Γιούχα, ισοβαθμίες κι αυτοσχεδιασμοί: Με Αχιλλέα Κυριακίδη κριτική επιτροπή στο Φεστιβάλ, γράφονται ιστορίες
Από τον λυσσασμένο εξώστη το 1977 στο απόλυτο ντέρμπι Γραμματικού - Πάντζη κι από την επιείκεια του Marco Bellocchio στις βότκες της Τώνιας Μαρκετάκη, ο Αχιλλέας Κυριακίδης έχει δει πολλά και εξιστορεί στο OneMan σκηνές και σκηνικά από το αγαπημένο του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης.
- 8 ΝΟΕ 2026
Άλλο το απωθημένο, κι άλλο το απωθώ. Στη ζωή του Αχιλλέα Κυριακίδη, το ρήμα δεν συγκρούεται με το επίθετο, κι ας συγκατοικούν ετυμολογικά. Αντιθέτως, η μουσική συναντά όλα τα ουσιαστικά στη ζωή του, κι ας έμεινε με τις προθέσεις ως προς την εκμάθησή της. Δεν είναι και λίγο άλλωστε, να τραγουδάς στο μπάνιο.
Tα είχαμε ήδη βρει στο τηλέφωνο πριν το ραντεβού, όταν μοιράστηκα μαζί του τις κοινές μας αγάπες, για το ίδιο φεστιβάλ και την ίδια ομάδα. Η πρώτη απασχόλησε σε μεγάλο ποσοστό και την κουβέντα μας. Για την δεύτερη τα είπαμε off the record.
Η παλέτα Wong Kar-wai στο Cinobo Opera και οι πράσινες αποχρώσεις στην αίθουσα ζεσταίνουν ακόμα και τους πιστούς των ερυθρόλευκων. Καθόμαστε αναπαυτικά στις άκρες και πριν διασχίσουμε ιστορίες και σκηνικά από Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, συζητάμε για τις θέσεις στα αεροπλάνα, εκεί που καμιά φορά μονολογείς ή ακούς τον διπλανό σου να σου λέει για φιλίες μιας χρήσης και σαπούνια.
«Πάντα διάδρομο, το χειρότερο μου είναι το μεσαίο και μετά το παράθυρο», μου λέει. Στον Αχιλλέα Κυριακίδη δεν αρέσουν τα ιπτάμενα κουτιά, όπως τα αποκαλεί. Στο σινεμά, επιλέγει και πάλι την ελευθερία του διαδρόμου, ενώ κάθεται πάντα πίσω. Εκεί, υπάρχει κάτι που τον φέρνει σε δυσφορία, μεγαλύτερη κι από αυτή στα αεροπλάνα.
«Ένα πράγμα που με ενοχλεί αφάνταστα στο σινεμά, έχω τσακωθεί με ιδιοκτήτη κινηματογράφου για αυτό και έχω φύγει, είναι τα τσιπς. Δεν γίνεται αυτό το πράγμα. Γιατί να βλέπω Tarkovsky και να ακούω χρατς χρουτς. Γίνεται πόλεμος κάθε φορά, φωνάζω. Φεύγω γενικά από ταινίες. Το διάλειμμα είναι το όριο. Έχω φύγει και στα πρώτα 20′, πρόσφατα έφυγα στο διάλειμμα, νόμιζα ότι είχε τελειώσει και απογοητεύτηκα», εξηγεί.
Γενικώς, με το σημερινό κινηματογράφο δεν τα πάει και πολύ καλά. «Έχω λατρέψει σκηνοθέτες και έχω ένα εικόνισμα, έναν θεό στο μυαλό μου, τον Tarkovsky. Πέθανε ο Tarkovsky και νομίζω ότι πέθανε και ο στοχαστικός κινηματογράφος μαζί του. Ήρθε ο Kieślowski, πέθανε κι αυτός μετά. Ο Zvyagintsev κάπως κρατάει. Η Επιστροφή με είχε ενθουσιάσει, μου μίλησε στην ψυχή.
Ο κινηματογράφος που αγαπώ έχει πεθάνει. Τι σενάρια είναι αυτά. Σα να μη ξέρουν πώς να αφηγηθούν την ιστορία. Είμαι λίγο απογοητευμένος. Δεν υπάρχει κανένας σκηνοθέτης που να περιμένω με λαχτάρα να δω την επόμενη ταινία του. Παλαιότερα, έλεγα ποια ταινία θα κάνει ο Kubrick μετά το The Shining, περίμενες να δεις.
