Η ΑΙ μαθαίνει να διαβάζει το μυαλό μας και να ακούει τις σκέψεις μας

Δεν είναι η «κατασκευαστική» ανθρώπινη διαστροφή πίσω από τη διερεύνηση όσων μας συμβαίνουν στις τελευταίες μας στιγμές στη Γη, από το 1926.

Ή τουλάχιστον, δεν είναι μόνο αυτή.

Υπάρχουν πρακτικοί λόγοι που οι επιστήμονες ελπίζουν πως μια ημέρα θα καταλήξουν κάπου. Για παράδειγμα, θα μπορούν να βοηθήσουν τους γιατρούς και τους φροντιστές να κατανοήσουν καλύτερα τις ανάγκες των ανθρώπων, των οποίων η ζωή «κρέμεται» από μια κλωστή. Επίσης, θα μάθουμε τι συμβαίνει στον εγκέφαλο μας εκείνη τη δύσκολη ώρα και, ιδανικά, αν υπάρχει μετά θάνατον ζωή.

Είστε έτοιμοι για mind reading;

Ερευνητές επιχειρούν τα τελευταία χρόνια να χρησιμοποιήσουν την ΑΙ για να αναγνωρίσει τα αντικείμενα που βλέπουμε, βάσει της εγκεφαλικής λειτουργίας. Όχι μόνο όταν είμαστε ξύπνιοι, αλλά και όταν κοιμόμαστε.

Ο στόχος είναι να εφαρμόσουν αυτό το mind reading σε αναίσθητους ή ετοιμοθάνατους. Αυτό στους εγκληματίες και τους υπόπτους (περιεχόμενο του Thought Police, μυθιστορήματος του George Orwell) είναι ακόμα πιο μακριά. Δεν θα είναι κάτι το αδύνατο στο απώτερο μέλλον.

Να μιλήσουμε όμως, για πράγματα που ενδεχομένως να προλάβουν κάποιοι εξ ημών στη ζωή τους;

Είναι η αποστολή μηνύματος με περιεχόμενο μια σκέψη μας και η ικανότητα ενός προγράμματος να δημιουργεί βίντεο με τις εικόνες και το σενάριο που έχουμε στο μυαλό μας.

Και το καλύτερο;

Εμείς δεν θα «βάζουμε» τίποτα άλλο, πέραν της σκέψης (τσιπάκια ή άλλα επεμβατικά). Θα τα κάνει όλα η ΑΙ. Πόσο μακριά είναι η διάθεση της τεχνολογίας ανάγνωσης εγκεφαλικών κυμάτων στο εμπόριο; Όχι όσο φαντάζεσαι.

Για τις επόμενες δεκαετίες το πιθανότερο είναι πως θα περιοριστεί σε εργαστηριακό περιβάλλον, για διάφορους λόγους. Πρακτικούς και μη. Ενδεικτικά, δεν είναι εύκολο ένας άνθρωπος να είναι ξαπλωμένος και απόλυτα ακίνητος επί 15 ώρες, διάστημα για το οποίο θα πρέπει να είναι alert σε ιστορίες που ακούει.

Επίσης, για να μη ζήσουμε το Matrix θα χρειαστούν πολιτικές και ρυθμίσεις που θα μας προστατεύουν. Αν κρίνεις από αυτές που δεν υπάρχουν ακόμα για την ΑΙ, καταλαβαίνεις πως δεν έχουμε τύχη.

Τι υπάρχει ήδη στα σκαριά

Eταιρεία που δημιουργήθηκε από την Alphabet (βλ. Google) έχει ήδη αναπτύξει φορητές συσκευές νευροανίχνευσης στη συσκευασία ακουστικών. Έχει δημιουργήσει και μια πλατφόρμα δεδομένων για την ψηφιακή υγεία επόμενης γενιάς που έχει ως στόχο την υποστήριξη της νευροϋγείας, της διαχείρισης ασθενειών, αλλά και την ανακάλυψη φαρμάκων.

