Τι είναι η «Πυροσωρειτομελανία», το σπάνιο φαινόμενο πίσω από τον πύρινο εφιάλτη που ζει η Ευρώπη
Μπορούν οι βροχές του χειμώνα να συμβάλλουν στην εκδήλωση και εξάπλωση των καλοκαιρινών πυρκαγιών; Τι συνέβη στην περίπτωση της Ευρώπης.
- 27 ΙΟΥΛ 2026
Πάνω από 320.000 άνθρωποι έχουν αναγκαστεί να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους στη Γαλλία και την Ισπανία, λόγω των τεράστιων δασικών πυρκαγιών που μαίνονται εδώ και μία εβδομάδα σε πολλές περιοχές της νοτιοδυτικής Ευρώπης, κάνοντας στάχτη δασικές εκτάσεις, χωράφια και σπίτια.
Την ώρα που οι πυροσβεστικές δυνάμεις δίνουν άνιση μάχη με τις φλόγες, η ακραία ζέστη και οι ισχυροί άνεμοι δημιουργούν νέα μέτωπα, τα οποία εξαπλώνονται ραγδαία κοντά στη Μαδρίτη και το Μπορντό, αναζωπυρώνοντας ακόμα και εκείνα που είχαν τεθεί υπό έλεγχο, ενώ οι μετεωρολόγοι προειδοποιούν ότι ένα νέο κύμα καύσωνα θα πλήξει τις ίδιες περιοχές, με τις θερμοκρασίες να φτάνουν σε ασυνήθιστα υψηλά επίπεδα μέχρι τα μέσα της εβδομάδας.
Η μεγάλη πυρκαγιά στις περιοχές Ζιρόντ και Λαντ της νοτιοδυτικής Γαλλίας, έχουν κάψει μια έκταση περίπου τριπλάσια από το μέγεθος του Παρισιού και πλέον οι φλόγες έχουν φτάσει σε απόσταση μόλις 15 χιλιομέτρων από τη μητροπολιτική περιοχή του Μπορντό, εκεί που είναι «πολύ πιθανό» να βρίσκεται σε εξέλιξη η μεγαλύτερη επιχείρηση απομάκρυνσης πολιτών που έχει πραγματοποιηθεί ποτέ στη Γαλλία σε καιρό ειρήνης, σύμφωνα με τη γαλλική κυβέρνηση.
Το σπάνιο φαινόμενο της πυροσωρειτομελανίας
Καθώς η Γαλλία και η Ισπανία αντιμετωπίζουν μερικές από τις χειρότερες πυρκαγιές της πρόσφατης ιστορίας τους, οι ειδικοί προειδοποιούν για ένα άνευ προηγουμένου φαινόμενο που θα μπορούσε να επιδεινώσει τις επιπτώσεις των πυρκαγιών: την πυροσωρειτομελανία ή πιο απλά «σύννεφα φωτιάς».
Τι είναι τα «σύννεφα φωτιάς»
Οι μεγάλες δασικές πυρκαγιές μπορούν να δημιουργήσουν τα δικά τους μοναδικά μετεωρολογικά συστήματα και ένα από τα πιο εντυπωσιακά παραδείγματα αυτού του φαινομένου είναι τα επικίνδυνα σύννεφα πυρκαγιάς (pyrocumulonimbus) ή «pyroCb».
Οι τεράστιες πυρκαγιές εκπέμπουν μεγάλες ποσότητες ενέργειας και θερμότητας, οι οποίες ανεβαίνουν γρήγορα σε μία στήλη καπνού. Όταν η στήλη καπνού ανέβει αρκετά ψηλά, η χαμηλή ατμοσφαιρική πίεση προκαλεί την ψύξη του αέρα, και η υγρασία συμπυκνώνεται και σχηματίζει ένα σύννεφο. Τέτοια σύννεφα μπορούν να προκαλέσουν κεραυνούς και ισχυρούς ανέμους.