Ο Tarkovsky είναι άλλη ιστορία, αγγίζει τα όρια της μεταφυσικής. Έχουμε έναν άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο, κάνει επτά ταινίες με αυτή ακριβώς τη σειρά, έχει σημασία η σειρά και πεθαίνει. Είναι μεταφυσικό. Τι ταινίες. Τη Θυσία την είχα δει στο Παρίσι πρώτη φορά, έτυχε να βρίσκομαι εκεί και έτρεξα να την δω. Θυμάμαι βγαίνοντας έπεσα πάνω σε ένα αυτοκίνητο, ήταν η πρώτη μου σωματική αντι-εμπειρία από θέαση κινηματογραφικής ταινίας. Δεν έβλεπα τίποτα.
Η Θυσία μου επαναφέρει την αισθητική και την ηθική απόλαυση. Είναι μια ηθική εμπειρία του να βλέπεις μια ταινία που σου μιλάει», αναφέρει.
Πιστεύει ότι το 2023 έσπειρε καλό σινεμά. «Εκείνη τη χρονιά είχα δει πολύ ενδιαφέρουσες ταινίες όπως Η Ανατομία Μιας Πτώσης, Τα Πεσμένα Φύλλα, το Τέρας, το Past Lives. Η Ζώνη Ενδιαφέροντος δε μου άρεσε, προτιμώ μια direct κινηματογράφηση όπως στο Γιο του Σαούλ. Δεν θέλω γενικώς ούτε Oppenheimer, Digger και Οδύσσειες, προτιμώ την Οδύσσεια σε μετάφραση Μαρωνίτη».
Τον συγκίνησε πολύ το Fatherland, η σεμνότητα και το δέος μπροστά στον Thomas Mann. Οι τελευταίες κυκλοφορίες ήταν το ορεκτικό της συζήτησης. Από τον τίτλο και την δεύτερη παράγραφο άλλωστε, σποϊλάρεται το κυρίως πιάτο.
Το 1977, το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης σημαδεύεται από την αντίσταση των μικρομηκάδων που είχαν κάνει ένα Αντιφεστιβάλ απέναντι από το Θέατρο Μακεδονικών Σπουδών. «Είχαν κάνει εκεί μια γιάφκα και έπαιζαν τις ταινίες τους. Είχε παρθεί η απόφαση να πάνε οι μικρού μήκους στη Δράμα και από εκεί ξεκινάει το Φεστιβάλ Μικρού Μήκους», θυμάται ο Αχιλλέας Κυριακίδης.
Στο 18ο ΦΚΘ, μισό αιώνα πριν, έκανε την πρώτη του επίσκεψη. Ακολούθησαν πολλές, είτε ως θεατής, είτε ως κριτική επιτροπή, είτε ως μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου. Στο σημερινό μενού λοιπόν, έχουμε επεισοδιακές ιστορίες με γιούχα, ισοβαθμίες και αυτοσχεδιασμούς.
Ας μη σας κουράζω περαιτέρω κι ας περάσουμε κατευθείαν στο ψητό.
27ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, γιούχα και Τώνια Μαρκετάκη
Άρχιζα να πηγαίνω πιο τακτικά στο Φεστιβάλ την δεκαετία του 1980. Το 1986 συμμετέχω σε κριτική επιτροπή για πρώτη φορά, μια καταπληκτική επιτροπή με πρόεδρο τον Κούνδουρο, με μέλη την Εύα Κοταμανίδου, την Τώνια Μαρκετάκη, τον Τάσο Ψαρρά, τον Χρήστο Μάγκο, τον Στρατή Καρρά, μια μεγάλη επιτροπή με πολλές και καλές ταινίες.
Ήταν ένα φεστιβάλ επεισοδιακό γιατί λυσσομανούσε ο εξώστης. Στην ταινία 120 Ντεσιμπέλ του Βαφέα, από το πρώτο λεπτό ξεκίνησε το γιουχάισμα. Ο Κούνδουρος διέκοψε την προβολή λέγοντας ότι δεν μπορούμε να την δούμε έτσι για να κρίνουμε και απαίτησε να αδειάσει το θέατρο.
Την αγαπούσα πολύ την Τώνια Μαρκετάκη. Έχω γράψει κείμενα για εκείνη, έχω αναλύσει και παρουσιάσει την τελευταία της ταινία που την λατρεύω, τις Κρυστάλλινες Νύχτες. Ένα πλάσμα όλο ενέργεια, αεικίνητο, μια δυναμική.