Τα ακουστικά της NextSense έχουν ως στόχο τον εντοπισμό και την παρακολούθηση καταστάσεων, όπως η επιληψία, οι κρίσεις, η κατάθλιψη και οι διαταραχές ύπνου.

Μπορούν και «διαβάζουν» εγκεφαλικά σήματα από το αυτί (με την τεχνολογία ηλεκτροεγκεφαλογραφίας -EEG), τα οποία επηρεάζουν τον ύπνο του χρήστη. Η εταιρεία υποστηρίζει πως τα ίδια δεδομένα παρέχουν πληροφορίες για μια ολοκληρωμένη αξιολόγηση του εγκεφάλου. Όπως συμβαίνει με κάθε τεχνολογική εξέλιξη, έτσι και αυτή εκτιμάται πως θα γίνει πιο προσιτή με το πέρασμα των χρόνων.

Προς το παρόν, κάθε ακουστικό δημιουργείται αποκλειστικά για έναν χρήστη (στα μέτρα του). Παράλληλα, στο πεδίο των επεμβατικών διεπαφών εγκεφάλου-υπολογιστή (BCIs), εταιρείες όπως η Neuralink του Elon Musk και η Synchron έχουν ήδη προχωρήσει σε επιτυχείς δοκιμές σε ανθρώπους, επιτρέποντας σε παράλυτους ασθενείς να ελέγχουν κέρσορες, να παίζουν βιντεοπαιχνίδια και να πληκτρολογούν απλά κείμενα μόνο με τη δύναμη της σκέψης.

Ωστόσο, το μεγάλο στοίχημα παραμένει η μη επεμβατική προσέγγιση – δηλαδή χωρίς χειρουργείο.

Real-time αποκωδικοποίηση σειράς σκέψεων και προτάσεων

Mια τεχνολογία που δοκιμάστηκε με επιτυχία από το University of Texas ήταν ο τεχνητά ευφυής σημασιολογικός αποκωδικοποιητής (artificially intelligent semantic decoder), που μπορούσε να μετατρέψει τα εγκεφαλικά σήματα ενός ατόμου σε συνεχή ροή κειμένου.

Αυτήν την εξέλιξη (τη συσκευή που εξελίσσει την εγκεφαλική δραστηριότητα και τις σκέψεις σε συνείδηση και τελικά σε γραπτά μηνύματα) την ακολούθησαν νέα, ακόμα πιο εντυπωσιακά άλματα.

Χαρακτηρίστηκε ως «τεράστιο άλμα προς τα εμπρός για άτομα που δεν μπορούν να μιλήσουν ή έχουν χάσει την ικανότητα σωματικής επικοινωνίας λόγω εγκεφαλικού ή παράλυσης».

Ένα σημαντικό πλεονέκτημα είναι ότι δεν είναι επεμβατική. Έτσι οι συμμετέχοντες στην έρευνα δεν χρειάζονται χειρουργικά εμφυτεύματα. Οι ερευνητές μετρούν την εγκεφαλική δραστηριότητα, με τη χρήση λειτουργικής απεικόνισης μαγνητικού συντονισμού (fMRI), ενώ ένα άτομο ακούει για ώρες ένα podcast στο σαρωτή (μαγνητογράφο).

Για την ιστορία, το fMRI χρησιμοποιείται τόσο για έρευνες σχετικά με τις λειτουργίες του εγκεφάλου, όσο και ως μέθοδος απεικόνισης για τους εγκεφάλους ασθενών ή ατόμων με ψυχικές διαταραχές. Υπό την προϋπόθεση ότι ο συμμετέχων είναι ανοιχτός στην αποκωδικοποίηση των σκέψεών του, η ακρόαση μιας νέας ιστορίας επιτρέπει στο μηχάνημα να δημιουργήσει αντίστοιχο κείμενο μόνο από την εγκεφαλική δραστηριότητα.

