Τι συμβαίνει αυτή τη στιγμή στο Ιράν

Η φωνή του Omid τρέμει, καθώς φοβάται μήπως τον εντοπίσουν. Τις τελευταίες εβδομάδες χρειάζεται άλλωστε τεράστιο θάρρος για να σπάσει κανείς το τείχος της σιωπής μεταξύ του Ιράν και του υπόλοιπου κόσμου, δεδομένου του κινδύνου αντιποίνων από τις αρχές.

Μπορεί το Omid να μην είναι το πραγματικό του όνομα, για λόγους ασφαλείας, αλλά ό,τι έχει δει με τα μάτια του είναι πέρα για πέρα αληθινό. Εκείνος από τους δρόμους μίας μικρής πόλης στο νότιο Ιράν, και εκατοντάδες χιλιάδες διαδηλωτές σε περισσότερες από 100 πόλεις και κωμοπόλεις σε όλες τις 31 επαρχίες του Ιράν, διαδηλώνουν ενάντια στο απολυταρχικό καθεστώς και στην επιδείνωση των οικονομικών δυσκολιών που συσσωρεύτηκαν τα τελευταία χρόνια.

Αυτό που ξεκίνησε ως οργή για την κακή οικονομική κατάσταση της χώρας, γρήγορα εξελίχθηκε σε βίαιη και αιματοβαμμένη εξέγερση.

Τα τελευταία 17 χρόνια οι Ιρανοί έχουν βγει επανειλημμένα στους δρόμους. Η οργή σιγόβραζε εδώ και χρόνια, ιδιαίτερα μετά το θάνατο της 22χρονης Mahsa Amini το 2022 ενώ βρισκόταν υπό αστυνομική κράτηση, γεγονός που πυροδότησε διαδηλώσεις σε ολόκληρη τη χώρα. Αυτό που γίνεται όμως τώρα στο Ιράν έχει ξεπεράσει κάθε προηγούμενο.

Οι μέχρι τώρα πληροφορίες, αν και συγκεχυμένες, καθώς η κυβέρνηση του Ιράν έχει διακόψει την πρόσβαση στο διαδίκτυο, κάνουν λόγο για πάνω από 500 νεκρούς. Την Παρασκευή (09/01), ένας γιατρός δήλωσε στο περιοδικό Time ότι μόνο στην Τεχεράνη, σε έξι νοσοκομεία έχουν καταγραφεί πάνω από 200 θάνατοι διαδηλωτών.

Την ίδια στιγμή, αυξάνονται οι φόβοι πως ο αριθμός των διαδηλωτών φτάνει πλέον τις χιλιάδες. Παρά το μπλακ άουτ στις επικοινωνίες, τον γύρο του διαδικτύου κάνουν τις τελευταίες ημέρες βίντεο τραβηγμένα με κινητά τηλέφωνα, που δείχνουν πολυβόλα τοποθετημένα σε φορτηγά να πυροβολούν αδιακρίτως κατά κατοικημένων περιοχών και διαδηλωτών αλλά και σκηνές με ανθρώπους να προσπαθούν να αναγνωρίσουν τους αγαπημένους του ανάμεσα σε δεκάδες σορούς, σε ένα πρόχειρο νεκροτομείο που στήθηκε στο Ιατροδικαστικό Κέντρο Kahrizak νότια της Τεχεράνης.

Ας προσπαθήσουμε όμως να βάλουμε σε σειρά όσα γνωρίζουμε μέχρι τώρα για ό,τι συμβαίνει στο Ιράν.