Είναι κρίμα το πώς πέθανε αυτή η γυναίκα, χωρίς να το πάρουμε είδηση, δεν ξέρω καν πώς πέθανε, ξέρω ότι απλώς μια μέρα έμαθα ότι έφυγε η Τώνια. Είχε ταλαιπωρηθεί πάρα πολύ με τα οικονομικά των Κρυστάλλινων Νυχτών, την πίστευε πολύ αυτή την ταινία, δεν πήγε και καλά εισπρακτικά και την τσάκισε το ΙΚΑ, με τις οφειλές κλπ.
Ήταν χάρμα. Την παρουσίαζα κάπου και είχε ένα μπουκαλάκι, σαν φλασκί, και έβγαζε και έπινε κρυφά, έπινε πολύ. Έχω ένα πολύ ωραίο στιγμιότυπο, είχαμε πάει Θεσσαλονίκη για τις Κρυστάλλινες Νύχτες και την συναντάμε στο πρωινό του ξενοδοχείου. Της λέω, Τώνια μου τι θα πάρεις, Βότκα; “Αστειεύεσαι, βότκα πρωί πρωί;”, μου λέει. Έρχεται το γκαρσόνι και ρωτάει τι θα πάρετε, λέει ένα τσάι με λεμόνι, της απαντά ότι δεν έχουμε τσάι, τότε θα πάρω μια βότκα του λέει. Αριστούργημα.
Τα λατρεύω τα πάθη των ανθρώπων. Από τα πάθη κουνιέται η ζωή, από τα πάθη γίνεται η ζωγραφική, η μουσική, ο κινηματογράφος.
37ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, ισοβαθμίες, αυτοσχεδιασμός και Νίκος Γραμματικός
Τη δεύτερη φορά που πήγα κριτική επιτροπή, ήταν η τελευταία χρονιά πριν πάει στο Ολύμπιον, σε ένα σινεμά κάθετα στην Εγνατία. Ήταν μια περίεργη χρονιά, με «περίεργες» αποφάσεις.
Ενώ ήμασταν εννιαμελής επιτροπή, την πρώτη μέρα για κάποιους λόγους παραιτήθηκε ο μουσικός ο Σάκης Παπαδημητρίου και μείναμε οκτώ. Πρόεδρος ο Παπαστάθης και μέλη ο Διαγόρας Χρονόπουλος, η Κατερίνα Χέλμη, ο Νίκος Καβουκίδης, ο Γιώργος Παπαλιός, ο Πέτρος Τατσόπουλος και ο Σπύρος Βούγιας.
Όταν καθίσαμε να συνεδριάσουμε για να δώσουμε τα βραβεία, διαπιστώθηκε μια απόλυτη ισοψηφία σε ό,τι βραβείο και να συζητούσαμε μεταξύ της ταινίας του Γραμματικού, τους Απόντες, και την ταινία του Πάντζη, την Σφαγή του Κόκορα.
Καλύτερη ταινία; 4-4. Βραβείο Σκηνοθεσίας; 4-4. Ξανά ψηφοφορία, ξανά ισοβαθμία. Ώρες επί ωρών και προς τιμήν του ο μακαρίτης ο Παπαστάθης δεν έκανε χρήση του δικαιώματος της ψήφου του Προέδρου. Ο Παπαστάθης, ο Χρονόπουλος, ο Καβουκίδης και η Χέλμη ήταν υπέρ του Πάντζη και ο Παπαλιός, ο Τατσόπουλος, ο Βούγιας και εγώ υπέρ του Γραμματικού. Αμετάπειστοι.
Τελικά μοιράστηκε το βραβείο Καλύτερης Ταινίας και Σκηνοθεσίας στις δύο ταινίες, το βραβείο Σεναρίου πήγε ομόφωνα στους Απόντες, τα βραβεία ανδρικής ερμηνείας πήρε ο Γιώργος Χωραφάς για τον Πάντζη, το βραβείο γυναικείας ερμηνείας η Βαλέρια Γκολίνο για τον Πάντζη και για το βραβείο β’ ανδρικού ρόλου, ήταν δική μου ιδέα να το πάρουν όλοι μαζί, οι έξι στους Απόντες.