Τι κάνει η Μeta με τον εγκέφαλο μας

Η Meta προχώρησε το εγχείρημα ένα βήμα παραπέρα: αξιοποιώντας τη μαγνητοεγκεφαλογραφία (MEG) και συνδυάζοντας την AI με γλωσσικά μοντέλα, παρουσίασε νεότερες εκδόσεις του συστήματος Brain2Qwerty.

Είναι το σύστημα που μπορεί και αποκωδικοποιεί ολόκληρες προτάσεις που πληκτρολογεί ή σκέφτεται ένας χρήστης σε πραγματικό χρόνο, φτάνοντας σε ποσοστά ακρίβειας που μέχρι πρότινος θεωρούνταν εφικτά μόνο με χειρουργικά εμφυτεύματα.

Στη μη επεμβατική αυτή τεχνική λαμβάνονται χιλιάδες μετρήσεις εγκεφαλικής δραστηριότητας ανά δευτερόλεπτο. Με την ανάπτυξη σε πραγματικό χρόνο, το ΑΙ σύστημα μπορεί να ανακατασκευάσει τις εικόνες ή τις προτάσεις που επεξεργάζεται ο εγκέφαλος.

Το σύστημα δεν έχει ιδέα τι βλέπει ή τι σκέφτεται ένας άνθρωπος. Δημιουργεί την «προβλεπόμενη αναπαράσταση» βάσει των εγκεφαλικών του κυμάτων.

Το καπέλο που «διαβάζει» τι σκεφτόμαστε

Παράλληλα, ερευνητές από το Ανθρωποκεντρικό Κέντρο Τεχνητής Νοημοσύνης GrapheneX-UTS του University of Technology Sydney εξέλιξαν περαιτέρω το φορητό καπέλο τεχνητής νοημοσύνης που διαβάζει το μυαλό, το περίφημο BrainGPT. Το σύστημα μπορεί να αποκωδικοποιήσει και να μεταφράσει σιωπηλές σκέψεις σε ευανάγνωστο κείμενο, ενώ νεότερες ενημερώσεις του μοντέλου έχουν βελτιώσει αισθητά την ακρίβεια αναγνώρισης λέξεων χωρίς να απαιτείται η παραμονή του χρήστη σε απόλυτα απομονωμένο εργαστηριακό περιβάλλον.

Η wearable τεχνολογία επιτρέπει στα άτομα που δεν μπορούν να μιλήσουν λόγω ασθένειας ή τραυματισμού (συμπεριλαμβανομένου του εγκεφαλικού ή της παράλυσης) να επικοινωνούν μέσω δεδομένων, τεχνητής νοημοσύνης και μιας «έξυπνης» συσκευής. Πού βαδίζουμε; Εκεί που καταλαβαίνεις. Στα θετικά, θα βοηθηθούν άνθρωποι που δεν μπορούν να μιλήσουν.

Πόσο μακριά είμαστε από το Matrix

Η συλλογή δεδομένων εγκεφαλικών κυμάτων είναι κάτι που δεδομένα δουλεύουν επιστήμονες διαφόρων ‘κατευθύνσεων’. Από αυτό στο Matrix και την αποστολή σημάτων πίσω στον χρήστη, ώστε να αλλάξει τα εγκεφαλικά του κύματα είναι ένα τελείως διαφορετικό πράγμα. Που μάλλον δεν θα προλάβει κανείς εξ όσων ζουν σήμερα.

Πριν σε αφήσω, να σου μεταφέρω και τα ευρήματα μελέτης επί του τι μπορεί να μας προκαλέσει το mind reading από την τεχνητή νοημοσύνη.

«Μόλις αυτή η τεχνολογία οπτικής αντίληψης τελειοποιηθεί και ενσωματωθεί στα social media, η ΑΙ είναι πιθανό να “βλέπει” αυτό που κοιτάτε και προτείνετε, με πρωτοφανή (και σχεδόν τέλεια) ακρίβεια και να βρίσκει τα ενδιαφέροντά σας».

