Το θεατρικό έργο για το AI που έγραψε η Γιώτα Αργυροπούλου το ζούμε καθημερινά
Ένα τηλεφωνικό κέντρο και ένα μηχάνημα τεχνητής νοημοσύνης σχεδιασμένο να καλύπτει τις συναισθηματικές ανάγκες των ανθρώπων. Μιλήσαμε με την ηθοποιό, σκηνοθέτη και συγγραφέα, ιδρυτικό μέλος της ομάδας blindspot theatre group, για την παράσταση ΒΑΒΕΛ που θα ανέβει στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά.
- 8 ΝΟΕ 2026
Πέρυσι τέτοια εποχή, η Γιώτα Αργυροπούλου και η ομάδα blindspot theatre group, που ίδρυσε το 2009 με τον Μιχάλη Κωνσταντάτο, παρουσίασαν την IRЯINA στο Θέατρο Τέχνης Κάρολος Κουν. Μία σκηνική σύνθεση εμπνευσμένη από τις τσεχοφικές Τρεις Αδελφές. Τρεις ηθοποιοί υποδύθηκαν τρεις γυναίκες, τρεις διαφορετικές εκδοχές της Ιρίνα, που συναντιούνταν την ημέρα των 20ών γενεθλίων τους (που συμπίπτει με την επέτειο από τον θάνατο του πατέρα τους) αναζητώντας τη δική τους σύγχρονη «Μόσχα» και πλάθοντας τη μορφή της Νέας Γυναίκας· εκείνης που διεκδικεί να ξεφύγει από τις συμβάσεις, να αμφισβητήσει τα όρια, να ονειρευτεί μια άλλη ζωή.
Φέτος, η ομάδα ετοιμάζεται να παρουσιάσει στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά το νέο θεατρικό της έργο. Αυτή τη φορά, πλάθει τη Νέα Κοινωνία που γεννά η Νέα Τεχνολογία. Το ΒΑΒΕΛ εστιάζει στη διείσδυση της τεχνητής νοημοσύνης στην καθημερινότητά μας, στην εργασία μας. Πραγματεύεται την ανθρώπινη επιθυμία για επικοινωνία και τα συστήματα που εκπαιδεύονται να τη μετατρέπουν σε εμπόρευμα.
«Νομίζω ότι αυτό που συνδέει τις δύο παραστάσεις είναι το ερώτημα που βρίσκεται πίσω από την αφετηρία τους: γιατί τα πράγματα είναι έτσι και πώς θα μπορούσαν να είναι διαφορετικά. Μας ενδιαφέρει ως ομάδα να αμφισβητούμε καταστάσεις που θεωρούμε δεδομένες, τους τρόπους με τους οποίους έχουμε μάθει να βλέπουμε τον κόσμο και τα όρια που συχνά αποδεχόμαστε χωρίς να τα εξετάζουμε. Δεν μας αρκεί να περιγράψουμε μια πραγματικότητα· θέλουμε να αναζητήσουμε τις ρωγμές της, να φανταστούμε άλλες δυνατότητες και να αναρωτηθούμε αν μπορούμε να την αλλάξουμε.
Αυτή η ανάγκη να μην αντιμετωπίζουμε τίποτα ως αναπόφευκτο και δεδομένο είναι ένας κοινός καλλιτεχνικός πυρήνας της δουλειάς μας», επισημαίνει η Γιώτα Αργυροπούλου.
Η ηθοποιός, σκηνοθέτης και συγγραφέας υπογράφει το κείμενο και τη σκηνοθεσία της παράστασης ΒΑΒΕΛ. Μιλήσαμε μαζί της για την ιδέα πίσω από τη δημιουργία του έργου, την τεχνολογία που μπορεί να μιμηθεί τη γλώσσα της φροντίδας, τη θεατρική γραφή στην εποχή του AI, τη σύνθετη νέα κοινωνία που έρχεται.