Με εξέπληξε πολύ ευχάριστα το αφιέρωμα στον Γραμματικό. Ο Νίκος είναι ένας σχεδόν αυτοδίδακτος σκηνοθέτης παρόλο που σπούδασε στην Σταυράκου. Έμαθε γυρίζοντας τις ταινίες. Στην δεύτερη μεγάλου μήκους του, την Εποχή των Δολοφόνων, ήταν ήδη αρκετά έμπειρος και μετά έκανε τους Απόντες. Ήταν κρίμα που αυτό το παιδί δεν έβρισκε χρηματοδότη για να κάνει ταινίες.
Κάνει ένα καταπληκτικό ντοκιμαντέρ για τα τυφλά παιδιά, τα Νυχτολούλουδα, κάνει ένα επίσης καταπληκτικό ντοκιμαντέρ για τη Μήδεια και το πώς εισπράττουμε σήμερα τη Μήδεια και τον Ευρυπίδη και δε βρίσκει χρήματα αυτός ο σκηνοθέτης να κάνει ταινίες.
Ένα πολύ διαβασμένο και καλλιεργημένο παιδί, ξέρει πάρα πολλά και είναι κρίμα που καταλάγιασε αυτή η ορμή.
43ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, Bellocchio και το βραβείο του Χρήστου Στέργιογλου
Η τρίτη φορά που ήμουν κριτική επιτροπή, είχε κι αυτή ενδιαφέρον. Ήταν φοβερή εβδομάδα, με αφιερώματα σε Bertolucci και Bela Tarr. Με πρόεδρο τον Marco Bellocchio και μέλη τον αμερικάνο σκηνοθέτη, τον Bob Rafelson, έναν γάλλο κριτικό και μια Ιρανή ηθοποιό, ήμασταν επτά μέλη.
Ξεκινάει ο Bellocchio τη μέρα που συνεδριάζαμε και λέει ότι είμαστε σε ένα ελληνικό Φεστιβάλ και διαγωνίζονται δύο ελληνικές ταινίες, η Ευαγγελάκου με το Θα το Μετανιώσεις και η Παναγιωτοπούλου με το Δύσκολοι Αποχαιρετισμοί: Ο Μπαμπάς Μου. Καλές ταινίες.
Μας λέει να είμαστε επιεικείς με τις ελληνικές ταινίες και του απαντώ τι είναι αυτά που λέτε, είμαστε ένα Διεθνές Φεστιβάλ. «Στις Κάννες πρέπει να παίρνουν οι γαλλικές δηλαδή;». Γίνεται η συζήτηση, δεν καταλαβαίνει τίποτα ο Bellocchio από διάφορες ταινίες.
Υπήρχε μια ταινία που έδωσα πραγματική μάχη για να πάρει το βραβείο Καλύτερης Ταινίας, το Japón του Reygadas, με έναν γέρο που ανεβαίνει σε ένα βουνό για να πεθάνει. Ρώτησαν τον σκηνοθέτη στο Q&A γιατί Japón και απάντησε γιατί όχι; Καμία σχέση ο τίτλος (Ιαπωνία) με την ταινία. Έδωσα μάχη πραγματικά.
Το βραβείο το μοιράστηκαν μια γιαπωνέζικη με την πρώτη ταινία του Ταϊλανδού σκηνοθέτη Apichatpong Weerasethakul (σ.σ. δεν θυμόταν το όνομα, προφανώς). Όταν φτάσαμε στο τέλος και ανακεφαλαιώσαμε, διαπιστώνω ότι οι ελληνικές ταινίες δεν είχαν πάρει τίποτα από τα μεγάλα βραβεία και πως μια κορεατική, μάλλον ασήμαντη ταινία, είχε πάρει τα βραβεία Καλλιτεχνικών Επιτεύξεων και Ανδρικής Ερμηνείας.
Λέω μια στιγμή ρε παιδιά, δώσαμε δύο βραβεία και δεν είναι η καλύτερη ταινία που είδαμε; Μου λένε τι προτείνεις δηλαδή; Και μου έρχεται μια φοβερή ιδέα. Και στις δύο ελληνικές ταινίες παίζει δεύτερο ρόλο ένας Έλληνας ηθοποιός, ο Χρήστος Στέργιογλου. Να του δώσουμε το βραβείο ανδρικής ερμηνείας και έτσι το πήρε για τις δύο συμμετοχές του. Τα κάνω αυτά τα παιχνίδια.
