϋ, Όργουελ, Καίσλερ, Ζαμυάτιν και Μπράντμπερυ· καταγράφει τις επισκέψεις του στους τόπους όπου έζησαν κι έγραψαν μεγάλοι συγγραφείς, όπως ο Λέων Τολστόι, ο Έντγκαρ Άλλαν Πόου, ο Φραντς Κάφκα, ο Βικτόρ Σερζ· μας δίνει το πορτρέτο κορυφαίων διανοητών που σημάδεψαν την εποχή μας: του Τζωρτζ Στάινερ, του Μισέλ Φουκώ, του Κάρολου Δαρβίνου, του Ζίγκμουντ Φρόυντ, του Καρλ Μαρξ, του Τζων Μέυναρντ Κέυνς κ.ά.· ανακαλεί την περιπέτεια συγγραφέων πρώτης γραμμής που υπήρξαν «μαύρα πρόβατα» της λογοτεχνίας: του Έζρα Πάουντ, του Λουί Φερντινάν Σελίν, του Μπα Τζιν και του Αλεξάντρ Φαντέγιεφ· παρουσιάζει την τοπογραφία της λογοτεχνίας και τα μεγάλα κινήματα που τη διαμόρφωσαν στον 20ό αιώνα· κι ακόμη, την προσωπική σχέση του συγγραφέα με τον εκδότη του.

Τζέιμς Γουντ – Πώς δουλεύει η λογοτεχνία (μτφρ.: Κώστας Σπαθαράκης | Αντίποδες) 

Εξέχουσα περίπτωση «gatekeeper critic», κριτικού δηλαδή λογοτεχνίας που με τις αποτιμήσεις του στο New Yorker μπορεί να ανοίξει διάπλατα ή να κλείσει ερμητικά τις πύλες της ευρείας αποδοχής ενός νέου βιβλίου από το κοινό, επηρεάζοντας ριζικά την εμπορική δυναμική και ενδεχομένως δραστικά το μέλλον ενός συγγραφέα (εφόσον πρόκειται για πρωτοεμφανιζόμενο), κατά πολλούς ο εγκυρότερος εν ζωή στις ΗΠΑ, o Γουντ μιλά με ενθουσιασμό για θεμελιώδεις έννοιες της πεζογραφίας, για την αφήγηση και τον αφηγητή, τη σημασία της λεπτομέρειας, τους χαρακτήρες και το διάλογο, τη μορφή, το ρυθμό και τη μουσική, επιμένοντας ότι η λογοτεχνία είναι αυτό που βρίσκεται πιο κοντά στη ζωή. Διαβάστε τη μεγάλη συνέντευξη που παραχώρησε στο NEWS 24/7.

Ουμπέρτο Έκο – Κατασκευάζοντας τον εχθρό. Και άλλα περιστασιακά κείμενα (μτφρ.: Καλλιφατίδη Ευτυχία | Ψυχογιός)

Κείμενα σχετικά με το Απόλυτο, τους λόγους που μας ωθούν να κλαίμε για τη μοίρα της Άννας Καρένινα, τους θησαυρούς των καθεδρικών ναών, τον Βικτόρ Ουγκό, την τύχη ή την ατυχία του Τζόις κατά την εποχή του φασισμού, την υπόθεση Wikileaks κ.ά. Η επιλογή του τίτλου του πρώτου κειμένου ως βασικού τίτλου του βιβλίου δεν είναι πάντως τυχαία, δεδομένου ότι Εχθροί πρέπει να εφευρίσκονται συνεχώς και να παρουσιάζονται με τρόπο απεχθή και τρομακτικό, προκειμένου να κρατιούνται «αιχμάλωτοι» οι λαοί.

