Τι γνωρίζουμε και τι όχι για τη συμφωνία ειρήνης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν

«Η συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν είναι πλέον ολοκληρωμένη. Συγχαρητήρια σε όλους! Πλοία του κόσμου, βάλτε μπρος τις μηχανές σας. Αφήστε το πετρέλαιο να ρέει». Με αυτά τα λόγια και με περίσσιο θαυμασμό, ο Donald Trump έκανε γνωστή την επίτευξη συμφωνίας ειρήνης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν έπειτα από 100 και πλέον ημέρες πολέμου και αιματοχυσίας.

Αμέσως μετά, φόρεσε το καλό του κοστούμι και έτρεξε να παρακολουθήσει το κιτς υπερθέαμα που είχε στήσει για τα 80α του γενέθλια στο South Lawn του Λευκού Οίκου. Μόνο που οι ΗΠΑ δεν έχουν, στην πραγματικότητα, και πολλά να γιορτάσουν, μιας και η ειρηνευτική συμφωνία θεωρείται από πολλούς ως υποχώρηση για την Αμερική και νίκη για το Ιράν.

Η συμφωνία, όπως ανακοίνωσε τις πρώτες πρωινές ώρες της Δευτέρας (15/06) το Πακιστάν, βασικός μεσολαβητής της συμφωνίας, προβλέπει πάγωμα των εχθροπραξιών για 60 ημέρες, άρση των περιορισμών στη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ και τερματισμό του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού.

Αναμένεται να τεθεί σε ισχύ μετά από την τελετή υπογραφής που θα πραγματοποιηθεί στην Ελβετία την Παρασκευή (19/06), σηματοδοτώντας τον τερματισμό ενός πολέμου που στοίχισε τη ζωή σε χιλιάδες ανθρώπους σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή, συμπεριλαμβανομένων των κορυφαίων ηγετών της θεοκρατίας του Ιράν, και προκάλεσε μια ιστορική ενεργειακή κρίση.

Αυτά είναι όσα λίγα γνωρίζουμε για τη συμφωνία.

Υπάρχουν όμως και πολλές λεπτομέρειες που παραμένουν ανεπιβεβαίωτες, όσο κι αν ο Αμερικανός πρόεδρος έσπευσε να παρουσιάσει το αποτέλεσμα ως προσωπικό θρίαμβο. Ήθελε μάλιστα οι υπογραφές να πέσουν ανήμερα των γενεθλίων του.

Στις ώρες που ακολούθησαν τις ανακοινώσεις, παρέμεινε ασαφές τι ακριβώς είχε συμφωνηθεί από τις δύο πλευρές, καθώς το τελικό κείμενο του μνημονίου κατανόησης δεν είχε δημοσιευτεί και οι λεπτομέρειες σχετικά με βασικά ζητήματα, όπως η πρόσβαση στα Στενά του Ορμούζ, το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και ο Λίβανος, ήταν ελάχιστες.

Τα Στενά του Ορμούζ

Το βράδυ της Κυριακής, ο Trump εμφανίστηκε κατηγορηματικός όσον αφορά το φλέγον ζήτημα των Στενών του Ορμούζ, καθώς ανακοίνωσε το ελεύθερο πέρασμα από αυτά και την άμεση άρση του ναυτικού αποκλεισμού των ΗΠΑ. Όμως μια ώρα αργότερα, δήλωσε ότι το άνοιγμα της κρίσιμης θαλάσσιας οδού, μέσω της οποίας ρέει περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου, εξαρτάται από την υπογραφή μιας συμφωνίας, που έχει προγραμματιστεί για την Παρασκευή.

Την ίδια στιγμή, ο πρωθυπουργός του Πακιστάν, Shehbaz Sharif, ο οποίος μεσολάβησε στη συμφωνία ειρήνης, δεν έκανε καμία αναφορά στα Στενά του Ορμούζ στην εναρκτήρια δήλωσή του. Το κρατικό πρακτορείο ειδήσεων του Ιράν «Mehr» ανέφερε ότι το μνημόνιο κατανόησης που συμφωνήθηκε προβλέπει την επαναλειτουργία της θαλάσσιας οδού εντός 30 ημερών σύμφωνα με «ιρανικές ρυθμίσεις».

Λίβανος

Ένα βασικό σημείο διαφωνίας κατά τις αρχικές συνομιλίες για κατάπαυση του πυρός ήταν το αν ο Λίβανος θα συμπεριλαμβανόταν σε οποιαδήποτε συμφωνία.

Ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Kazem Gharibabadi, ήταν κατηγορηματικός όσον αφορά το πεδίο εφαρμογής της συμφωνίας της Κυριακής, δηλώνοντας πως «έχει κηρυχθεί μόνιμη και άμεση κατάπαυση του πυρός σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου». Τα ίδια ανέφερε και ο Sharif, λέγοντας πως «και οι δύο πλευρές έχουν δηλώσει την άμεση και οριστική παύση των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου».

Αλλά ο Trump δεν έκανε καμία αναφορά στον Λίβανο στις αρχικές του ανακοινώσεις στο Truth Social, εστιάζοντας σχεδόν αποκλειστικά στο άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ.

Και εδώ εμφανίζεται το Ισραήλ, το οποίο συμμετείχε στον πόλεμο αλλά όχι στις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις με το Ιράν. Η κυβέρνηση Netanyahu έχει τους δικούς της εσωτερικούς πολιτικούς λόγους για να συνεχίσει τη σύγκρουση με το Ιράν και τους συμμάχους του, συμπεριλαμβανομένης της Χεζμπολάχ στο Λίβανο.

Βέβαια, περαιτέρω στρατιωτική δράση θα μπορούσε ενδεχομένως να υπονομεύσει οποιαδήποτε συμφωνία μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν.

Το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν

Όπως και να το δει κανείς, η τύχη του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν – ένα βασικό επιχείρημα που προέβαλε ο Trump για τον πόλεμο κατά του Ιράν – δεν έχει επιλυθεί με την τελευταία συμφωνία.

Ο πρόεδρος επανέλαβε την Κυριακή την υπόσχεσή του ότι «το Ιράν δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικά όπλα», αλλά ανώτεροι Πακιστανοί αξιωματούχοι δήλωσαν στο Associated Press ότι οι συνομιλίες για τα πυρηνικά θα συνεχιστούν κατά τη διάρκεια των επόμενων 60 ημερών. Ο ίδιος ο Trump δήλωσε στη New York Times ότι αν η Τεχεράνη δεν καταφέρει να καταλήξει σε πυρηνική συμφωνία, θα μπορούσε να δεχτεί νέα επίθεση από τον αμερικανικό στρατό.

Το Ιράν υποστηρίζει εδώ και καιρό ότι το πυρηνικό του πρόγραμμα είναι ειρηνικό και δεν έχει δεσμευτεί δημοσίως να παραδώσει το εμπλουτισμένο ουράνιο, το οποίο πιστεύεται ότι βρίσκεται θαμμένο κάτω από τρεις πυρηνικές εγκαταστάσεις που υπέστησαν σοβαρές ζημιές από τις αμερικανικές επιθέσεις πέρυσι.

Παράλληλα, ο Αμερικανός πρόεδρος δέχεται ισχυρές πιέσεις από το εσωτερικό της χώρας για επίλυση του ζητήματος, η οποία είχε διαρκέσει χρόνια στο πλαίσιο της πυρηνικής συμφωνίας που είχε συνάψει η Τεχεράνη με τις παγκόσμιες δυνάμεις το 2015. Ο Trump απέσυρε μονομερώς τις ΗΠΑ από τη συμφωνία αυτή κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας του, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για τις εντάσεις που οδήγησαν τελικά στον πόλεμο.

Ο ρόλος του Πακιστάν

Το Πακιστάν ανακοίνωσε πρώτο τη συμφωνία, με τον πρωθυπουργό Shehbaz Sharif να δηλώνει ότι «και οι δύο πλευρές έχουν κηρύξει την άμεση και μόνιμη παύση των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου».

Παραμένει ασαφές εάν το Ισραήλ, το οποίο στηρίζεται στις ΗΠΑ αλλά έχει ξεκινήσει πολέμους εναντίον των εχθρών του μετά την επίθεση της Χαμάς εναντίον του Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023, συμφώνησε με αυτόν τον όρο.

Οι ευρύτερες διαπραγματεύσεις για εκκρεμή ζητήματα, όπως το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, θα συνεχιστούν κατά τη διάρκεια των επόμενων 60 ημερών, δήλωσαν νωρίτερα την Κυριακή δύο ανώτεροι Πακιστανοί αξιωματούχοι. Εάν οι πλευρές δεν καταλήξουν σε συμφωνία εντός αυτού του χρονικού διαστήματος, το χρονοδιάγραμμα θα μπορούσε να παραταθεί.

ΣΧΕΤΙΚΟ ΘΕΜΑ