Τι επίδραση έχει στην υγεία μας το ηλιοβασίλεμα
Δεν είναι μόνο για τις φωτογραφίες. Η δύση του ηλίου κάνει καλό στην υγεία μας με τρόπους που ίσως δεν είχαμε φανταστεί.
- 8 ΙΟΥΛ 2026
Βρισκόμαστε σχεδόν στη μέση του καλοκαιριού. Το να είσαι στη δουλειά είναι αρκετά δύσκολο, αλλά ας μην γελιόμαστε, αυτό είναι κάτι που σε δυσκολεύει και τον χειμώνα.
Μετά το γραφείο, αποφασίζεις να πας για ένα περπάτημα με σκοπό να αποφορτιστείς. Τυχαίνει να είναι την ώρα που πέφτει ο ήλιος. Ξαφνικά κάθεσαι και χαζεύεις τον ουρανό που έχει ζωγραφιστεί σε αποχρώσεις πορτοκαλί και χρυσαφένιες και νιώθεις να ξεχνάς όλα σου τα προβλήματα. Αυτό έχει εξήγηση.
Με βάση έρευνες που έχουν γίνει το να δεις ένα ηλιοβασίλεμα μπορεί να έχει τρομερά οφέλη στην υγεία σου: μείωση στρες και άγχους, ενίσχυση μνήμης και δημιουργικότητας και βελτίωση του ύπνου.
Η επίδραση του δέους που προκαλεί το ηλιοβασίλεμα
Jason Mavrommatis/ Unsplash
Ένα από τα σημαντικότερα οφέλη του ηλιοβασιλέματος προέρχεται από το αίσθημα δέους που προκαλεί, το οποίο, σύμφωνα με μελέτες, μπορεί να έχει εντυπωσιακή επίδραση σε πολλές πτυχές της υγείας μας, όπως διαβάζουμε στο BBC.
Το δέος είναι ένα συναίσθημα που βιώνουμε όταν γινόμαστε μάρτυρες σε κάτι τόσο μεγαλιώδες, ώστε να δυσκολευόμαστε να το κατανοήσουμε πλήρως. Μπορεί να είναι ένα έργο τέχνης, ένα ανθρώπινο επίτευγμα, όπως για παράδειγμα η παρακολούθηση μιας γέννας, ή ένα θαύμα της φύσης. Η εμπειρία αυτή αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο και συχνά συνοδεύεται από έντονες σωματικές αντιδράσεις, όπως δάκρυα ή ανατριχίλα. Παράλληλα, συμβαίνουν περισσότερα πράγματα που μπορεί να μην αντιλαμβανόμαστε.
«Ένα από τα πιο σταθερά χαρακτηριστικά του δέους είναι ότι μας δημιουργεί την αίσθηση πως είμαστε μικροί και τα προσωπικά μας ζητήματα, τα προβλήματα και γενικότερα, η ζωή μας είναι ασήμαντα μπροστά στη μεγάλη εικόνα», εξηγεί η Michelle Shiota, καθηγήτρια Κοινωνικής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο της Αριζόνα στις ΗΠΑ και ερευνήτρια του φαινομένου του δέους εδώ και χρόνια. «Αυτό είναι υπερβολικά ωφέλιμο για την ψυχική υγεία, επειδή συνειδητοποιούμε ότι ίσως κάποια από τα πράγματα που μας προκαλούν τόσο μεγάλη ψυχική επιβάρυνση δεν είναι τελικά τόσο σημαντικό όσο νομίζαμε».
Η υπερβολική εστίαση στον εσωτερικό μας κόσμο μπορεί να οδηγήσει σε υπερανάλυση και άγχος. Όταν όμως εγκλωβιζόμαστε σε έναν φαύλο κύκλο αρνητικών σκέψεων, εμπειρίες που προκαλούν δέος μπορεί να αποσπάσουν την προσοχή μας και να διακόψουν αυτό τον κύκλο.
Έρευνες έχουν δείξει ότι αυτή η αλλαγή οπτικής οδηγεί επίσης σε μεγαλύτερη κοινωνική ευαισθησία και διάθεση προσφοράς, ενώ ενισχύει και την αίσθηση σκοπού στη ζωή.
Παρόλο που το δέος μπορεί να προκληθεί από διάφορες καταστάσεις, έρευνες έχουν δείξει ότι οι περισσότεροι άνθρωποι το βιώνουν κυρίως μέσα από τη φύση.