Σταύρος Ζουμπουλάκης – Μυθιστορηματικό αναγνωστήριο (Πόλις) 

Η συνέχεια του βιβλίου Υπό το φως του μυθιστορήματος (Πόλις, 2015) περιέχει δοκίμια ενός αναγνώστη που πιστεύει ότι το μυθιστόρημα σκέφτεται τη ζωή και τον κόσμο και, εκτός από αισθητική χαρά, χαράζει τον δρόμο για μια ηθική της κατανόησης, της αμφιβολίας, της απόχρωσης, του δισταγμού.

Με αυτή την πεποίθηση, ο Σταύρος Ζουμπουλάκης επιστρέφει, επί παραδείγματι, στην Πανούκλα του Καμύ για να κατανοήσει καλύτερα αυτό που μας συνέβη τον καιρό της πανδημίας, συνομιλεί απευθείας, σε ένα από τα πιο προσωπικά κείμενα του τόμου, με τον αστυνόμο Σκόμπι, τον ήρωα της Καρδιάς των πραγμάτων του Γκράχαμ Γκρην, αναλύει την έννοια της γκρίζας ζώνης του Πρίμο Λέβι, συζητάει την καθοριστική σχέση πατέρα και γιου, κάτω από διάφορες συνθήκες, ήτοι στο πλαίσιο μιας ασφυκτικά θρησκευόμενης οικογένειας (Έντμουντ Γκος), όταν ζυγώνει ο θάνατος (Φίλιπ Ροθ) ή μέσα στο Άουσβιτς (Ελί Βιζέλ), αναρωτιέται για τη διφορούμενη σημασία του μυστικού στη ζωή μας, διαβάζοντας μια νουβέλα του Στέφαν Τσβάιχ, αναζητάει παντού την ιαματική δύναμη της καλοσύνης.

Στιούαρτ Κελί – Το βιβλίο των χαμένων βιβλίων. Η ιστορία των σπουδαίων βιβλίων που δε θα διαβάσουμε ποτέ (μτφρ.: Ρίτα Κολαΐτη | Πατάκης)

Σε μια εποχή που τα πάντα, ακόμα και τα πιο τετριμμένα αποσπάσματα των ριάλιτι, διασώζονται ηλεκτρονικά και διατηρούνται για τις επόμενες γενιές είναι λυπηρό όταν αντιλαμβάνεται κανείς πόσα αριστουργήματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας έχουν χαθεί ανά τους αιώνες, είτε γιατί κάηκαν, είτε γιατί ξεχάστηκαν τα χειρόγραφα σε ένα βαγόνι τρένου, είτε γιατί απλώς δεν ολοκληρώθηκε ποτέ η συγγραφή τους.

O συγγραφέας, άλλοτε ως ιστορικός, άλλοτε ως ντετέκτιβ και άλλοτε ως δοκιμιογράφος, αναζητά –μεταξύ πολλών άλλων– την τύχη των χαμένων ποιημάτων της Σαπφώς και του εξαφανισμένου δεύτερου μυθιστορήματος της Σύλβια Πλαθ, καθώς και τους λόγους για τους οποίους ο εκδότης των απομνημονευμάτων του Μπάυρον αποφάσισε να κάψει το χειρόγραφο του έργου.

Χούλιο Κορτάσαρ – Μαθήματα Λογοτεχνίας (μτφρ.: Αχιλλέας Κυριακίδης | Opera)

Tα οκτώ μαθήματα που έδωσε ο Χούλιο Κορτάσαρ, το φθινόπωρο του 1980, στους φοιτητές του Τμήματος Νοτιοαμερικανικών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Μπέρκλι. Mια μεγάλη, εύφορη και ευφορική συζήτηση του Κορτάσαρ όχι μόνο με τους φοιτητές αλλά και… με τον ίδιο του τον εαυτό και το έργο του. «Όποιος διαβάσει αυτά τα Μαθήματα δεν έχει καμία δικαιολογία αν μείνει μετεξεταστέος στη Λογοτεχνία», τονίζει ο Αχιλλέας Κυριακίδης.