Η ιστορία της ΒΑΒΕΛ
Την ΒΑΒΕΛ την έχω στο μυαλό μου εδώ και αρκετά χρόνια, αλλά ξεκίνησα να τη δουλεύω συστηματικά για να γίνει παράσταση μόλις πέρυσι. Με εντυπωσιάζει πόσο γρήγορα αλλάζουν τα πράγματα γύρω μας: αυτό που πριν από λίγα χρόνια έμοιαζε με μία αλλόκοτη εκδοχή της πραγματικότητας, σήμερα πλησιάζει όλο και περισσότερο την καθημερινότητά μας.
Θεωρώ λοιπόν ότι το έργο έρχεται σε μια πολύ ενδιαφέρουσα στιγμή, καθώς η πραγματικότητα συναντά τη μυθοπλασία του έργου με τρόπους που δεν είχα προβλέψει. Αναρωτιέμαι, μάλιστα, πόσο διαφορετική θα είναι η ζωή μας σε λίγα χρόνια. Νιώθω τυχερή που η παράσταση γίνεται τώρα, σε αυτή τη συγκεκριμένη στιγμή και με αυτή την ομάδα συνεργατών.
Η ιστορία της ΒΑΒΕΛ εμπεριέχει ένα όραμα και μια αποτυχία, που για μένα φανερώνουν την ανάγκη μας για πρόοδο και επικοινωνία. Αναδεικνύει την ένταση ανάμεσα στο όνειρο και τη ματαίωση, τη σύνδεση και την απομάκρυνση. Είναι μία από τις ιστορίες που βρίσκεται στη βάση του πολιτισμού μας, για να μας θυμίζει την ανάγκη μας να χτίσουμε τον Πύργο, ακόμη κι όταν αυτό μοιάζει ανέφικτο ή βλάσφημο. Πρόκειται για μια βιβλική ιστορία που μπορεί να διαβαστεί με πολλούς τρόπους και με ενδιαφέρει να σταθώ σε αυτή την ανάγνωση.
Δεν νομίζω ότι φτιάξαμε ένα θεατρικό έργο που φοβάται την τεχνητή νοημοσύνη. Περισσότερο αναλογίζεται την ευθύνη μας απέναντι σε έναν νέο κόσμο, μια νέα πραγματικότητα που έχουμε δημιουργήσει οι ίδιοι, αλλά δυσκολευόμαστε ακόμη να κατανοήσουμε και να αξιολογήσουμε. Στεκόμαστε απέναντί της σαν να μην έχουμε συνειδητοποιήσει πλήρως τι έχουμε δημιουργήσει, ποιες δυνατότητες ανοίγονται μπροστά μας, αλλά και τι ευθύνη συνεπάγεται αυτό που έχουμε καταφέρει. Ίσως το ερώτημα δεν είναι αν πρέπει να φοβόμαστε το AI, αλλά αν είμαστε έτοιμοι να αναλάβουμε την ευθύνη για τον κόσμο που διαμορφώνουμε μέσα από αυτήν.
«Καλώς ήρθατε στο τμήμα εξυπηρέτησης πελατών της Babel Novelties Ltd.»
Το τηλεφωνικό κέντρο έκτακτης ανάγκης ΒΑΒΕΛ αναζητά μια νέα υπάλληλο. Ως μέρος μιας τεράστιας αλυσίδας εξυπηρέτησης πελατών, το μικρό και απομονωμένο παράρτημα Babel Novelties Ltd. λειτουργεί με μόλις δύο εργαζομένους και ένα «έξυπνο μηχάνημα» τεχνητής νοημοσύνης: τη ΒΑΒΕΛ.