View this post on Instagram

A post shared by NEWS 24/7 (@news247gr)

Γιατί γίνονται οι διαδηλώσεις στο Ιράν;

Η οικονομία του Ιράν βρίσκεται σε ελεύθερη πτώση. Στις 28 Δεκεμβρίου, το ιρανικό ριάλ κατέρρευσε φτάνοντας στο 1,48 εκατομμύριο ανά δολάριο, προκαλώντας διαμαρτυρίες από εμπόρους στο κεντρικό παζάρι της Τεχεράνης, οι οποίοι δήλωναν ότι δεν μπορούσαν πλέον να συνεχίσουν την επιχειρηματική τους δραστηριότητα. Στο πλευρό τους βρέθηκαν και απλοί πολίτες, βλέποντας την αγοραστική τους δύναμη να εξαφανίζεται από ώρα σε ώρα.

Μέσα σε μια εβδομάδα, οι διαδηλώσεις είχαν εξαπλωθεί και στις 31 επαρχίες του Ιράν.

Καθώς το κύμα οργής μεγάλωνε, τα αιτήματα ξεπέρασαν την οικονομική ανακούφιση και μετατράπηκαν σε εκκλήσεις για την ανατροπή της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Το θεοκρατικό καθεστώς του Ιράν, που βρίσκεται στην εξουσία από το 1979, παραμένει βαθιά αντιδημοφιλές σε μεγάλο μέρος του πληθυσμού της χώρας, που αριθμεί περίπου 90 εκατομμύρια κατοίκους.

Αναλυτές αποδίδουν την κρίση σε χρόνια κακοδιαχείρισης και διαφθοράς, επισημαίνοντας ωστόσο ότι η οικονομική κατάρρευση επιταχύνθηκε δραματικά μετά την επαναφορά των κυρώσεων από τον ΟΗΕ τον Σεπτέμβριο, λόγω της επιμονής της Τεχεράνης να αποκτήσει πυρηνικά όπλα.

Οι αναταραχές έχουν επίσης διαμορφωθεί από τη μακροχρόνια οργή για τους κοινωνικούς περιορισμούς που επιβάλλει το κράτος, συμπεριλαμβανομένων των αυστηρών κανόνων που διέπουν την ενδυμασία και την προσωπική συμπεριφορά.

Συνδέονται όσα συμβαίνουν σήμερα με την επίθεση του Ισραήλ και των Ηνωμένων Πολιτειών τον περασμένο Ιούνιο;

Όχι άμεσα. Το Ισραήλ, το οποίο οι ηγέτες του Ιράν έχουν ορκιστεί να καταστρέψουν, στοχοποίησε στρατιωτικές εγκαταστάσεις και, με τη βοήθεια αμερικανικών βομβαρδιστικών αεροσκαφών, προκάλεσε σοβαρές ζημιές στις πυρηνικές υποδομές του Ιράν. Το Ισραήλ σκότωσε επίσης ανώτερους Ιρανούς διοικητές και χτύπησε συμβολικούς στόχους του καθεστώτος.

Ωστόσο, η 12ήμερη σύγκρουση λειτούργησε περισσότερο ως επιβαρυντικός παράγοντας σε μια ήδη δύσκολη συγκυρία για την Τεχεράνη, συμπεριλαμβανομένων πληγμάτων στις υποστηριζόμενες από το Ιράν πολιτοφυλακές, τόσο στον Λίβανο (Χεζμπολάχ) όσο και στη Γάζα (Χαμάς), αφήνοντας το καθεστώς πολιτικά αποδυναμωμένο.

Την ίδια στιγμή, η απόφαση του Trump να αναπτύξει βομβαρδιστικά B-2 δημιούργησε ένα νέο προηγούμενο για αμερικανική στρατιωτική παρέμβαση, μία κίνηση που, σύμφωνα με αναλυτές, ενίσχυσε τις προσδοκίες σε τμήμα της ιρανικής κοινωνίας ότι η Ουάσινγκτον θα μπορούσε να παρέμβει ξανά στο μέλλον.

Πόσοι διαδηλωτές έχουν πεθάνει;

Αν και είναι δύσκολο να επιβεβαιωθεί ο ακριβής αριθμός, λόγω της διακοπής της πρόσβασης στο ίντερνετ και τις τηλεπικοινωνίες, οι νεκροί ανέρχονται τουλάχιστον σε εκατοντάδες, πιθανώς και χιλιάδες.

