Πώς η Sagrada Familia έγινε η ψηλότερη εκκλησία του κόσμου

Εκατό χρόνια μετά τον θάνατο του Antoni Gaudí, ο κεντρικός πύργος της Sagrada Familia εγκαινιάστηκε από τον Πάπα Λέοντα ΙΔ΄, σηματοδοτώντας ένα νέο ιστορικό ορόσημο για το εμβληματικό μνημείο της Βαρκελώνης.

Όταν ο Gaudí ανέλαβε το έργο το 1883, σε ηλικία μόλις 31 ετών, κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί ότι ο ναός θα εξελισσόταν στο μεγαλύτερο εν εξελίξει κατασκευαστικό εγχείρημα της σύγχρονης ιστορίας.

Ο Καταλανός αρχιτέκτονας αφιέρωσε στη Sagrada Familia τα τελευταία 44 χρόνια της ζωής του, εγκαταλείποντας σταδιακά κάθε άλλη επαγγελματική δραστηριότητα. Προς το τέλος της ζωής του ζούσε ουσιαστικά μέσα στο εργοτάξιο, κοιμόταν στο γραφείο του και εργαζόταν ασταμάτητα μέχρι τον θάνατό του το 1926, όταν παρασύρθηκε από τραμ στους δρόμους της Βαρκελώνης.

AP Photo/Bernat Armangue

Έναν αιώνα αργότερα, το έργο παραμένει ανολοκλήρωτο. Η κεντρική είσοδος και η πολυσυζητημένη μνημειακή σκάλα εκτιμάται ότι δεν θα έχουν ολοκληρωθεί πριν από το 2035. Ωστόσο, η αποπεράτωση του κεντρικού πύργου επιτρέπει πλέον στη Sagrada Familia να διεκδικεί έναν ακόμη τίτλο: αυτόν της ψηλότερης εκκλησίας στον κόσμο. Με ύψος 172,5 μέτρα, ξεπερνά το Ulm Minster της Γερμανίας, το οποίο διατηρούσε το σχετικό ρεκόρ από τα τέλη του 19ου αιώνα.

Το πιο εντυπωσιακό, όμως, δεν είναι το ύψος της. Είναι ο τρόπος με τον οποίο το πέτυχε.

Σε αντίθεση με τους γοτθικούς καθεδρικούς ναούς που στηρίζονταν στα περίφημα εξωτερικά αντηρίδια για να φτάσουν σε τόσο μεγάλα ύψη, ο Gaudí επέλεξε έναν εντελώς διαφορετικό δρόμο. Θεωρούσε τα αντηρίδια ένα είδος «πατερίτσας» της αρχιτεκτονικής και αναζήτησε μια λύση που να βασίζεται στους ίδιους μηχανισμούς που χρησιμοποιεί η φύση για να κατανέμει τα φορτία.

Έτσι γεννήθηκε ένα από τα πιο πρωτοποριακά στατικά συστήματα που έχουν σχεδιαστεί ποτέ.

AP Photo/Manu Fernandez

Στο εσωτερικό της Sagrada Familia, οι κολόνες μοιάζουν με κορμούς δέντρων που διακλαδώνονται καθώς υψώνονται προς την οροφή. Οι καμπύλες, οι έλικες, οι υπερβολοειδείς επιφάνειες και οι οργανικές φόρμες αντικαθιστούν τις ευθείες γραμμές και τις ορθές γωνίες. Ο ίδιος ο Gaudí πίστευε ότι «η ευθεία ανήκει στους ανθρώπους, ενώ η καμπύλη στον Θεό» και σχεδίασε έναν ναό όπου σχεδόν τίποτα δεν ακολουθεί τη συμβατική γεωμετρία.

Αυτό που κάνει ακόμη πιο εντυπωσιακό το έργο είναι ότι όλα αυτά σχεδιάστηκαν σε μια εποχή χωρίς υπολογιστές, λογισμικά προσομοιώσεων ή ακόμη και ηλεκτρονικές αριθμομηχανές. Ο Gaudí χρησιμοποιούσε φυσικά μοντέλα, νήματα, βάρη και μαθηματικές αρχές για να υπολογίζει τις δυνάμεις που ασκούνται στις κατασκευές του. Με άλλα λόγια, σκεφτόταν με όρους παραμετρικού σχεδιασμού δεκαετίες πριν εμφανιστεί η τεχνολογία που θα επέτρεπε την υλοποίησή του.

Και ίσως εδώ βρίσκεται η μεγαλύτερη ειρωνεία της ιστορίας. Η Sagrada Familia δεν θα μπορούσε πιθανότατα να ολοκληρωθεί χωρίς τους υπολογιστές που ο Gaudí δεν γνώρισε ποτέ.

AP Photo/Manu Fernandez

Κατά τη διάρκεια του Ισπανικού Εμφυλίου Πολέμου, πολλά από τα αρχικά σχέδια και τα μοντέλα του καταστράφηκαν. Οι αρχιτέκτονες που ανέλαβαν να συνεχίσουν το έργο βρέθηκαν αντιμέτωποι με ένα τεράστιο πρόβλημα, αυτό του πώς ανακατασκευάζεις μια τόσο σύνθετη γεωμετρία χωρίς τα πρωτότυπα σχέδια;

Η απάντηση ήρθε τη δεκαετία του 1990, όταν η ομάδα του ναού άρχισε να χρησιμοποιεί προηγμένα λογισμικά παραμετρικού σχεδιασμού, τεχνολογίες που μέχρι τότε χρησιμοποιούνταν κυρίως στην αεροναυπηγική βιομηχανία.

Τα ίδια εργαλεία που βοήθησαν στον σχεδιασμό αεροσκαφών χρησιμοποιήθηκαν για να αποκωδικοποιήσουν το αρχιτεκτονικό όραμα του Gaudí. Σήμερα, τεχνολογίες όπως η 3D εκτύπωση, η ψηφιακή σάρωση και η αυτοματοποιημένη κοπή πέτρας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της κατασκευής.

AP Photo/Manu Fernandez

Φυσικά, η συνέχιση του έργου δεν έμεινε χωρίς αντιδράσεις. Για δεκαετίες, σημαντικοί αρχιτέκτονες και κριτικοί υποστήριζαν ότι η ολοκλήρωση της Sagrada Familia ισοδυναμεί με αλλοίωση του οράματος του δημιουργού της. Ανάμεσά τους ήταν και ο Ισπανός αρχιτέκτονας Òscar Tusquets, ο οποίος τη δεκαετία του 1960 συνυπέγραψε επιστολή που ζητούσε να σταματήσουν οι εργασίες.

Χρόνια αργότερα, όταν είδε το εσωτερικό του ναού να πλησιάζει στην ολοκλήρωσή του, αναθεώρησε δημόσια τη θέση του. «Πώς μπορούσαμε να κάνουμε τόσο λάθος;» έγραψε, παραδεχόμενος ότι αν οι αντιδράσεις είχαν επικρατήσει, ένα από τα πιο εντυπωσιακά αρχιτεκτονικά επιτεύγματα του σύγχρονου κόσμου δεν θα είχε υπάρξει ποτέ.

To γεγονός ότι έναν αιώνα μετά τον θάνατο του δημιουργού της εξακολουθεί να μοιάζει με κάτι που ήρθε από το μέλλον, είναι και το μεγαλύτερο επίτευγμα της Sagrada Familia.

ΣΧΕΤΙΚΟ ΘΕΜΑ