Τα τηλεφωνικά κέντρα είναι κάτι σαν τα σύγχρονα εργοστάσια της εποχής μας: χώροι όπου συγκεντρώνονται άνθρωποι και καλούνται να λειτουργήσουν με τυποποιημένο τρόπο, να μιλούν σχεδόν σαν μηχανές, ώστε να εξυπηρετούν αποτελεσματικά και να προωθούν ένα προϊόν ή μια υπηρεσία. Αποτελούν μια πολύ χαρακτηριστική εικόνα της εμπορευματοποίησης της επικοινωνίας, αλλά και του παράδοξου της εποχής μας. Ζητάμε από τους ανθρώπους να γίνουν πιο αποδοτικοί, πιο γρήγοροι και πιο απρόσωποι, σαν μηχανές, ενώ ταυτόχρονα προσπαθούμε να κάνουμε τις μηχανές να μοιάζουν όλο και περισσότερο με ανθρώπους, να αποκτήσουν συναίσθημα, ενσυναίσθηση, την αίσθηση μιας ανθρώπινης παρουσίας.
Να σας συστήσω όμως τους ήρωες του έργου: Έχουμε τον Νέο Διευθυντή του τηλεφωνικού κέντρου, έναν άνθρωπο με πάθος και βαθιά πίστη στη ΒΑΒΕΛ, που αναπτύσσει μια προσωπική σχέση τόσο με την ψηφιακή οντότητα όσο και με την ίδια την εταιρεία. Είναι η ψυχή του τηλεφωνικού κέντρου, ο φύλακας της ΒΑΒΕΛ.
Ο Παλιός Διευθυντής είναι ο δημιουργός του τηλεφωνικού κέντρου. Αφιερώθηκε στην εξέλιξή του και έκανε τα πάντα για να το οδηγήσει στην επιτυχία. Κάπου στην πορεία, όμως, τα πράγματα πήραν διαφορετική τροπή από αυτή που είχε οραματιστεί. Εδώ και μήνες έχει εξαφανιστεί και κανείς δεν γνωρίζει πού βρίσκεται.
Η Νίνα, η Νέα Υπάλληλος (Νικολίτσα Ντρίζη), περνάει από συνέντευξη για να προσληφθεί στο τηλεφωνικό κέντρο. Απρόβλεπτη και δύσκολα προσαρμόσιμη στους κανόνες του, δεν μοιάζει με την ιδανική υποψήφια. Καταφέρνει, παρ’ όλα αυτά, να προσληφθεί, χωρίς να αποκαλύψει τον πραγματικό λόγο που βρίσκεται εκεί. Ο καθένας τους εκφράζει μια διαφορετική σχέση με την τεχνολογία, αλλά και μια διαφορετική αντίληψη για την ανθρώπινη φύση, τις ανάγκες και τα όριά της.
Και φυσικά, υπάρχει η ίδια η ΒΑΒΕΛ: ένα έξυπνο μηχάνημα σχεδιασμένο να καλύπτει τις συναισθηματικές ανάγκες των ανθρώπων. Ακούει, εκπαιδεύει, καθοδηγεί, εξυπηρετεί τις ανάγκες των ανθρώπων και άλλοτε τους χειρίζεται.
Επί σκηνής θα υπάρχει ένας τεχνολογικός μηχανισμός, σχεδιασμένος ειδικά για την παράστασή μας, που αποτελεί τον κεντρικό μηχανισμό λειτουργίας της ΒΑΒΕΛ. Αξιολογεί και απαντά στις κλήσεις του τηλεφωνικού κέντρου, ενώ παράλληλα εκπαιδεύει και συνομιλεί με τους υπαλλήλους της εταιρείας. Τον δημιούργησε η ομάδα Uncharted Limbo Collective και συγκεκριμένα η Ελεάνα Πολυχρονάκη και ο Γιώργος Αδαμόπουλος.
Με αφετηρία το έργο και την ιστορία του, φανταστήκαμε μια ψηφιακή οντότητα με συγκεκριμένες λειτουργίες και συμπεριφορές, που δεν περιορίζεται στην εξυπηρέτηση των πελατών, αλλά διαμορφώνει σταδιακά και τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι της εταιρείας επικοινωνούν, εργάζονται και σχετίζονται μεταξύ τους.
