Ο Donald Trump δεν είναι ο πρώτος πρόεδρος των ΗΠΑ που θέλει να αγοράσει τη Γροιλανδία
Πλούσια σε κοιτάσματα και μοναδική από γεωστρατηγική άποψη, η Γροιλανδία ήταν ανέκαθεν διακαής πόθος της Αμερικής, έχοντας μάλιστα υπάρξει και εγγράφως πρόταση εξαγοράς τα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου.
- 9 ΙΑΝ 2026
Ακούγεται πρωτοφανώς παράλογο και εξωφρενικό το σενάριο εξαγοράς μίας ολόκληρης χώρας από μία άλλη, σε μια εποχή που θεωρούσαμε ότι υπήρχε κατοχυρωμένο διεθνές δίκαιο, αλλά αυτή είναι η πραγματικότητα του «νέου κόσμου» που ανατέλει κατά τη δεύτερη προεδρία Donald Trump: μετά την επέμβαση στη Βενεζουέλα, οι ΗΠΑ έχουν βάλει στο στόχαστρο την προσάρτηση της Γροιλανδίας (και τα πλούσια ορυκτά της), δηλώνοντας έτοιμες να εφαρμόσουν κάθε πιθανή τακτική – από χρηματισμό των κατοίκων με παχυλά ποσά μέχρι τη χρήση του στρατού.
Ακούγεται πρωτοφανές, αλλά δεν είναι.
Επεκτακτικές βλέψεις για το αυτοδιοικούμενο νησί της Γροιλανδίας, όπως τονίζει σε συνέντευξη στο NEWS 24/7 ο διεθνολόγος Γιάννης Στιβαχτής είχαν ακουστεί ανοιχτά από τον Donald Trump ήδη από την πρώτη προεδρία του, το 2019, κάτι το οποίο τότε έμοιαζε με ένα μάλλον κακόγουστο αστείο που ήρθε από το πουθενά, από εκείνα που χρησιμοποιεί συχνά ο Trump για να ικανοποιεί το alt right ακροατήριό του. Η απάντηση εκ μέρους της Δανίας (στην οποία ανήκει η Γροιλανδία) ήταν ίδια με την τωρινή: «το νησί δεν είναι προς πώληση».
Ωστόσο, ούτε αστείο ήταν, ούτε ήρθε από το πουθενά. Αντιθέτως, η ρητορική του νέου προέδρου επιβεβαίωνε για ακόμη μια φορά τη γνωστή ρήση του Karl Marx, ότι «η ιστορία επαναλαμβάνεται πρώτα ως τραγωδία και έπειτα ως φάρσα».
Συγκεκριμένα, όταν ο ήλιος του 21ου αι. ανέτειλε, είχαν ήδη καταγραφεί στα χρονικά της παγκόσμιας Ιστορίας, όχι μία, αλλά δύο απόπειρες εξαγοράς της πολύτιμης από πολλές απόψεις Γροιλανδίας εκ μέρους των ΗΠΑ: η πρώτη απόπειρα συνέβη κάπως δειλά το μακρινό 1867, όταν οι ΗΠΑ προχώρησαν στο στρατηγικό άνοιγμα προς τον Βορρά και παράλληλα με την εξαγορά της Αλάσκας από τη Ρωσία εξέφρασαν την πιθανότητα προσάρτησης της Γροιλανδίας και της Ισλανδίας από τη Δανία όπου ανήκαν (κάτι που τελικά θεωρήθηκε «υπερβολικό» και δεν τέθηκε καν προς ψήφιση στις ΗΠΑ), ενώ τη δεύτερη φορά τα πράγματα ήταν επίσημα και αρκετά πιο κοντά στα τωρινά δεδομένα.
Όταν ο Harry Truman προσέφερε χρυσό για την εξαγορά της Γροιλανδίας
Μεταφερόμαστε στην εύθραυστη περίοδο του Ψυχρού Πολέμου. Όσο η Ευρώπη παραμένει αποδεκατισμένη (και ιδεολογικά διχασμένη) από τον Β΄ ΠΠ, η πολιτική στάση της Αμερικής μετατοπίζεται από εγγυητή της παγκόσμιας ειρήνης σε κυρίαρχη δύναμη με σαφή στρατηγικά και γεωπολιτικά συμφέροντα, κόντρα στη Σοβιετική Ένωση:
Οι ατομικές βόμβες δείχνουν το προβάδισμα ισχύος των ΗΠΑ (1946), με το σχέδιο Marshall επεκτείνει την επιρροή της στις ευρωπαϊκές χώρες (1947) και κάπου εκεί ανάμεσα επιδιώκει (πρώτη φορά εγγράφως) την προσάρτηση της γεωστρατηγικά πολύτιμης Γροιλανδίας, μέσω μιας διπλωματικής πρότασης που παραδίδεται στα υπουργεία της Δανίας.
