Ντελίριο αστικών θρύλων με καλλιτέχνες στη γειτονιά του Ρέντη

Όταν το ρολόι δείξει οκτώ το βράδυ αυτό το Σάββατο (14/11), τα φώτα θα σβήσουν στον συνοικισμό του Ρέντη. Οι τελευταίες νταλίκες θα έχουν αποσυρθεί στους χώρους στάθμευσης των εργοστασίων, αφήνοντας πίσω τους άδειους δρόμους, ερημιά και ησυχία.

Ή μήπως όχι;

Κάτι περίεργο θα συμβεί μέσα στο ημίφως των δρόμων. Στα στενά με τις εργατικές κατοικίες του «ξεχασμένου από θεούς και ανθρώπους» συνοικισμού της Αγίας Άννης (όπως τον έχουν περιγράψει οι ίδιοι οι κάτοικοι του προσφυγικού συνοικισμού), θα ανοίξει ένα παράθυρο μεταξύ εφιαλτικής παραίσθησης και λαϊκής γιορτής.

Σε μια περιπατητική διαδρομή που θα διασχίσει απ’ άκρη σε άκρη των συνοικισμό πίσω από τον άξονα της Πέτρου Ράλλη, οι ανυποψίαστοι συμμετέχοντες αυτού του εικαστικού δρώμενου θα βρεθούν αντιμέτωποι, μεταξύ άλλων, με ένα τσούρμο από αγριεμένους ναύτες, ζόμπι-ποδοσφαιριστές και τη μυστηριώδη φυλή των Ηλιοκέφαλων που λατρεύει τις φλόγες.

Είναι μια «Αιματοβαμμένη πανήγυρις, με ιδρωμένους ναύτες και βελούδινο αγριογούρουνο», όπως λέει ο τίτλος.

«Θα μπορούσα να το περιγράψω σαν ένα είδος κοινωνικού Halloween», μας αναφέρει ο επίκουρος καθηγητής της ΑΣΚΤ, Κωστής Σταφυλάκης, που έχει την ακαδημαϊκή επίβλεψη του εγχειρήματος που διοργανώνεται στο πλαίσιο του προγράμματος της φετινής Art Athina.

Στην οργάνωση και την παραγωγή του μεγάλου εικαστικού δρώμενου βρίσκονται τα μέλη και οι φίλοι του 11ου Εργαστήριο Ζωγραφικής & Διευρυμένων Μέσων της ΑΣΚΤ – ενός εργαστηρίου που φημίζεται για τον διευρυμένο τρόπο με τον οποίο προσεγγίζει την παραγωγή σύγχρονης τέχνης, συχνά με τη δημιουργία και την επιτέλεση ολόκληρων «κόσμων», όπου περιλαμβάνονται σενάρια, χαρακτήρες, μεταμφιέσεις και νέες μορφές αλληλεπίδρασης με το κοινό.

Σε αυτή την κατηγορία εντάσσεται και το συλλογικό έργο το οποίο ανέπτυξαν τώρα οι φοιτητές, σε άμεση συνεργασία με την τοπική κοινότητα του συνοικισμού, για το πρόγραμμα της Art Athina. Πρόκειται για μια προσπάθεια από τη διοργάνωση της αθηναϊκής φουάρ να συνδεθεί ουσιαστικά με τη γειτονιά του Ρέντη που τη φιλοξενεί αυτή τη χρονιά – πιθανότατα και την επόμενη, όπως αναφέρθηκε στη συνέντευξη Τύπου.

Τι συνέβη και βρέθηκε εκτός κέντρου η μεγάλη φουάρ;

Σύντομη παρένθεση: Όπως εξήγησαν οι διοργανωτές της Art Athina, ενώ ήταν προγραμματισμένο να διεξαχθεί κανονικά και αυτή τη χρονιά στο Ζάππειο Μέγαρο, η ξαφνική ανακοίνωση «μια ωραία πρωία» για το πρόωρο κλείσιμο του ολυμπιακού ακινήτου (λόγω ανακαίνισης) ήρθε σαν κεραυνός εν αιθρία και «μας ανάγκασε να γίνουμε ξανά δημιουργικοί». Η λύση βρέθηκε τελικά στο «εργοστάσιο» του Onassis Ready στη γειτονιά του Ρέντη.

