Θρηνείς και εσύ το τέλος του καλοκαιριού πριν καλά καλά αρχίσει;

*Disclaimer: Το παρακάτω άρθρο διαβάζετε καλύτερα αν στο background παίζει σε λούπα Lana Del Rey. Το Summertime Sadness προφανώς.

Κάθε φορά που πλησιάζει η άδεια, το μυαλό λειτουργεί σαν καλοκουρδισμένη μηχανή. Φτιάχνεις λίστες, γεμίζεις βαλίτσες, μετράς μέρες και ισορροπείς μεταξύ προσμονής και άγχους για να πάνε όλα όπως τα έχεις προγραμματίσει ή/και φανταστεί.

Έρχεται η μέρα του ταξιδιού και αργά ή γρήγορα σε βρίσκει στο μέρος που για τις επόμενες ημέρες θα γίνει το σπίτι σου. Κάπου εκεί, κατά τη 2η-3η μέρα, πάνω που το σώμα και το μυαλό αρχίζει να αποβάλλει στρες και άγχη, συμβαίνει το εξής παράδοξο: μια γλυκιά μελαγχολία αρχίζει να ανατέλλει σιγά σιγά και αρχίζει να μετράς αντίστροφα, θρηνώντας το τέλος του καλοκαιριού ή των διακοπών σου, πριν καλά καλά αυτές αρχίσουν.

Όλα αυτά που έχουμε συνηθίσει να συνδέουμε με το καλοκαίρι είναι σχετικά καινούργια. Πριν από τον 19ο αιώνα, τα παιδιά πήγαιναν σχολείο κατά το μεγαλύτερο μέρος του καλοκαιριού και μόνο οι πλούσιοι έκαναν διακοπές τους ζεστούς μήνες.

Ενώ τα συνδικάτα αγωνίζονταν για μείωση του ωραρίου εργασίας στις αρχές του 20ού αιώνα, αγνοούσαν σε μεγάλο βαθμό το ζήτημα των αμειβόμενων διακοπών και των αδειών μετ’ αποδοχών.

Ωστόσο, μέχρι το 1930, πολλοί βιομηχανικοί εργάτες έκαναν διακοπές συνεχίζοντας να πληρώνονται, ενώ στα χρόνια που ακολούθησαν τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ακόμη περισσότεροι Αμερικανοί είχαν χρόνο για διακοπές και ανυπομονούσαν για τα καλοκαιρινά ταξίδια.

Σήμερα, από τον Ιούνιο έως τον Αύγουστο, πολίτες αυτού του κόσμου συρρέουν σε νησιά, παραλίες, λίμνες, εθνικά πάρκα και χωριά για μία σύντομη ανάπαυλα και μερικές στιγμές χαλάρωσης.

Λαμβάνοντας λοιπόν υπόψιν όλα αυτά που μας προσφέρει το καλοκαίρι, εκτός φυσικά από τους καύσωνες, τη ζέστη, την υγρασία και τις ακραίες θερμοκρασίες, η σκέψη ότι αναπόφευκτα, όπως κάθε τι, τελειώνει μπορεί να προκαλέσει μια προληπτική θλίψη.

Έρευνες έχουν δείξει ότι όταν οι άνθρωποι φτάνουν στο τέλος μιας σημαντικής περιόδου της ζωής τους, όπως τα χρόνια των σπουδών, η αλλαγή δουλειάς, η μετακόμιση από ένα σπίτι ή ακόμα και το καλοκαίρι, βιώνουν συναισθήματα τόσο ευτυχίας όσο και θλίψης.

Η μελαγχολία, όπως διαπίστωσαν οι ερευνητές, οφείλεται στο γεγονός ότι ένα κεφάλαιο κλείνει. Επειδή το καλοκαίρι μπορεί να είναι μια σημαντική περίοδος για πολλούς ανθρώπους, ίσως να αντιλαμβάνονται το επικείμενο τέλος του ως υπενθύμιση της φευγαλέας φύσης αυτών των μοναδικά καλοκαιρινών γεγονότων. «Στο πλαίσιο μιας συνθήκης που τελειώνει, αυτό που μας στεναχωρεί είναι ότι αναπολούμε εκείνες τις όμορφες στιγμές και συνειδητοποιούμε ότι έχουν πια περάσει», λέει στο Vox ο Jeff Larsen, καθηγητής ψυχολογίας και νευροεπιστήμης στο Πανεπιστήμιο του Τενεσί, στο Νόξβιλ.

Λίγη θλίψη δεν έβλαψε ποτέ κανέναν, αλλά το πρόβλημα σύμφωνα με τους επιστήμονες είναι ότι το να θρηνείς για το τέλος του καλοκαιριού πολύ πριν φτάσει η ώρα να επιστρέψεις στη δουλειά ή τις υποχρεώσεις σου, μπορεί να εμποδίσει την ικανότητά σου να το απολαύσεις εξ αρχής.

Το να υποβαθμίζεις τις θετικές στιγμές, πιστεύοντας ότι δεν θα διαρκέσουν πολύ ή ότι δεν τις αξίζεις, κάτι που είναι γνωστό ως «αποθάρρυνση», έχει αποδειχθεί ότι μειώνει την ευτυχία και μπορεί να σε αποσπάσει από το να αξιοποιήσεις στο έπακρο το καλοκαίρι όσο αυτό διαρκεί. «Η απογοήτευση είναι μια πολύ ανθρώπινη τάση», λέει ο Filip Raes, καθηγητής κλινικής ψυχολογίας στο KU Leuven του Βελγίου, συμπληρώνοντας πως «δεν το κάνουμε επειδή δεν θέλουμε να απολαύσουμε θετικές εμπειρίες· τις περισσότερες φορές το κάνουμε επειδή προσπαθούμε να προστατεύσουμε τον εαυτό μας».

Οι άνθρωποι τείνουν να πιστεύουν ότι μία μετριασμένη προσέγγιση θα απαλύνει το βάρος της απογοήτευσης. Έτσι, σύμφωνα με αυτή τη λογική, αν απολαύσουμε κάτι υπερβολικά, θα νιώσουμε ακόμα χειρότερα όταν τελειώσει.

«Σε πολλές περιπτώσεις αποτελεί μια προστατευτική στρατηγική, αλλά έχει αντίθετα αποτελέσματα», εξηγεί ο Raes. «Αντί να μας προστατεύει από μελλοντικές απογοητεύσεις, μειώνει την απόλαυση της στιγμής. Θυσιάζουμε τη σημερινή ευτυχία μόνο και μόνο για να νιώσουμε λιγότερο άσχημα στο τέλος», λέει.

Παρ’ όλα αυτά, αυτή η μελαγχολία κρύβει μέσα της κάτι πολύ όμορφο, αρκεί να αλλάξουμε το πρόσημο. Όπως το θέτει ο καθηγητής Larsen: «Αν νιώθεις θλίψη επειδή ο χρόνος είναι περιορισμένος, αυτό σου δείχνει κάτι. Σου μαρτυρά ότι αυτή η περίοδος που βιώνεις τώρα, ή που ίσως φτάνει στο τέλος της, την απόλαυσες πραγματικά και έχει σημασία για σένα».

ΣΧΕΤΙΚΟ ΘΕΜΑ