Έτσι λειτουργεί ο εγκέφαλός σου όταν βλέπεις ασταμάτητα βίντεο στο TikTok
Τα καταναλώνουμε το ένα μετά το άλλο, δίχως να σκεφτούμε τι επίδραση έχουν στον εγκέφαλό μας πέρα από το brain rotting. Το ανησυχητικό είναι πως και οι επιστήμονες γνωρίζουν ελάχιστα για το θέμα.
- 18 ΣΕΠ 2026
Μέχρι τώρα συνδέαμε το ατελείωτο scrolling στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με το λεγόμενο brain rot, με βασικούς υπόπτους πίσω από την κούραση και κατ’ επέκταση τη σήψη του εγκεφάλου μας, τα σύντομα βίντεο του TikTok, τα reels και κάθε λογής shorts videos που καταναλώνουμε καθημερινά και σε μεγάλες ποσότητες.
Τι γνωρίζουμε, όμως, πραγματικά για τον τρόπο με τον οποίο επηρεάζουν τον εγκέφαλό μας;
Όπως επισημαίνει σε δημοσίευμά του το Atlantic, πολύ λιγότερα απ’ όσα ίσως πιστεύουμε. Η επιστημονική κοινότητα γνωρίζει ελάχιστα για τον τρόπο με τον οποίο το TikTok και οι μιμητές του επηρεάζουν την ανθρώπινη γνωστική λειτουργία, αλλά τα σημάδια δεν είναι ενθαρρυντικά.
Η ίδια η έλλειψη δεδομένων παρέχει ένα βολικότατο άλλοθι στα στελέχη των τεχνολογικών εταιρειών, οι οποίοι όταν έρχονται αντιμέτωποι με τις ενδεχομένως επιβλαβείς επιπτώσεις των προϊόντων τους, μπορούν να επικαλεστούν τη δυσκολία να προσδιοριστεί και να αποδειχθεί ότι μια συγκεκριμένη εφαρμογή ή λειτουργία ευθύνεται για την ψυχική κατάρρευση ενός ατόμου.
Τα βίντεο μικρής διάρκειας, συγκεκριμένα, αποτελούν ένδειξη του πόσο πίσω βρίσκεται η γνωστική έρευνα, σε σύγκριση με τον αμείωτο ρυθμό ανάπτυξης των νέων τεχνολογιών. Όσα υποδηλώνουν μέχρι στιγμής οι διαθέσιμες μελέτες είναι τουλάχιστον ανησυχητικά, και η άγνοια απλώς επιδεινώνει την κατάσταση.
Παράλληλα, η έρευνα γύρω από τη σχέση των βίντεο μικρής διάρκειας με τη γνωστική λειτουργία είναι από μόνη της απαιτητική. Μελέτες σε ανθρώπους τείνουν να είναι ιδιαίτερα χρονοβόρες και δαπανηρές, με τους ακαδημαϊκούς να διστάζουν να αφιερώσουν χρόνια στη διερεύνηση εφαρμογών που ενδέχεται να θεωρηθούν ξεπερασμένοι όταν δημοσιευτούν τα αποτελέσματά τους.
Επιπλέον, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση δεν έχει δώσει προτεραιότητα στη χρηματοδότηση της έρευνας σχετικά με συμπεριφορές που ενδέχεται να προκαλούν εθισμό, όπως ο τζόγος και η χρήση των κοινωνικών δικτύων. Ο κλάδος θα μπορούσε να συμβάλει στην κάλυψη αυτών των κενών χρηματοδοτώντας ή ακόμη και ηγούμενος της έρευνας, ειδικά δεδομένου ότι οι αμερικανικές πλατφόρμες κοινωνικών δικτύων διαθέτουν αποκλειστικά και πολύτιμα δεδομένα. Φυσικά, όμως οι εταιρείες δεν έχουν και πολλά κίνητρα να χρηματοδοτήσουν έρευνες που θα μπορούσαν να αποκαλύψουν επιβλαβείς επιπτώσεις των εξαιρετικά κερδοφόρων προϊόντων τους, φροντίζοντας οι όποιες μελέτες διεξάγονται να γίνονται εσωτερικά και να μην δημοσιοποιούνται.
Αυτό που περιπλέκει ακόμη περισσότερο τα πράγματα είναι το γεγονός ότι μεγάλο μέρος της διαθέσιμης στο κοινό έρευνας σχετικά με τα βίντεο μικρής διάρκειας είναι αδύναμη. Σε μια μελέτη που διεξήχθη στο Πανεπιστήμιο Zhejiang της Κίνας και έγινε viral τον περασμένο μήνα, 56 νεαροί ενήλικες παρακολούθησαν μια σειρά από σύντομα βίντεο (όχι στα κοινωνικά δίκτυα) ενώ βρίσκονταν μέσα σε ένα μηχάνημα μαγνητικής τομογραφίας. Διαπιστώθηκε ότι δύο περιοχές του εγκεφάλου που εμπλέκονται στην εκτέλεση γνωστικά απαιτητικών εργασιών ήταν πιο ενεργές όταν οι συμμετέχοντες σταματούσαν να βλέπουν τα βίντεο πριν φτάσουν στη μέση, σε σύγκριση με τις περιπτώσεις που έβλεπαν τα βίντεο μέχρι τέλους.
