Οι άνθρωποι πίσω από το Μεγάλο Παζάρι της Κωνσταντινούπολης

Όλοι οι τουριστικοί οδηγοί της Κωνσταντινούπολης συστήνουν το περίφημο Kapalıçarşı (Καπαλί Τσαρσί): το Μεγάλο Παζάρι της Κωνσταντινούπολης αποτελεί σήμα κατατεθέν της ζωντανής, πολυσυλλεκτικής μητρόπολης, αφού διαχρονικά υπήρξε άρρηκτα συνδεδεμένη με το εμπόριο και τη συνάντηση των λαών της Ευρώπης και της Ασίας.

Πολλοί το περιγράφουν σαν μια «πόλη μέσα στην πόλη».

Εκτείνεται σε περίπου 30.000 τ.μ. στον ιστορικό πυρήνα, σαν ένας λαβύρινθος από σκεπαστούς δρόμους, θολωτές στοές και πλακόστρωτα στενάκια, μέσα στα οποία επιβιώνει ένας ολόκληρος μικρόκοσμος εμπορίου και παράδοσης. Στον πυρήνα του βρίσκονται τα δύο ιστορικά bedesten, οι κλειστές εμπορικές στοές γύρω από τις οποίες αναπτύχθηκε σταδιακά η αγορά. Το παλαιότερο, το Cevahir Bedesten, χρονολογείται στην εποχή του σουλτάνου Μωάμεθ Β΄, ενώ το Sandal Bedesten δημιουργήθηκε αργότερα, με βασικό αντικείμενο το εμπόριο υφασμάτων και μεταξωτών. Γύρω από αυτά αναπτύχθηκαν σταδιακά νέα καταστήματα, εργαστήρια και εμπορικές δραστηριότητες, διαμορφώνοντας το Μεγάλο Παζάρι όπως το γνωρίζουμε σήμερα.

Όπως συμβαίνει και στο εμπορικό κέντρο της Αθήνας, έτσι και στην παλιά Κωνσταντινούπολη, κάθε επάγγελμα είχε κάποτε τον δικό του δρόμο. Αλλού ήταν οι χρυσοχόοι, αλλού οι χαλκουργοί, αλλού οι έμποροι υφασμάτων. Και όχι μόνο αυτό. Οι άνθρωποι του παζαριού είχαν αναπτύξει από παλιά τη δική τους επαγγελματική αργκό, έναν άτυπο κώδικα που χρησιμοποιούσαν μεταξύ τους, ακόμη και μπροστά στους πελάτες, για να συνεννοούνται χωρίς απαραίτητα να γίνονται αντιληπτοί.

Το «lokum» (λουκούμι), για παράδειγμα, προσδιόριζε έναν ιδιαίτερα ενθουσιώδη πελάτη, ενώ το «fasulye» (φασόλι) έναν δύσκολο ή απαιτητικό πελάτη.

Τεχνίτες με εξειδίκευση στην ανάγλυφη διακόσμηση εργάζονται στο εργαστήριό τους, στην περιοχή Εμινονού της Κωνσταντινούπολης.

Ρολόι τοίχου σε εργαστήριο, στη συνοικία Μπουγιούκχαν.

Το γυάλισμα μπρούτζου αποτελεί μια πρακτική που παραμένει ζωντανή στον χρόνο.

Υπάρχουν τεχνίτες με κάθε πιθανή εξειδίκευση. Εδώ, ο πάγκος εργασίας ενός τεχνίτη που επισκευάζει φωτογραφικές μηχανές.

Στο Μεγάλο Παζάρι, το τσάι είναι κάτι περισσότερο από ένα διάλειμμα. Είναι αφορμή για διάλειμμα και χαλάρωση.

Είναι απίθανο πόσα πράγματα μπορείς να βρεις σήμερα περιπλανώμενος στο Μεγάλο Παζάρι: πλουμιστά ρούχα και κιλίμια, χάλκινα σκεύη καθημερινής χρήσης, κεραμικά πλακάκια από τα διάσημα κέντρα του Ιζνίκ και της Κιουτάχειας, φαναράκια, τσάντες, σουβενίρ, μέχρι αντίκες και κάθε λογής πολύτιμα κοσμήματα. Όπως διαβάζουμε στις επίσημες πηγές του Υπουργείου Τουρισμού της γείτονος χώρας, το Μεγάλο Παζάρι περιλαμβάνει κοντά στα 4.000 καταστήματα, μαζί με χάνια, εργαστήρια, χώρους εστίασης και λατρείας, αποθήκες, τζαμιά, τράπεζες και δημόσιες βρύσες.

Ωστόσο, η πραγματική μαγεία κρύβεται πίσω από τους πολυσύχναστους δρόμους και τις βιτρίνες, εκεί όπου ο επισκέπτης συνήθως δεν κοιτάζει.

Σε στενά και μικρά εργαστήρια, κρυμμένα από την κίνηση της αγοράς, εξακολουθούν να δουλεύουν τεχνίτες με τρόπους που διδάχθηκαν από τους παλιότερους και εκείνοι από τους δικούς τους παλιότερους. Μια σπουδαία παράδοση που περνά από γενιά σε γενιά. Τεχνίτες που καθημερινά κατασκευάζουν, αποσυναρμολογούν και επισκευάζουν, χρωματίζουν και λουστράρουν κάθε λογής αντικείμενα, τα οποία τελικά γεμίζουν τα ράφια, περιμένοντας τον αγοραστή που θα εκτιμήσει την αξία τους.

Το μεσημέρι οι τεχνίτες σταματούν για φαγητό. Συνηθίζουν να τρώνε σε παρέες.

Στα διαλείμματα μαζεύονται για μια παρτίδα τάβλι ή για έναν ναργιλέ.

Οι περισσότεροι έμαθαν την τέχνη από τους γονείς τους, συντηρώντας μια παράδοση που μεταφέρεται από γενιά σε γενιά.

Η τέχνη της αργυροχρυσοχοΐας κατέχει περίοπτη θέση ανάμεσα στις ειδικότητες.

Το Μεγάλο Παζάρι υποδέχεται σήμερα περίπου 350.000 έως 400.000 επισκέπτες μια συνηθισμένη καθημερινή, ενώ ο αριθμός αυτός διπλασιάζεται τα Σαββατοκύριακα.

Περίπου 25.000 άνθρωποι εργάζονται καθημερινά σε αυτόν τον ιδιότυπο μικρόκοσμο. Μπορεί οι παλιές συντεχνίες να έχουν καταργηθεί ως θεσμός, αλλά είναι ξεκάθαρο ότι πολλές από τις κοινωνικές τους πρακτικές παραμένουν ζωντανές μέχρι σήμερα: οι έμποροι στο Μεγάλο Παζάρι συνδέονται με ισχυρές σχέσεις εμπιστοσύνης και αλληλοβοήθειας. Συναντιούνται για φαγητό ή για μια παρτίδα τάβλι και ναργιλέ στο διάλειμμά τους, ενώ οι διαπραγματεύσεις με τους πελάτες συχνά εξελίσσονται γύρω από ένα ποτήρι τσάι, με τα αρώματα και τους ήχους να απλώνονται στους δρόμους.

Μέσα από το φωτογραφικό αφιέρωμα του Associated Press, μπορούμε να πάρουμε μια γεύση από την πλούσια ανθρωπογεωγραφία αυτού του μοναδικού σημείου της Κωνσταντινούπολης.