Τι μυρωδιά θα είχαν οι φωτογραφίες στα οικογενειακά άλμπουμ; Το ΑΙ έχει την απάντηση
Μία συσκευή τεχνητής νοημοσύνης μετατρέπει τις φωτογραφίες σε μυρωδιές και ζωντανεύει αναμνήσεις μέσα από την όσφρηση.
- 17 ΦΕΒ 2026
Φαντάσου μια παιδική ανάμνηση, μια από εκείνες τις στιγμές που έχει χαραχτεί τόσο βαθιά στη μνήμη, η νοσταλγία κάνει τα δικά της και εσύ, ενώ μπορείς να επιστρέφεις όποτε θες σε αυτή, εκείνη μοιάζει να απομακρύνεται.
Τα φωτογραφικά άλμπουμ στα σπίτια των γονιών μας που μοιάζουν με τόμους ή το κουτί με τις φωτογραφίες στο σπίτι της γιαγιάς έχουν μια χαρακτηριστική μυρωδιά. Είναι αυτή που προέρχεται από το παλιό χαρτί. Αν όμως η ίδια η φωτογραφία και συγκεκριμένα, ό,τι απεικονίζεται σε αυτή, τι μυρωδιά θα είχε αν μπορούσε να χωρέσει σε ένα μπουκάλι;
Πώς θα μύριζε άραγε η πρώτη βόλτα στη θάλασσα με τους γονείς ή οι εκδρομές των παππούδων σου από μία εποχή που δεν έχεις ζήσει, αλλά ξέρεις ότι υπήρξε;
Αυτό ακριβώς προσπαθεί να κάνει ο Cyrus Clarke, επιστήμονας στο MIT. Μαζί με την ομάδα του, ο Clarke έχει αναπτύξει το Anemoia, μια καινοτόμο συσκευή που χρησιμοποιεί μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης για να αναλύει παλιές φωτογραφίες, να τις συνοψίζει σε μία σύντομη πρόταση και, με την καθοδήγηση του χρήστη, να μετατρέπει αυτή την πρόταση σε ένα εξατομικευμένο άρωμα.
Ο όρος “anemoia”, που επινοήθηκε για πρώτη φορά από τον συγγραφέα John Koenig στο βιβλίο του The Dictionary of Obscure Sorrows το 2021, περιγράφει την αίσθηση της νοσταλγίας για μια εποχή ή έναν τόπο που δεν έχουμε ζήσει ποτέ. Αυτό ακριβώς είναι που προσπαθούν να αποτυπώσουν ο Clarke και η ομάδα του.
Σύμφωνα με μελέτη που δημοσίευσε η ομάδα, η συσκευή εξετάζει την έννοια της «επεκταμένης μνήμης», ή την ιδέα ότι, στην ψηφιακή εποχή, η μνήμη αποθηκεύεται και ανακτάται όλο και περισσότερο μέσω εξωτερικών μέσων, όπως τα ψηφιακά αρχεία.
Μελέτες έχουν ήδη δείξει ότι η μνήμη μπορεί να διαμορφωθεί έμμεσα – όπως όταν μια δεύτερη αφήγηση, ίσως από έναν γονέα, επηρεάζει τις δικές μας αναμνήσεις. Ωστόσο, η συσκευή Anemoia προχωρά ένα βήμα παραπέρα. Προσφέρει μια μοναδική και διαδραστική εμπειρία που συνδυάζει τη δύναμη της τεχνητής νοημοσύνης με ένα απτό, φυσικό στοιχείο, επιτρέποντας στους χρήστες να βιώσουν αναμνήσεις από έναν χρόνο που ποτέ δεν έζησαν.
Η συσκευή Anemoia μοιάζει με κάτι που θα μπορούσε να βρει κανείς στο ιατρείο ενός ρετρό διαστημοπλοίου επιστημονικής φαντασίας. Είναι μια λεπτή συσκευή από μέταλλο και πλαστικό, με μια μοναδική οθόνη σε πράσινο νέον και μια απλή σειρά από τρεις φυσικούς διακόπτες. Στο κάτω μέρος, ένα γυάλινο ποτήρι περιμένει να συλλέξει το τελικό άρωμα.
Για να ξεκινήσει, ο χρήστης εισάγει μια φωτογραφία στη συσκευή. Ένα ενσωματωμένο μοντέλο οπτικής γλώσσας (VLM) αναλύει την εικόνα και δημιουργεί μια αρχική λεζάντα με βάση τα ευρήματά του. Για παράδειγμα, για μια φωτογραφία τουριστών στην Κίνα, η συσκευή μπορεί να γράψει: «Ένας τουρίστας με μαύρο σορτς και ένα παιδί ποζάρουν στην είσοδο κατά μήκος του Σινικού Τείχους, με τα εμβληματικά πέτρινα σκαλοπάτια και το ορεινό τοπίο να εκτείνονται προς τον ουρανό».