Το Ιράν έκοψε την πρόσβαση στο διαδίκτυο και τα τηλεφωνικά δίκτυα το βράδυ της Πέμπτης (08/01), καθώς ήταν σε εξέλιξη οι μεγαλύτερες διαδηλώσεις και οι δυνάμεις ασφαλείας αναπτύχθηκαν για την καταστολή των διαδηλωτών. Κατά τη διάρκεια ενός παρόμοιου μπλακ άουτ εν μέσω διαδηλώσεων το 2019, οι αρχές στη συνέχεια άνοιξαν εναντίον των διαδηλωτών. Μοτίβο ή όχι;

Μέχρι το πρωί της Παρασκευής (09/01), έξι νοσοκομεία μόνο στην Τεχεράνη είχαν δεχτεί τα πτώματα τουλάχιστον 217 διαδηλωτών. Η Τεχεράνη έχει πολλά περισσότερα νοσοκομεία, όμως δεν υπάρχουν διαρροές και έτσι ο πλήρης απολογισμός από τα βίαια και αιματηρά επεισόδια, παραμένει άγνωστος.

Βάσει των εικόνων που έχουν κυκλοφορήσει στα μέσα δικτύωσης, ορισμένοι αναλυτές φοβούνται ότι ο αριθμός των νεκρών μπορεί να φτάσει τους χιλιάδες.

Ποιος ηγείται των διαδηλώσεων;

Δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι οι διαδηλώσεις οργανώθηκαν από μια μεμονωμένη ομάδα. Όπως και με τις πανεθνικές διαδηλώσεις του 2017, του 2019 και του 2022, οι τρέχουσες αναταραχές φαίνεται να ξέσπασαν αυθόρμητα ως αντίδραση στις ενέργειες της κυβέρνησης. Το 2019, για παράδειγμα, η αιτία ήταν η αύξηση των τιμών της βενζίνης.

Καθώς οι διαμαρτυρίες κέρδιζαν δυναμική, ο Reza Pahlavi, γιος του τελευταίου σάχη του Ιράν, άρχισε να δημοσιεύει μηνύματα που καλούσαν σε γενική εξέγερση. Ορισμένοι διαδηλωτές φάνηκαν δεκτικοί: οι μεγαλύτερες συγκεντρώσεις συνέπεσαν με τις ώρες και τους τόπους που πρότεινε, και πλήθη σε διάφορες πόλεις φώναζαν το όνομά του.

2026 Alastair Grant/AP Photo

Ο 65χρονος Pahlavi έχει ζήσει στις Ηνωμένες Πολιτείες το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του από τότε που ο πατέρας του, Mohammad Reza Shah, εκδιώχθηκε κατά τη διάρκεια της Ισλαμικής Επανάστασης του 1979. Σε μηνύματα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, έχει δηλώσει ότι δεν επιδιώκει την αποκατάσταση της μοναρχίας, αλλά θέλει να λειτουργήσει ως ενοποιητική φιγούρα κατά τη μετάβαση σε μια κοσμική δημοκρατία.

Ποιος κυβερνά το Ιράν σήμερα και θα μπορούσε να απαχθεί όπως ο Maduro;

Ο τίτλος που φέρει ο Ayatollah Ali Khamenei συνοψίζει αρκετά καλά την κατάσταση: Ανώτατος Ηγέτης της Επανάστασης. Σήμερα 86 ετών, ο Khamenei έχει τον τελικό λόγο για ό,τι συμβαίνει στην Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν από τότε που προήχθη από μια επιτροπή συναδέλφων κληρικών το 1989.