Κριτική επιτροπή, Δράμα και Θεσσαλονίκη
Μου αρέσει να είμαι στην κριτική επιτροπή, έχει επιχειρηματολογία μέσα, το απολαμβάνω. Φέτος θα είναι η τέταρτη φορά, τριμελής επιτροπή μαζί με έναν Αμερικανό και μια Ιταλίδα. Έχω κάνει 4-5 φορές στην Δράμα, τις δύο τελευταίες ως Πρόεδρος. Η Δράμα είναι ένα άλλο αγαπημένο μου κινηματογραφικό στέκι.
Βλέπεις τα νέα παιδιά που περπατούν καμαρωτά, στεναχωριούνται όταν δεν παίρνουν βραβείο και χαίρονται αφάνταστα όταν παίρνουν βραβείο. Δεν υπάρχει αυτό το κανιβαλιστικό που συνέβαινε παλιά, ποιος είναι αυτός που θα πάρει βραβείο. Ήταν σοφή η μεταστροφή του ελληνικού σε διεθνές και οφείλεται στον ιδιοφυή άνθρωπο του κινηματογράφου, τον Μισέλ Δημόπουλο.
Αγαπώ πάρα πολύ την Θεσσαλονίκη, μου αρέσει να είμαι εκεί. Όταν βγαίνω στην Πλατεία Αριστοτέλους και βλέπω την θάλασσα ανασαίνω, σε σχέση με την δυσκολία και την βρωμιά της αβίωτης Αθήνας. Είναι μια ωραία πολύ η Θεσσαλονίκη.
Παίζει μεγάλο ρόλο ότι το Φεστιβάλ γίνεται σε αυτή την πόλη. Παλιά θυμάμαι όταν ήμουν στο Διοικητικό Συμβούλιο δώσαμε αγώνα για να τονώσουμε την συμμετοχή των ντόπιων στο φεστιβάλ. Πώς θα τους πούμε μη δείτε τηλεόραση το βράδυ και ελάτε να δείτε μια ταινία, ξένη ή ελληνική. Εδώ είμαστε, ανοίξαμε, ελάτε. Είναι χάρμα να βλέπεις τον κόσμο να τρέχει από το ένα σινεμά στο άλλο.
Αντί επιλόγου, απωθημένα
Έχω διάφορα απωθημένα στη ζωή μου και δεν ξέρω αν θα προλάβω να τα κάνω. Το ένα δεν γίνεται, να μάθω μουσική, το άλλο δεν γίνεται, να μάθω γερμανικά. Υπήρχαν τέσσερα μεγάλα μεταφραστικά απωθημένα. Το Κουτσό του Cortázar, το έκανα, ο Αχός και το Πάθος του Faulkner, το έκανα, η Αισθηματική Αγωγή του Flaubert που μου προτείναν να το κάνω αλλά θεώρησα ότι η μετάφραση του Μουλά ήταν εξαιρετική και δεν ήθελα να το ξαναπιάσω και το άλλο ήταν το Κάτω Από το Ηφαίστειο του Lowry, που δεν το πρόλαβα, το ανέλαβε άλλος εκδοτικός οικός και το έδωσαν σε άλλο μεταφραστή.
Ας πεθάνουμε με αυτά τα απωθημένα. Δεν είναι καημός πια. Η μουσική είναι η μεγάλη μου αγάπη. Ο πατέρας μου ήταν βαρύτονος, η κόρη μου σοπράνο και εγώ τραγουδάω στο μπάνιο καμιά φορά. Ευτυχώς τα περισσότερα τα εκπλήρωσα τώρα που πηγαίνω προς δυσμάς. Είμαι ευτυχισμένος επειδή δεν υπάρχει κάτι που ήθελα να κάνω πάρα πολύ και δεν το έκανα. Είμαι εντάξει, με τα λάθη μου και με τα καλά μου. Έκανα μια καλή οικογένεια, είμαι ευτυχής, μια χαρά είμαι.
Ο κινηματογράφος έχει αλλάξει την ζωή μου, όπως και ένα καλό βιβλίο. Αν σήμερα το πρωί ακούσω το Κοντσέρτο για κλαρινέτο του Mozart, είναι σίγουρο ότι η μέρα μου θα είναι διαφορετική.
Αν δω μια πολύ καλή ταινία, την αυριανή μέρα θα μηρυκάζω τις μνήμες από το έργο που είδα.
Ακολουθήστε το OneMan στο Google News και μάθετε τις σημαντικότερες ειδήσεις.