Το ηλιοβασίλεμα και η ανατολή του ηλίου αποτελούν τα χαρακτηριστικότερα παραδείγματα αυτού του φαινομένου, σύμφωνα με μελέτη του 2023, στην οποία αξιολογήθηκαν οι αντιδράσεις περισσότερων από 2.500 συμμετεχόντων σε εικόνες διαφορετικών φυσικών τοπίων.
Η δύναμη του δέους
🐣 Luca Iaconelli 🦊/ Unsplash
Εκτός από το ότι μας κάνει να αισθανόμαστε καλύτερα, ένα μαγευτικό ηλιοβασίλεμα μπορεί επίσης να ενισχύσει τις γνωστικές μας ικανότητες, βελτιώνοντας την ικανότητά μας να συγκρατούμε πληροφορίες.
Για παράδειγμα, σε ένα πείραμα που διερεύνησε το δέος βοηθά τους ανθρώπους να διατηρούν καλύτερα πληροφορίες στη μνήμη τους, η Michelle Shiota ζήτησε από τους συμμετέχοντες να παρακολουθήσουν τρεις ταινίες, εκ των οποίων η μία ήταν ένα επιστημονικό ντοκιμαντέρ που προκαλούσε έντονο συναίσθημα δέους. Στη συνέχεια, άκουσαν μία ιστορία και κλήθηκαν αμέσως μετά να ανακαλέσουν όσες περισσότερες πληροφορίες μπορούσαν. Οι συμμετέχοντες που είχαν παρακολουθήσει το επιστημονικό ντοκιμαντέρ μπόρεσαν να ανακαλέσουν περισσότερες πληροφορίες.
Δεν είναι ακόμα πλήρως κατανοητό τι ακριβώς συμβαίνει στον εγκέφαλο ώστε να συμβαίνει αυτό, εξηγεί η Jennifer Stellar. Μια πιθανή ερμηνεία είναι ότι οι άνθρωποι συγκεντρώνονται περισσότερο σε ό,τι συμβαίνει μπροστά τους, επειδή το γεγονός τους προκαλεί δέος και αιχμαλωτίζει την προσοχή.
Έρευνες έδειξαν επίσης ότι όταν κάποιος βιώνει εμπειρίες δέους μπορεί να έχει σημαντικά οφέλη στην ψυχική του υγεία. Μία μελέτη, για παράδειγμα, διαπίστωσε ότι όσοι βίωναν τακτικά τέτοιες εμπειρίες δεν βίωσαν με τόσο έντονο στρες την πανδημία του COVID-19.
Σε άλλη μελέτη, ερευνητές ζήτησαν από μία ομάδα ηλικιωμένων να προσπαθήσουν να βιώσουν στιγμές δέους σε σύντομους περιπάτους, παρατηρώντας, για παράδειγμα, τα χρυσαφένια φθινοπωρινά φύλλα. Έπειτα από 8 εβδομαδες, οι απαντήσεις τους σε σχετικό ερωτηματολόγιο ήταν πιο αισθητά στραμμένες προς τον εξωτερικό κόσμο και πολύ πιο περιγραφικές σε σχέση με εκείνους που δεν είχαν ενημερωθεί ότι πρέπει να αναζητήσει στιγμές δέους.
Ζητήθηκε επίσης και από τις δύο ομάδες να τραβήξουν selfies. Όσοι αναζητούσαν συνειδητά το δέος τα χαμόγελά τους ήταν πιο πλατιά και με την πάροδο του χρόνου δεν έδιναν τόση έμφαση στον εαυτό τους όσο στο περιβάλλον που είχαν γύρω τους.
Ένας περίπατος στη φύση σε συνδυασμό με την παρακολούθηση ηλιοβασιλέματος αποτελεί μία «υπερενισχυμένη» εμπειρία δέους.
Μία δόση δέους την ημέρα, τον γιατρό τον κάνει πέρα
Casey Horner/ Unsplash
Η συχνότερη εμπειρία δέους φαίνεται πως έχει ευεργετικές επιδράσεις στον οργανισμό. Σε μία μελέτη που συμμετείχαν 200 άτομα, η Jennifer Stellar διαπίστωσε ότι όσοι ανέφεραν πως βίωναν συχνά θετικά συναισθήματα, όπως η χαρά και το δέος, είχαν σταθερά χαμηλά τα επίπεδα κυτοκινών, δηλαδή των δεικτών φλεγμονής στον οργανισμό.