Ελισάβετ Κοτζιά – Μεταπολιτευτική πεζογραφία. Κριτικά σημειώματα 1985-2025 (εκδ. Κίχλη)

Ανθολογία κείμενων της εμβληματικής κριτικού, η οποία τονίζει ότι από τα εκατοντάδες κριτικά σημειώματα της σε εφημερίδες και περιοδικά συγκεντρώνει εν προκειμένω όσα θεώρησε ότι θα μπορούσαν να ενδιαφέρουν σήμερα τους φίλους της λογοτεχνίας επειδή υπερβαίνουν το επικαιρικό στοιχείο που εξ ορισμού χαρακτηρίζει παρόμοια κείμενα.

«Τα εκατόν τριάντα τρία κριτικά σημειώματά μου για ογδόντα δύο συγγραφείς που οι περισσότεροι πρωτοπαρουσιάστηκαν μετά το 1974 εντάσσονται, με τις περιγραφές, τις αναλύσεις και τις αξιολογήσεις τους, στην πολύχρωμη καλειδοσκοπική εικόνα που προέκυψε από την πλούσια λογοτεχνική παραγωγή της Μεταπολίτευσης και την υποδοχή της από το αναγνωστικό κοινό».

Μίλαν Κούντερα – Η τέχνη του μυθιστορήματος (μτφρ.: Γιάννης Η. Χάρης | Εστία)

Τα επτά κείμενα που περιέχονται σε αυτό το δοκιμιακό βιβλίο του σπουδαίου συγγραφέα γράφτηκαν, δημοσιεύτηκαν ή εκφωνήθηκαν ανάμεσα στο 1979 και το 1985. Παρότι γεννήθηκαν σε διαφορετικές περιστάσεις, η αρχική τους σύλληψη έγινε με την προοπτική να ενωθούν αργότερα σ’ ένα βιβλίο. Αυτό και έγινε το 1986.

Ούρσουλα Κ. Λε Γκεν – Στο πηδάλιο της συγγραφής (μτφρ.: Γιώργος Μπαρουξής | Αίολος)

Δεν υπήρξε μόνο μία από τις σημαντικότερες αμερικανίδες συγγραφείς του εικοστού αιώνα, αλλά και μια εξαιρετική δασκάλα της τέχνης της συγγραφής. Στον ανά χείρας οδηγό μοιράζεται με ευγλωττία, ακρίβεια και γενναιοδωρία όσα αποκόμισε σε ολόκληρη τη λογοτεχνική της ζωή.

Με πρακτικές ασκήσεις, στοχαστικά σχόλια και συγκεκριμένα παραδείγματα εξετάζει τον ρυθμό, τη φωνή, την οπτική γωνία, τη δομή και την οικονομία του λόγου — όλα εκείνα τα «αόρατα» εργαλεία που κάνουν ένα κείμενο να αναπνέει και να είναι καλοτάξιδο. Μακριά από συνταγές επιτυχίας και εύκολες φόρμουλες, η Λε Γκεν αυτά που προτείνει είναι πειθαρχία, προσοχή στη γλώσσα και ακρόαση της αφήγησης. Ένα βιβλίο-πυξίδα για νέους και παλαιότερους συγγραφείς, αλλά και για κάθε αναγνώστη που θέλει να κατανοήσει εκ των έσω την τέχνη της αφήγησης.

Πιερ Μπαγιάρ – Πώς να μιλάμε για βιβλία που δεν έχουμε διαβάσει (μτφρ.: Ελπίδα Λουπάκη | Πατάκης)

Η μελέτη των διαφορετικών ειδών μη ανάγνωσης, των λεπτών καταστάσεων όπου καλούμαστε να μιλήσουμε για ένα βιβλίο που δεν έχουμε διαβάσει, αλλά και των μέσων που μπορούμε να μεταχειριστούμε για να αποφύγουμε το αδιέξοδο δείχνει ότι, αντίθετα με την παγιωμένη αντίληψη, είναι καθ’ όλα εφικτό να διεξάγουμε μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση αναφορικά με ένα βιβλίο που δεν έχουμε διαβάσει, και μάλιστα ακόμη και με κάποιον –και ορισμένες φορές ίσως κυρίως με αυτόν– που δεν το έχει διαβάσει ούτε εκείνος.