Με την αγαστή συνεργασία του Ιδρύματος όπως τόνισαν, ξεπεράστηκαν οι προκλήσεις και οι αντικειμενικές δυσκολίες σε σχέση με τη διαρρύθμιση του χώρου, φτάνοντας σε ένα αποτέλεσμα το οποίο –όπως είδαμε από κοντά– έχει αναβαθμισμένη ποιότητα έργων και μια ασυνήθιστη διάθεση εξωστρέφειας προς την πόλη (12-16/11, πληροφορίες εδώ).

Αιματοβαμμένη πανήγυρις: Ένα ντελίριο αστικών θρύλων

Πριν από περίπου δύο μήνες, όταν ο Νικόλας Βαμβουκλής, υπεύθυνος του προγράμματος περφόρμανς της Art Athina, απευθύνθηκε στο 11ο Εργαστήριο και τον Κωστή Σταφυλάκη για ένα νέο έργο με την τοπική κοινότητα για τη φετινή διοργάνωση, εκείνοι ξεκίνησαν αμέσως τις επισκέψεις. Κυκλοφορώντας στην περιοχή, αναζητούσαν στοιχεία για την κοινωνική σύνθεση, το παρελθόν, την ιστορία και την εξέλιξη του συνοικισμού μέσα στα χρόνια.

Καθοριστική υπήρξε η συμβολή των ανθρώπων των ΚΑΠΗ στην περιοχή, αλλά και ο Σύλλογος των Συνοικιστών των Εργατικών Πολυκατοικιών της Αγίας Άννης, ο οποίος παραμένει ενεργός μέχρι σήμερα και αγκάλιασε το εγχείρημα των παιδιών με ιδιαίτερη θέρμη.

«Από τις πρώτες κιόλας συζητήσεις καταλάβαμε ότι η ευρύτερη περιοχή σφύζει από αστικούς μύθους», λέει ο Κωστής Σταφυλάκης. «Διαφορετικοί κάτοικοι μάς αφηγούνταν τις ίδιες ιστορίες με μικρές παραλλαγές, διευκρινίζοντας συχνά πως, αν και πρόκειται για μύθους, είχαν όντως υπάρξει περιστατικά τα οποία έμοιαζαν με όσα περιέγραφαν, κάποια μάλιστα έλεγαν ότι επαναλαμβάνονταν. Αυτό που διαπιστώσαμε είναι ότι πολλές από αυτές τις αφηγήσεις έχουν σχεδόν τη μορφή θρίλερ – είναι εξαιρετικά σκοτεινές και όλες συνδέονται κάπως με την περίοδο της εκβιομηχάνισης της περιοχής».

Ακούσαν ιστορίες για ποδοβολητά από μυστηριώδεις νεκρικές πομπές, πέτρες που πέφτουν σαν βροχή στα σπίτια, παπάδες με πετραχίλια, αλλά και την περιβόητη ιστορία του Χαράλαμπου Πατουλίδη, του νεαρού παλαιστή που δολοφονήθηκε αγρίως τον Ιανουάριο του 1935, όταν έσπευσε να υπερασπιστεί τρία κορίτσια από την επίθεση μιας ομάδας ναυτικών.

Είναι όλες ιστορίες που με τον έναν ή τον άλλον τρόπο συνδέονται με τη νέα δυστοπική πραγματικότητα που δημιούργησε η εκβιομηχάνιση και η χωροθέτηση των εργοστασίων πέριξ της Πειραιώς, σε μια περιοχή που προηγουμένως υπήρχαν καλλιέργειες και μποστάνια.

Αν επιχειρήσει κανείς να διαβάσει τους παραπάνω θρύλους σε αντιστοιχία με τις πραγματικές συνθήκες της εποχής, μπορεί να υποθέσει ότι πίσω από τις θρυλικές ιστορίες κρύβονται τα ποδοβολητά από τα βόδια που οδηγούνταν για θανάτωση στο βυρσοδεψείο του Ταύρου, ο εκκωφαντικός θόρυβος από τις μηχανές και τα καμίνια των εργοστασίων, η εγκληματικότητα και ο φόβος που συνόδευε τη διαμόρφωση του νέου βιομηχανικού τοπίου.