Δεν είναι ακόμα σαφές γιατί το δέος επηρεάζει τα επίπεδα κυτοκινών. «Ίσως αυτό να οφείλεται στο αίσθημα σύνδεσης που βιώνουν οι άνθρωποι, καθώς η κοινωνική υποστήριξη και η ουσιαστικοί δεσμοί μπορούν να συμβάλλουν στη μείωση των προφλεγμονωδών κυτοκινών», εξηγεί η Stellar. «Είναι επίσης πιθανό να σχετίζεται με την ικανότητα του να μειώνει το στρες».
Το δέος μπορεί ακόμη να μας κάνει συμπονετικούς και γενναιόδωρους, καθώς η αίσθηση ότι είμαστε μικροί μπροστά σε κάτι τόσο μεγαλειώδες έχει αποδειχθεί ότι ενισχύει την αλτρουιστική συμπεριφορά.
Ένας καλύτερος βραδινός ύπνος
Julia/ Unsplash
Η έκθεσή μας στο ηλιακό φως, σε όλες του τις φάσεις, από την ανατολή έως τη δύση έχει άμεση επίδραση τόσο στην ψυχική όσο και στη σωματική μας υγεία. Έρευνες έχουν δείξει ότι συμβάλλει στη ρύθμιση του κιρκάδιου ρυθμού, δηλαδή του φυσικού κύκλου ύπνου και εγρήγορσης που επαναλαμβάνεται κάθε 24 ώρες, βελτιώνοντας τελικά την ποιότητα του ύπνου.
Όταν ο κιρκάδιος ρυθμός είναι συγχρονισμένος με το φυσικό περιβάλλον, ο εγκέφαλος γνωρίζει πότε και σε ποια ποσότητα πρέπει να παράγει μελατονίνη, την ορμόνη δηλαδή που προετοιμάζει το σώμα για ύπνο.
Όπως ακριβώς το γαλάζιο του ουρανού μας γεμίζει με ενέργεια, έτσι και οι χρυσαφένιες αποχρώσεις του ηλιοβασιλέματος ενεργοποιούν το παρασυμπαθητικό νευρικό σύστημα, το οποίο είναι υπεύθυνο για τη λειτουργία ξεκούρασης, συμβάλλοντας στη μείωση επιπέδων κορτιζόλης και δημιουργώντας προϋποθέσεις για έναν ήρεμο και ποιοτικό ύπνο.
Αντίθετα, η έκθεση σε τεχνητό φως το βράδυ μπορεί να διαταράξει τον οργανισμό.
«Η διαταραχή του κιρκάδιου ρυθμού έχει συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης κατάθλιψης και αγχώδους διαταραχής», αναφέρει η Mariana Figueiro, καθηγήτρια στην Ιατρική Σχολή Icahn του Mount Sinai στη Νέα Υόρκη.
Ωστόσο, η έκθεση σε τεχνητό φως και ιδιαίτερα στο μπλε φως των οθονών, μπορεί να ξεγελάσει το σύστημα που ρυθμίζει την παραγωγή της κορτιζόλης, εκκρίνοντας την όταν δεν χρειάζεται.
Τα χρόνια αυξημένα επίπεδα κορτιζόλης μπορούν να έχουν πολλαπλές αρνητικές συνέπειες για την υγεία, όπως κατάθλιψη, άγχος και γενικότερη επιβάρυνση του καρδιαγγειακού συστήματος. Η Figueiro επισημαίνει ότι η σωστή εναλλαγή έκθεσης στο φυσικό φως και στο σκοτάδι μπορεί να συμβάλλει στην αποκατάσταση αυτή της ισορροπίας.
Δεν προλαβαίνεις να δεις το ηλιοβασίλεμα λόγω προγράμματος; Οι επιστήμονες έχουν μια εναλλακτική λύση. Μια μελέτη του 2024 έδειξε ότι ένας φωτισμός LED, σχεδιασμένος να μιμείται τις απαλές, διάχυτες αποχρώσεις της ανατολής και της δύσης του ήλιου, μπορεί να συμβάλλει καθοριστικά στην ρύθμιση του κιρκάδιου ρυθμού.
Μπορεί να μην το είχες σκεφτεί ποτέ, αλλά τα ηλιοβασιλέματα σου κάνουν όντως καλό.
Ακολουθήστε το OneMan στο Google News και μάθετε τις σημαντικότερες ειδήσεις.