Εδώ και καιρό φημολογείται ότι η υγεία του επιδεινώνεται και διατηρεί χαμηλό προφίλ από τον 12ήμερο πόλεμο, κατά τη διάρκεια του οποίου ο πρωθυπουργός του Ισραήλ δήλωσε ότι ο Khamenei θα μπορούσε να είχε στοχοποιηθεί, αλλά ο Trump το απέκρουσε. Ο Khamenei είναι γνωστό ότι ζει με λιτότητα και μερικές φορές σε υπόγεια καταφύγια.

Σε αντίθεση με τον πρώην πρόεδρο της Βενεζουέλας, ο Khamenei δεν κατονομάζεται σε ποινικές διώξεις των ΗΠΑ. Ωστόσο, σύμφωνα με έγγραφα του Υπουργείου Δικαιοσύνης του 2024, μονάδες πληροφοριών του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν, που υπάγονται απευθείας στον Ανώτατο Ηγέτη, εμπλέκονταν σε σχέδια δολοφονίας του Trump.

Γιατί οι ΗΠΑ είναι εναντίον του Ιράν;

Πριν από το 1979, το Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες ήταν στενοί σύμμαχοι, όπως και το Ισραήλ. Αυτή η σχέση έληξε με την Ισλαμική Επανάσταση, οι ηγέτες της οποίας όρισαν τη νέα Ισλαμική Δημοκρατία σε αντίθεση με αυτό που θεωρούσαν δυτική κυριαρχία, που εκπροσωπούσαν οι ΗΠΑ και η υποστήριξή τους στη μοναρχία του Pahlavi.

Η εχθρότητα των ΗΠΑ εντάθηκε μετά την κατάληψη της αμερικανικής πρεσβείας στην Τεχεράνη από Ιρανούς φοιτητές και την ομηρία Αμερικανών διπλωματών για 444 ημέρες.

Οι δύο χώρες έκαναν κάποια δειλά βήματα να προσεγγίσουν η μία την άλλη, στα τέλη της δεκαετίας του 1990, σε μια περίοδο που οι Ιρανοί εξέλεγαν πολιτικούς με υποσχέσεις για περισσότερες προσωπικές ελευθερίες και μεγαλύτερο άνοιγμα προς τον κόσμο. Ωστόσο, ο Khamenei και οι συντηρητικοί σύμμαχοί του αξιοποίησαν τους ισχυρούς μηχανισμούς της θεοκρατικής εξουσίας για να εκτροχιάσουν το μεταρρυθμιστικό κίνημα.

Office of the Iranian Supreme Leader via AP

Η τελευταία προσπάθεια ήταν το 2009, όταν ένας μεταρρυθμιστής πρόεδρος, που φέρεται να είχε κερδίσει τις εκλογές, τέθηκε υπό κατ’ οίκον περιορισμό αντί να ορκιστεί. Σε ένδειξη διαμαρτυρίας, εκατοντάδες χιλιάδες Ιρανοί βγήκαν στους δρόμους και ήρθαν αντιμέτωποι με τις δυνάμεις ασφαλείας που τους αντιμετώπισαν με γκλοπς και καραμπίνες.

Οι τελευταίες εξελίξεις, την ώρα που γράφεται αυτό το κείμενο, θέλουν τον Donald Trump να αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο αμερικανικής επέμβασης στο Ιράν, αναφέροντας πως εξετάζει «κάποιες πολύ ισχυρές επιλογές», με αξιωματούχους να επιβεβαιώνουν πως ο Λευκός Οίκος και ο ένοικός του έχουν ενημερωθεί για στρατιωτικές και μη λύσεις, από κυβερνοεπιχειρήσεις έως στοχευμένες επιθέσεις.

Σε άλλα νέα, με ανάρτησή του στο Truth Social ανακοίνωσε επιπρόσθετους τελωνειακούς δασμούς ύψους 25% σε οποιαδήποτε χώρα έχει εμπορικές συναλλαγές με το Ιράν.

ΣΧΕΤΙΚΟ ΘΕΜΑ