Διακεκριμένοι λογαριασμοί στα κοινωνικά δίκτυα, συμπεριλαμβανομένου ενός για την αγορά προβλέψεων Polymarket, προώθησαν τη μελέτη ως μια ακόμη απόδειξη ότι το TikTok μας κάνει «απλοϊκούς». Ένα ειδησεογραφικό μέσο δημοσίευσε τον τίτλο «Τα Instagram Reels και το TikTok σας κάνουν χαζούς και καταθλιπτικούς». Όμως, η μελέτη δεν ανέφερε τίποτα σχετικά με τα βίντεο μικρής διάρκειας, τη νοημοσύνη ή την κατάθλιψη – αντίθετα, διαπίστωσε ότι περιοχές του εγκεφάλου που εμπλέκονται στη λήψη δράσης ενεργοποιούνταν όταν ένας συμμετέχων επέλεγε να προχωρήσει στο επόμενο βίντεο. Επιπλέον, η μελέτη δεν διέθετε ομάδες ελέγχου, εξίσωσε την ολοκλήρωση ενός βίντεο με την απόλαυσή του και δεν καθόρισε ποτέ τη βάση αναφοράς με την οποία υποτίθεται ότι συγκρινόταν η εγκεφαλική δραστηριότητα που αποδίδεται στα βίντεο.
Οι πιο αξιόπιστες μελέτες είναι ακόμα πιο σπάνιες. Ωστόσο, καταλήγουν στο ίδιο συμπέρασμα με την διαίσθηση πολλών Αμερικανών: η αυξημένη χρήση βίντεο μικρής διάρκειας φαίνεται να συνδέεται με χειρότερο έλεγχο των παρορμήσεων, αρνητικές επιπτώσεις στην ψυχική υγεία και μειωμένη ικανότητα συγκέντρωσης.
Ερευνητές του Πανεπιστημίου του Μπρίστολ κατέληξαν πέρυσι στο συμπέρασμα ότι η συνεχής αλλαγή πλαισίου που είναι εγγενής στην παρακολούθηση βίντεο μικρής διάρκειας μπορεί να υποβαθμίσει την προοπτική μνήμη: την ικανότητα να ανακαλείς κάτι που είχες προηγουμένως σκοπό να κάνεις.
Η Caty Enders, διδακτορική φοιτήτρια στο Πανεπιστήμιο του Νέου Μεξικού, διαπίστωσε επίσης ότι οι φοιτητές που χρησιμοποιούσαν το TikTok σε μεγάλο βαθμό αντιμετώπιζαν περισσότερα προβλήματα τόσο με τη λειτουργική μνήμη (τις πληροφορίες που χρειάζεσαι για να παρακολουθείς τι κάνεις εκείνη τη στιγμή) όσο και με την επεισοδιακή μνήμη (μια μορφή μακροπρόθεσμης μνήμης που αποθηκεύει προσωπικά γεγονότα του παρελθόντος, όπως τι έκανες στα 10α σου γενέθλια). Μια μελέτη του 2024 που διεξήχθη στο Πανεπιστήμιο Sigmund Freud, στην Αυστρία, διαπίστωσε ότι οι συμμετέχοντες που ανέφεραν ότι παρακολουθούσαν περισσότερες από τέσσερις ώρες βίντεο μικρού μήκους την ημέρα παρουσίαζαν νευρολογική δραστηριότητα που υποδηλώνει γνωστική ανωμαλία.
Ωστόσο, πρέπει να αντιμετωπίζουμε όλα αυτά τα ευρήματα με επιφύλαξη, καθώς ακόμα και οι σχετικές μελέτες είναι συνήθως μικρής κλίμακας και σε προκαταρκτικό επίπεδο, ενώ υπάρχουν περιπτώσεις που τα ευρήματα μιας μελέτης να διαφέρουν από χώρα σε χώρα, δεδομένου ότι οι πλατφόρμες κοινωνικών μέσων στις ΗΠΑ υπόκεινται σε πολύ λιγότερο κυβερνητικό έλεγχο σε σχέση για παράδειγμα με την Κίνα ή έχουν πρόσβαση σε περισσότερα δεδομένα χρηστών και να εξατομικεύουν τις ροές σε μεγαλύτερο βαθμό.
Σε αυτό που καταλήγουν είναι ότι τα βίντεο μικρής διάρκειας αποτελούν πιθανώς έναν ιδιαίτερα ισχυρό και επικίνδυνο τύπο κοινωνικών μέσων, καθώς η συνεχής ροή ασύνδετων σκηνών και εντυπωσιακών εικόνων προκαλεί υπερδιέγερση αλλά και επειδή δεν υπάρχει ανώτατο όριο στο χρόνο που μπορεί κανείς να αφιερώσει στο scrolling.
Δεν έχει όμως αποδειχθεί αν οι αρνητικές επιπτώσεις των βίντεο μικρής διάρκειας οφείλονται σε κάτι συγκεκριμένο που αφορά το μέσο αυτό ή στο γεγονός ότι το να περνάς ώρες στο TikTok αντικαθιστά υγιεινές συνήθειες όπως ο ύπνος – στην περίπτωση αυτή, τα βίντεο δεν θα ήταν εγγενώς πιο επιβλαβή από το να βλέπεις ασταμάτητα The Office, Friends ή την αγαπημένη σου σειρά.
Οι συμμετέχοντες σε μια μελέτη που διεξήγαγε η Enders σχετικά με τη χρήση του TikTok και τη μνήμη, περνούσαν κατά μέσο όρο 133 λεπτά την ημέρα στην εφαρμογή. «Αν κάνεις οτιδήποτε κάθε μέρα για 133 λεπτά, αυτό θα σε αλλάξει», καταλήγει η Enders.
Ακολουθήστε το OneMan στο Google News και μάθετε τις σημαντικότερες ειδήσεις.