«Αυτό είναι βέβαιο ότι θα επηρεάσει σε μεγάλο βαθμό τη συμπεριφορά των καταναλωτικών δαπανών». Βέβαια, ακόμα και χωρίς την ενσωμάτωση αυτής της τεχνολογίας, οι αλγόριθμοι των social media έχουν ήδη παραβιάσει τις συμπεριφορές ως προς τις δαπάνες μας (σύμφωνα με μελέτη του 2016).

Αυτό υποδηλώνει ότι ακόμη και οι ουδέτερες ή αρνητικές δημοσιεύσεις με υψηλή αφοσίωση μπορούν να οδηγήσουν σε περισσότερες πωλήσεις από τις θετικές αλλά λιγότερο δημοφιλείς δημοσιεύσεις. Μόλις η τεχνητή νοημοσύνη είναι σε θέση να διαβάσει το μυαλό σας, η δέσμευση διαφημίσεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης θα αυξήσει τις καταναλωτικές δαπάνες, οδηγώντας ενδεχομένως σε παρορμητικές αγορές.

Μια έρευνα του Forbes Advisor διαπίστωσε ότι σχεδόν οι μισοί ταξιδιώτες (48%) επηρεάστηκαν από τα social media ως προς τους προορισμούς τους. Αυτή η επίδραση επιδεινώνεται από την πίεση των συνομηλίκων και το FOM

Tο 44% αύξησε το μπάτζετ υπό τη συγκεκριμένη επιρροή και το 74% αισθάνθηκε την πίεση του ‘πρέπει’ της μίμησης του τρόπου lifestyle που είχε δει στα social media.Η Gen Z φάνηκε ιδιαίτερα ευάλωτη σε αυτήν την τάση, με το 78% να αναλαμβάνει χρέος πιστωτικών καρτών ή να ξοδεύει υπερβολικά τον προϋπολογισμό του για ταξίδια εμπνευσμένα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης».

Χρειάζεται μεν, η συναίνεση μας, αλλά…

Στο έγγραφό της η Meta εξηγεί ότι η συναίνεση του χρήστη είναι προαπαιτούμενο, για την ανάγνωση μυαλού με τη βοήθεια AI. «Όσοι επιλέξουν να εξαιρεθούν, ενδέχεται να χάσουν προσαρμοσμένες εμπειρίες, και δυνητικά να αισθάνονται παραγκωνισμένοι σε έναν κόσμο που καθοδηγείται όλο και περισσότερο από εξατομικευμένες ψηφιακές αλληλεπιδράσεις.

Σε μια εποχή όπου η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να «διαβάσει» τα οπτικά μας ενδιαφέροντα, θα βρεθούν σε μειονεκτική θέση όσοι εκτιμούν το απόρρητο τους έναντι της εξατομίκευσης».

Η ανησυχία αυτή δεν παρέμεινε θεωρητική. Οι διεθνείς οργανισμοί και οι νομοθέτες άρχισαν ήδη να λαμβάνουν μέτρα. Η UNESCO έθεσε τις βάσεις για τη θέσπιση παγκόσμιων κανόνων προστασίας των «Νευροδικαιωμάτων» (Neuro-rights), με στόχο τη διασφάλιση της «ψυχικής ιδιωτικότητας» (mental privacy) και της γνωστικής ελευθερίας.

Παράλληλα, στην Ευρωπαϊκή Ένωση, το πλαίσιο του EU AI Act επιβάλλει πλέον αυστηρούς περιορισμούς στη συλλογή νευρωνικών δεδομένων και στη χρήση τεχνολογιών αναγνώρισης συναισθημάτων ή εγκεφαλικών σημάτων στους χώρους εργασίας και στην εκπαίδευση, ενώ αμερικανικές πολιτείες (όπως το Κολοράντο) κατατάσσουν πλέον τα εγκεφαλικά δεδομένα στην κατηγορία των προστατευόμενων προσωπικών δεδομένων υγείας.

Καλό κουράγιο να έχουμε.

Ακολουθήστε το OneMan στο Google News και μάθετε τις σημαντικότερες ειδήσεις.