Αν μια πυρκαγιά είναι αρκετά μεγάλη και έντονη, τότε η στήλη καπνού που δημιουργείται μπορεί να σχηματίσει ένα σύννεφο πυρκαγιάς, το οποίο μπορεί να φτάσει σε υψόμετρο 10-15 χλμ και να διεισδύσει στη στρατόσφαιρα. Η NASA το παρομοιάζει με «δράκους των σύννεφων που φτύνουν φωτιά».
«Πρόκειται για μια κανονική καταιγίδα που σχηματίζεται όμως μέσα στο νέφος της πυρκαγιάς», λέει ο Rick McRae, αναπληρωτής καθηγητής της ερευνητικής ομάδας για τις πυρκαγιές δασών του Πανεπιστημίου της Νέας Νότιας Ουαλίας (UNSW). «Αυτά τα φαινόμενα φτάνουν σε ύψος περίπου 10.000 κυβικών χιλιομέτρων στην ατμόσφαιρα, οπότε έχουν μεγάλη επίδραση», δηλώνει.
Γιατί αυτοί οι σχηματισμοί νεφών είναι τόσο επικίνδυνοι
Όταν σχηματίζονται σύννεφα πυρκαγιάς, μπορούν να προκαλέσουν ανέμους που επιταχύνουν ακόμη περισσότερο την εξάπλωση των πυρκαγιών που μαίνονται από κάτω, ενώ μερικές φορές δημιουργούν και δικούς τους κεραυνούς, οι οποίοι με τη σειρά τους μπορούν να πυροδοτήσουν περισσότερες πυρκαγιές σε απομακρυσμένες περιοχές.
Οι ειδικοί αναφέρουν ότι οι ισχυρότερες ριπές ανέμου μπορούν να δημιουργήσουν πιο απρόβλεπτα μοτίβα πυρκαγιάς και, ως εκ τούτου, να καταστήσουν τις συνθήκες πιο επικίνδυνες για τους πυροσβέστες που μάχονται με τις φλόγες.
«Το σύννεφο αποτελεί επιβεβαίωση ότι η πυρκαγιά είναι πολύ επικίνδυνη», λέει χαρακτηριστικά ο McRae.
Γιατί εμφανίζονται όλο και πιο συχνά
Η Αυστραλία άρχισε να παρατηρεί το φαινόμενο της πυροσωρειτομελανίας στις αρχές του αιώνα, ενώ σύννεφα πυρκαγιάς εμφανίστηκαν κατά τη διάρκεια των τεράστιων δασικών πυρκαγιών στην Καλιφόρνια το 2022.
Η κλιματική κρίση δημιουργεί πιο επικίνδυνες συνθήκες για τις πυρκαγιές σε παγκόσμιο επίπεδο, καθώς και τις συνθήκες που οδηγούν στο φαινόμενο της πυροσωρειτομελανίας.
«Δεν είναι απλά θέμα αύξησης της θερμοκρασίας. Πρόκειται για πλήρη κλιματική αλλαγή», λέει ο McRae. «Πρόκειται για αλλαγές στην ατμόσφαιρα, αλλαγές στις καιρικές συνθήκες στην επιφάνεια, αλλαγές σε πολλά πράγματα», τονίζει και όπως δείχνουν τα κλιματικά μοντέλα αυτές οι τάσεις αναμένεται να ενταθούν στο μέλλον.
Η παρατεταμένη ανομβρία που ξεκίνησε από τον Μάιο, σε συνδυασμό με τα αλλεπάλληλα κύματα καύσωνα, μετέτρεψαν τα δάση σε πυριτιδαποθήκη, δημιουργώντας τις κατάλληλες συνθήκες για την εκδήλωση και την εξάπλωση των πυρκαγιών.