Νίκος Α. Μπακουνάκης – Όταν έπεσα στο μελανοδοχείο (εκδόσεις Πόλις)

Πώς ένας έφηβος ανακαλύπτει το βιβλίο και την ανάγνωση; Πώς περνάει από το κόμικ στον Καμύ; Πώς αποκτά αναγνωστική και βιβλιοφιλική εμπειρία; Πώς μπαίνει, τυχαία, στη δημοσιογραφία; Και πώς, το 1997, δημιουργεί το πρώτο ένθετο για «Βιβλία» στον ελληνικό Τύπο; Το παρόν βιβλίο είναι μια αυτοβιογραφική αφήγηση, με στοιχεία λογοτεχνικής δημοσιογραφίας, κριτικού δοκιμίου και ιστορίας των ΜΜΕ, που καλύπτει μια περίοδο σαράντα ετών, από τα τέλη της δεκαετίας του 1970 έως σήμερα.

Η Πάτρα, η Αθήνα, το Παρίσι είναι οι χώροι δράσης του ήρωα-αφηγητή. Στο φόντο, εκδότες, δημοσιογράφοι, συγγραφείς, συναντήσεις με αξιομνημόνευτους ανθρώπους, εφημερίδες, βιβλιοπωλεία, μπαρ και εστιατόρια, διαμάχες και αντιπαραθέσεις, απογοητεύσεις και θρίαμβοι, διαψεύσεις και χρεοκοπίες. Αλλά, πάνω απ’ όλα, η ακατάλυτη σχέση γραφής και ανάγνωσης.

Τζορτζ Όργουελ – Βιβλία εναντίον τσιγάρου (μτφρ.: Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης | Μεταίχμιο)

Μια συλλογή δοκιμίων πάνω σε διάφορα θέματα από μια από τις πιο δυνατές πένες της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Ξεκινώντας από το ερώτημα αν ξοδεύει περισσότερα στο διάβασμα ή στο κάπνισμα, ο Τζορτζ Όργουελ στα απολαυστικά αυτά κείμενα εξετάζει μια σειρά από θέματα: από τους κινδύνους που κρύβουν τα παλαιοβιβλιοπωλεία ως το πώς ζει ο κριτικός βιβλίων, από την ελευθερία του Τύπου ως την πραγματική έννοια του πατριωτισμού.

Τζορτζ Σόντερς – Κολυμπώντας στη λιμνούλα υπό βροχήν (μτφρ.: Ανδρέας Παππάς | Πατάκης)

Τι κάνει μια αφήγηση ενδιαφέρουσα, ενίοτε και συναρπαστική, αλλά και τι μας λένε κάποια διηγήματα των μεγάλων Ρώσων κλασικών για τον εαυτό μας και για τον κόσμο που μας περιβάλλει; O Τζορτζ Σόντερς, ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους Aμερικανούς πεζογράφους, μοιράζεται μαζί μας κάποιες από αυτές τις παραδόσεις, εμπλουτισμένες από επισημάνσεις και σχόλια φοιτητών του στα μαθήματα δημιουργικής γραφής που παραδίδει επί δεκαετίες.

Τα επτάδοκίμια που συνοδεύουν διηγήματα και νουβέλες των Τσέχοφ, Τουργκένιεφ, Τολστόι και Γκόγκολ αφορούν, προφανώς, όχι μόνον επίδοξους συγγραφείς, αλλά και οποιονδήποτε ενδιαφέρεται για τη λογοτεχνία, και ειδικότερα για το τι είναι αυτό που κάνει τον αναγνώστη να «μην μπορεί να αφήσει από τα χέρια του» ένα βιβλίο.