Έχουν περάσει λίγοι μόλις μήνες από τον αιφνίδιο θάνατο του Franklin Roosevelt και την ανάληψη της προεδρίας από τον Harry Truman, σε μια στιγμή που έπρεπε να ληφθούν κομβικές αποφάσεις για τις μεταπολεμικές ισορροπίες από τις ΗΠΑ. Ο Truman δείχνει αμείλικτος μπροστά στον στόχο της παγκόσμιας κυριαρχίας. Στο στρατηγικό του πλάνο απέναντι στην ΕΣΣΔ περιλαμβάνε και την πρόταση προσάρτησης της Γροιλανδίας, μιας χώρας που ήταν δεδομένο ότι κατείχε ιδιαίτερα σημαντικό γεωστρατηγικό ρόλο, λόγω της θέσης της στη μέση μεταξύ ΗΠΑ, Ευρώπης και ΕΣΣΔ, αλλά λόγω και των κοιτασμάτων που τότε ήταν απαραίτητα για την παραγωγή αεροσκαφών.
Άλλωστε, δεν είναι τυχαίο ότι οι αμερικανικές δυνάμεις έσπευσαν να κατοχυρώσουν διά συμφωνίας τη στρατιωτική κυριαρχία τους στο νησί του Αρκτικού Κύκλου, αμέσως μετά την κατάληψη της Δανίας από τους Ναζί (συμφωνία «Άμυνα της Γροιλανδίας», 1941). Ήθελαν πάσει θυσία τον έλεγχο στο νησί, κάτι που βέβαια φούντωσε την περίοδο του Truman, όταν δοκιμάζονταν για πρώτη φορά τόσο έντονα οι παγκόσμιες ισορροπίες.
Το σχέδιο εξαγοράς της Γροιλανδίας κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, να τονίσουμε, παρέμενε για δεκαετίες κρυφό. Υπήρχαν βέβαια αναφορές από επίσημα χείλη για την ευρύτερη θέση της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ σχετικά με το νησί του Αρκτικού Κύκλου – π.χ. ο γερουσιαστής Owen Brewster είχε χαρακτηρίσει σε δήλωση του 1945 «στρατιωτική ανάγκη» την αγορά του νησιού. Φαίνεται ότι το θέμα της εξαγοράς υπήρχε στο τραπέζι στρατιωτικών και πολιτικών κύκλων στην Ουάσινγκτον, όσο προετοιμάζονταν για να περιορίσουν την επιρροή της ΕΣΣΔ.
Όμως, για δεκαετίες θεωρούταν ευρέως ότι το σχέδιο αυτό είχε μείνει στα λόγια.
© Byron Rollins / AP
Μέχρι που μια δανέζικη εφημερίδα στις αρχές δεκαετίας του 1990 αποκάλυψε διπλωματικά έγγραφα του 1946 που ήταν απόρρητα.
Τα αποχαρακτηρισμένα έγγραφα των Εθνικών Αρχείων των ΗΠΑ που ήρθαν στο φως αποκάλυπταν ότι το πρώτο έτος της προεδρίας Truman, συγκεκριμένα τον Δεκέμβριο του 1946, στα γραφεία του τότε Υπουργού Εξωτερικών της Δανίας Gustav Rasmussen είχε υποβληθεί ένα «εμπιστευτικό» έγγραφο από τον τότε Υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ, James F. Byrnes, όπου πρότεινε μια διμερή συνθήκη μεταξύ των δύο χωρών για το μέλλον του νησιού στην εποχή του Ψυχρού Πολέμου.
Ως «πιο ικανοποιητική λύση» προτάθηκε γραπτώς η άμεση εξαγορά της Γροιλανδίας με αντίτιμο το ποσό των 100 εκατομ. δολ. σε χρυσό, παράλληλα με άλλες πιθανές εναλλακτικές λύσεις, όπως η ανταλλαγή εδαφών π.χ. στη Αλάσκα.
Σε σημειώσεις πολιτικών αξιωματούχων της εποχής αναφέρεται ότι η πρόταση για εξαγορά στόχευε ουσιαστικά στο να εξασφαλίσει μόνιμη πρόσβαση και έλεγχο σε στρατιωτικές υποδομές στην περιοχή, πράγμα που τελικά επετεύχθη: η κυβέρνηση της Δανίας απέκρουσε μεν την πρόταση, αλλά μεταγενέστερα προχώρησε σε συμφωνίες (βλ. του 1951) που ισχυροποιούσαν την παρουσία των αμερικάνικων βάσεων στο νησί, με τη Δανία πλέον ως μέλος του ΝΑΤΟ.
Τα σημερινά δεδομένα ενισχύουν ακόμη περαιτέρω τη σημασία της Γροιλανδίας για την εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ.
Παράλληλα με τα κοιτάσματα και το πλούσιο υπέδαφος του νησιού (1,3‑1,5 % των παγκόσμιων αποθεμάτων σπάνιων γαιών), παράλληλα με την πάγια σημασία της γεωγραφικής της θέσης στο ενδιάμεσο μεταξύ Ρωσίας-Ευρώπης-ΗΠΑ, προστίθεται και τα νέα δεδομένα από την κλιματική αλλαγή: το λιώσιμο των πάγων, όπως προβλέπεται διεθνώς από τους αναλυτές, αναμένεται να κάνει άμεσα πιο προσβάσιμο τον Αρκτικό Κύκλο, παρέχοντας νέα εδάφη προς αξιοποίηση και νέες εμπορικές οδούς προς εκμετάλλευση.
Aκολουθήστε το OneMan στο Google News και μάθετε τις σημαντικότερες ειδήσεις.