Το παράδοξο είναι πώς σε μια μητρόπολη που αλλάζει με ιλιγγιώδεις ρυθμούς, μια περιοχή εξακολουθεί να διατηρεί ζωντανές τις ιστορίες της.

«Ο οικισμός είναι ένα είδος μικρής μοντερνιστικής όασης, με κατάφητους κήπους και πολλούς ελεύθερους χώρους, που επιβιώνει μέσα σε ένα αχανές βιομηχανικό πλέγμα», μου λέει ο Σταφυλάκης. Περιχαρακωμένη πίσω απ’ τους μεγάλους οδικούς άξονες και τις εμπορικές αλυσίδες καταστημάτων, «συνεχίζει να λειτουργεί ακόμη και σήμερα με όρους παλιάς κοινότητας – οι άνθρωποι γνωρίζονται αρκετά μεταξύ τους, διατηρούν τις δικές τους ιστορίες, τους δικούς τους τοπικούς θρύλους». Θρύλοι οι οποίοι επιβιώνουν στις παρυφές της συλλογικής μνήμης και ενέπνευσαν τους φοιτητές του εργαστηρίου.

Φανταστικές ιστορίες, μυθοπλασίες, φόβοι και ιζήματα της περιοχής ξυπνούν για μια νύχτα, σε μια περιπατητική διαδρομή που θα διαρκέσει μία ώρα. Τολμάς;

***

Info

«Αιματοβαμμένη πανήγυρις (με ιδρωμένους ναύτες και βελούδινο αγριογούρουνο)»

Σάββατο 14.11, 20:00
Σημείο συνάντησης: Διασταύρωση των οδών Αγίας Άννης και Λεωνίδου

Ελεύθερη συμμετοχή

Συμμετέχουν τα μέλη και οι φίλοι του 11ου Εργαστηρίου:
Νίκη Αθανασοπούλου, Αναστασία, Αλίσα Ανταμιάν, Άρτεμις Αρβανίτη Αψωκάρδου, Αλεξάνδρα Αψωκάρδου, Βαγγέλης Γαβριήλ, Κωνσταντίνος Κυπριανός Δαμιανός – Μέγιστος Αρχιερέας, Αφροδίτη Δαύρου, Άρτεμις Σγούρου Δροσοπούλου, Τζίμης Ευθυμίου, Εύη Ζαμπογιάννη, Λάζαρος Κακουλίδης, Μάρκος Καμπουράκης, Κώστας Καραγιάννης, Έφη Καρακούση, Ελένη Καρακώστα, Ελένη Αρίστη Κασιωτάκη, Κωνσταντίνος Κουλακμανίδης, Μαριάννα Κουτρουμπά, Ντίνος Λαμπρόπουλος, Αντωνία Μαμασούλα, Κωστής Μερτζανάκης, Ευγενία Μπαξεβάνη, Εύη Μπαρμπουνάκη, Δήμητρα Μπουντούρη, Γιώργος Νικολόπουλος, Μάρκος Ξενάριος, Κατερίνα Πάλλη, Μαρία Πανοπούλου, Μαρία Περικλέους, Αγάπη Πονηρού, Λυδία Πρώτου, Αχιλλέας Σιάτης, Κατερίνα Σκόρδου, Χρήστος Σολωμός, Παύλος Σούφλας, Μαρία Σταυρουλάκη, Έλενα Στίγκα, Αντώνης Στοαντζίκης, Λορίνα Στουρνάρα, Μαριτίνα Τσελέπη, Άννα Τσίκλου, Μαριάννα Τσώνη, Μάντη Φασουλάκη, Κωνσταντίνος Φιλίππογλου, Χρήστος Φιλιππάκης, Κωνσταντίνος Χατζάκης, Ερατώ Χατήρα, Τατιάνα Χωρέμη
Ακαδημαϊκή επίβλεψη: Κωστής Σταφυλάκης

Διεύθυνση 11ου Εργαστηρίου: Βασίλης Βλασταράς

ΣΧΕΤΙΚΟ ΘΕΜΑ