Μπορεί οι χειμωνιάτικες βροχές να συνέβαλαν στις πυρκαγιές του καλοκαιριού;
Ακούγεται μάλλον οξύμωρο, αλλά οι παρατεταμένες βροχές και οι συχνές και ισχυρές καταιγίδες στην Ευρώπη κατά τους μήνες Ιανουάριο και Φεβρουάριο, γέμισαν το έδαφος με υγρασία, η οποία με τη σειρά της επιτάχυνε τη βλάστηση. Στη συνέχεια, τον Μάιο, οι θερμοκρασίες έφτασαν σε επίπεδα ρεκόρ στη Δυτική Ευρώπη, την ίδια στιγμή που οι βροχοπτώσεις στη Γαλλία και την Ισπανία μειώθηκαν κατακόρυφα, οδηγώντας σε ξηρασία.
Επειδή λοιπόν, η βροχή σταμάτησε ακριβώς την ίδια στιγμή που οι θερμοκρασίες ανέβηκαν απότομα, τα υγρά εδάφη στέγνωσαν με πρωτοφανείς ρυθμούς. Το φαινόμενο αυτό αναφέρεται μερικές φορές ως «ξαφνική ξηρασία», δηλαδή ξηρασία που εκδηλώνεται πολύ γρήγορα.
Έρευνες δείχνουν ότι οι ξαφνικές ξηρασίες έχουν αυξηθεί σημαντικά στην Ευρώπη, τόσο σε συχνότητα όσο και σε έκταση, με τη θερμότερη ατμόσφαιρα να λειτουργεί σαν στεγνό σφουγγάρι που απορροφά την υγρασία του εδάφους, δημιουργώντας την ξηρασία που τροφοδοτεί τις πυρκαγιές.
Γιατί οι πυρκαγιές στην Ευρώπη είναι τόσο έντονες φέτος
Αυτό το καλοκαίρι, η Ευρώπη αντιμετωπίζει περισσότερες πυρκαγιές από ό,τι συνήθως, καθώς οι ακραίες θερμοκρασίες έχουν εξαφανίσει κάθε ίχνος υγρασίας από το έδαφος, μετατρέποντάς το σε μία απέραντη πυριτιδαποθήκη, έτοιμη να εκραγεί με την παραμικρή σπίθα.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του Ευρωπαϊκού Συστήματος Πληροφοριών για τις Δασικές Πυρκαγιές (EFFIS), οι εκτάσεις που έγιναν στάχτη φέτος ξεπερνούν κατά πολύ τον ετήσιο μέσο όρο για την ίδια χρονική περίοδο. Ωστόσο, μέχρι τις 22 Ιουλίου, η έκταση που είχε καεί σε ολόκληρη την ήπειρο ήταν ελαφρώς μικρότερη από ό,τι κατά την ίδια περίοδο πέρυσι, η οποία ήταν η χειρότερη που έχει καταγραφεί ποτέ.
Στη Γαλλία, ωστόσο, η κατάσταση είναι πρωτοφανής. Η χώρα, σύμφωνα με το EFFIS, έχει ήδη καταγράψει περισσότερες από 300 πυρκαγιές από την αρχή του έτους, τη στιγμή που ο ετήσιος μέσος όρος της δεν ξεπερνούσε τις 93.
Η κλιματική κρίση οδηγεί σε θερμότερο και ξηρότερο καιρό, ο οποίος δημιουργεί τις προϋποθέσεις για πιο έντονες περιόδους πυρκαγιών, καθώς ξεραίνει το τοπίο, απορροφώντας τα νερά από ποτάμια, λίμνες και έδαφος.
Στη Γαλλία, η υγρασία του εδάφους βρίσκεται στο χαμηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί ποτέ τόσο νωρίς στην καλοκαιρινή περίοδο και πλησιάζει τα χαμηλότερα επίπεδα που έχουν καταγραφεί ποτέ, σύμφωνα με την μετεωρολογική υπηρεσία Météo-France.
Ακολουθήστε το OneMan στο Google News και μάθετε τις σημαντικότερες ειδήσεις.