Έλενα Φερράντε – Τα περιθώρια και η υπαγόρευση. Για την απόλαυση της ανάγνωσης και της γραφής (μτφρ.: Δήμητρα Δότση | Πατάκης)

Η Έλενα Φερράντε (ή τέλος πάντων όποιος/α κι αν κρύβεται πίσω από αυτό το όνομα) µοιράζεται µαζί µας τις σκέψεις της για τη δική της «περιπέτεια της γραφής» αλλά και αυτή συγγραφέων που τη σηµάδεψαν. Πρόκειται για τρεις «διαλέξεις» και ένα δοκίµιο, όπου η συγγραφέας της «Τετραλογίας της Νάπολης» επιστρέφει στα πρώτα συγγραφικά της χρόνια, θυµάται ακόµη πιο πίσω τα µαθητικά της τετράδια, τη διαρκή πάλη που µέχρι και σήµερα τη χαρακτηρίζει: να προσπαθεί πάντα να µένει µέσα στο πλαίσιο ενώ πάντα λαχταράει να το σπάσει.

Η Έλενα Φερράντε είναι εδώ εξοµολογητική, ενίοτε αυτοσαρκαστική, ενώ ανατρέχει ξανά και ξανά στη σκέψη και στο έργο άλλων δηµιουργών προκειµένου να βρει απαντήσεις, όπως στην Γκάσπαρα Στάµπα, στη Γερτρούδη Στάιν, στην Έµιλυ Ντίκινσον, στην Ίνγκεµποργκ Μπάχµαν, αλλά και στον Δάντη.

Βαγγέλης Χατζηβασιλείου – Τα χρώματα του κύβου. Σταθμοί της ελληνικής πεζογραφίας 1866-2023 (Πατάκης)

Στον μισό αιώνα που έχει μεσολαβήσει από τότε που δημοσιεύτηκαν τα πρώτα του κείμενα, μέχρι σήμερα, ο Βαγγέλης Χατζηβασιλείου ποτέ δεν πίστεψε ότι η κριτική λογοτεχνίας έχει μεγάλη επιρροή στις πωλήσεις των βιβλίων. «Το να μπορεί δηλαδή να καθορίσει την εμπορική δυναμική ή την κυκλοφοριακή πορεία ενός βιβλίου, δεν συνέβαινε ποτέ. Εκεί που μπορούσε να παίξει κάποτε ρόλο ήταν να του προσδώσει κύρος» δήλωσε πρόσφατα στη μεγάλη συνέντευξη που παραχώρησε στο NEWS 24/7 ένας από τους σημαντικότερους κριτικούς λογοτεχνίας της γενιάς του και όχι μόνο, έχοντας επιπλέον τιμηθεί το 2019 με το Κρατικό Βραβείο Δοκιμίου-Κριτικής για το έργο του Η κίνηση του εκκρεμούς. Άτομο και κοινωνία στη νεότερη ελληνική πεζογραφία:1974-2017 (Πόλις 2018).

Στο νέο του πόνημα τονίζει ότι «η ελληνική πεζογραφία είναι έτσι κι αλλιώς ένα πολύεδρο, με τις ετερογενείς ιστορικές περιόδους, τα πολυγενή αφηγηματικά είδη, τις πολλαπλές εξακτινώσεις των αφηγηματικών τρόπων, τις πολυώνυμες αφηγηματικές γωνίες και εστιάσεις, τις ποικιλόμορφες θεματικές της κατευθύνσεις. Και τα χρώματα των εδρών του κύβου, όπως στο παιδικό μου παιχνίδι με τον κύβο του μικρού ταχυδακτυλουργού, αντιστοιχούν, μεταφορικά εννοείται, στους χρονικούς και ιστορικούς θύλακες της πεζογραφίας που εγκλείονται στον ιστορικό κύκλο του βιβλίου αυτού».

Ακολουθήστε το OneMan στο Google News και μάθετε τις σημαντικότερες ειδήσεις.