Στη συνέχεια, οι χρήστες μπορούν να προσαρμόσουν τις παραμέτρους της λεζάντας με τα τρία κουμπιά: το ένα για να αποφασίσουν ποιο πρόσωπο ή αντικείμενο στην εικόνα θα πρέπει να είναι το θέμα, το δεύτερο για να περιγράψουν την ηλικία του θέματος και το τρίτο για να περιγράψουν τη διάθεση της σκηνής.
«Προσωπικά, με ενδιαφέρει πολύ η εφεύρεση νέων φυσικών διεπαφών για τη γενετική τεχνητή νοημοσύνη», λέει ο Clarke. «Η γενετική τεχνητή νοημοσύνη ξεκινά συνήθως με ένα κενό πεδίο. Οι επιλογείς αντικαθιστούν αυτό το πεδίο με μια φυσική, εύκολα κατανοητή γραμματική. Δεν προσπαθείς να «πείς το σωστό» σε έναν αλγόριθμο, είναι περισσότερο σαν να συντονίζεις ένα όργανο».
Ένα μοντέλο εκμάθησης γλωσσών, βασισμένο στο ChatGPT-4o, συγκεντρώνει την αρχική λεζάντα και τις εισόδους του χρήστη σε μια σύντομη, ποιητική αφήγηση. Αν κάποιος επέλεγε το Σινικό Τείχος της Κίνας ως θέμα της προαναφερθείσας προτροπής, το αποτέλεσμα θα ήταν κάτι σαν: «Για αιώνες, από την περίοδο των Εμφυλίων Πολέμων μέχρι τη δυναστεία των Μινγκ, παρακολουθούσα με χαρά το πέρασμα του χρόνου και τους αμέτρητους ταξιδιώτες που περνούσαν από το μονοπάτι μου από πέτρα, τούβλα και ξύλο».
Στη συνέχεια έρχεται το πιο εντυπωσιακό έργο του LLM: η μετατροπή αυτού του γραπτού ποιήματος σε άρωμα.
Η όσφρηση ως πύλη μνήμης
Η διαδικασία ανάπτυξης αρωμάτων δεν βασίζεται μόνο στον εντοπισμό των κατάλληλων οσφρητικών νοτών, αλλά και στην πρόκληση των σωστών συναισθημάτων.
Η ομάδα του Clarke εκπαίδευσε το μοντέλο να επιλέγει από μια βιβλιοθήκη αρωμάτων με 39 διαφορετικά αρώματα (η οποία στη συνέχεια επεκτάθηκε σε ένα ευρύτερο χαρτοφυλάκιο 50 αρωμάτων), που κυμαίνονται από παλιά βιβλία έως δέρμα και χώμα. Κάθε άρωμα κωδικοποιήθηκε με ένα σύνολο περιγραφικών χαρακτηριστικών, τα οποία περιλάμβαναν λεπτομέρειες όπως οι κύριες νότες, οι σχετικές έννοιες και τα ισχυρότερα συναισθήματα. Το Large Language Model (LLM) χρησιμοποιεί την εκπαίδευσή του για να επιλέξει τα κατάλληλα αρώματα και να καθορίσει πόσο από το καθένα πρέπει να χρησιμοποιηθεί στο τελικό μείγμα.
Όλες αυτές οι πληροφορίες διοχετεύονται σε μια ειδική οσφρητική οθόνη, η οποία χρησιμοποιεί τέσσερις αντλίες για να αντλήσει το απαραίτητο υγρό από τα φιαλίδια τους και να το μεταφέρει στο δοχείο που περιμένει (η τελική σύνθεση για το άρωμα του Σινικού Τείχους περιλαμβάνει φωτιά, χώμα, κέδρο και μπαμπού). Η συσκευή Anemoia είναι ικανή να συλλάβει μια ουσιαστικά άπειρη γκάμα αρωμάτων, από τη μυρωδιά μιας αμμώδους παραλίας σε μια ζεστή καλοκαιρινή μέρα της δεκαετίας του ’80 έως το άρωμα ενός ζευγαριού που απολαμβάνει ένα αχλάδι σε έναν γραφικό κήπο.
Τελικά, η μελέτη καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η συσκευή είναι μια πρόκληση που θέτει τα εξής ερωτήματα: «Τι σημαίνει να θυμάσαι όταν η ίδια η μνήμη μπορεί να δημιουργηθεί, τι σημαίνει να αισθάνεσαι όταν αυτό το συναίσθημα είναι συν-δημιουργημένο με μια μηχανή και τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος όταν μπορούμε να δημιουργήσουμε όμορφες, αρωματικές φαντασιώσεις για ένα παρελθόν που δεν έχουμε ζήσει ποτέ».
Ακολουθήστε το OneMan στο Google News και μάθετε τις σημαντικότερες ειδήσεις.