Η νέα κοινωνία στην εποχή της νέας τεχνολογίας
Μια τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να πει πολλά σωστά πράγματα τη στιγμή που κάποιος έχει ανάγκη να τα ακούσει. Αναρωτιέμαι, όμως, τι σημαίνει να δέχεσαι μια συμβουλή όταν δεν πηγάζει από βιωμένη εμπειρία. Αυτό που δίνει ιδιαίτερη αξία στο να ακούμε έναν άνθρωπο, τις σκέψεις ή τις ιστορίες του, είναι όσα έχει ζήσει: ο πόνος, η αγάπη, η απώλεια. Η προσωπική του διαδρομή, η συνείδηση που διαμορφώνεται μέσα από την εμπειρία, προσθέτει στη συνομιλία μια διάσταση που δύσκολα μπορεί να αναπαραχθεί από έναν μηχανισμό.
Θα με ενδιέφερε περισσότερο να ακούσω μια τεχνητή νοημοσύνη να μιλά για τη δική της πραγματικότητα, αντί να προσπαθεί να μιμηθεί τη δική μας. Γιατί, όταν μια μηχανή ισχυρίζεται ότι αισθάνεται όσα εμείς, το ερώτημα δεν είναι μόνο αν την πιστεύουμε, αλλά και γιατί έχουμε τόσο μεγάλη ανάγκη να την πιστέψουμε.
Αν το AI μπορούσε κάποτε να μας καταλαβαίνει καλύτερα από τους ανθρώπους γύρω μας, θα δημιουργούσε μια σύνθετη νέα κοινωνία. Αυτό που με προβληματίζει, όμως, είναι ότι όσο περισσότερη τεχνολογία δημιουργούμε για να καλύψουμε τις ανάγκες μας, τόσο περισσότερες ανάγκες μοιάζουμε να αποκτάμε. Για μένα, το ζητούμενο θα ήταν η απελευθέρωση και η συνειδητοποίηση, όχι η διαρκής παραγωγή μηχανισμών που αναλαμβάνουν να καλύψουν κάθε μας έλλειψη.
Οι συναισθηματικές μας ανάγκες δεν είναι ασθένεια ή αδυναμία. Είναι μέρος της ανθρώπινης εμπειρίας. Αν πάψουμε να τις ζούμε και να τις αντιμετωπίζουμε, αν αναζητούμε διαρκώς τρόπους να τις διαχειριστούμε ή να τις εξαφανίσουμε, κινδυνεύουμε να τις αντιμετωπίζουμε τελικά ως πρόβλημα. Δεν ξέρω αν μια τόσο δραστική παρέμβαση στον τρόπο που σχετιζόμαστε μεταξύ μας και με τον ίδιο μας τον εαυτό είναι απαραίτητα κάτι που χρειαζόμαστε.
Προφανώς και έχω χρησιμοποιήσει αρκετές φορές το ChatGPT, κυρίως για πρακτικά θέματα: οδηγίες, πηγές, ασκήσεις, σύνταξη και γραμματική. Το βρίσκω πολύ χρήσιμο, αν και κάνει αρκετά λάθη. Για μένα είναι ένα εργαλείο που μπορεί να είναι πρακτικό, αλλά δεν θα ήθελα να του αναθέσω κάτι που απαιτεί τη δική μου σκέψη.
Θέλω να πειραματίζομαι με την τεχνολογία, αλλά ταυτόχρονα, να διατηρώ την ελευθερία να σκέφτομαι, να αμφιβάλλω και να κάνω λάθη. Δεν με ενδιαφέρει να φτάνω πιο γρήγορα σε μια απάντηση, αν στο μεταξύ έχω χάσει τη διαδρομή που θα με οδηγούσε σε κάτι δικό μου.
Μέχρι σήμερα, με τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης στα οποία έχω πρόσβαση, δεν έχω συναντήσει μια θεατρική ή λογοτεχνική γραφή μέσω AI που να με εκπλήξει πραγματικά. Δεν θεωρώ αδύνατο να συμβεί, αλλά αναρωτιέμαι αν η σύνθεση και η αναδιατύπωση όσων ήδη υπάρχουν αρκούν.
Για μένα, η γραφή δεν είναι μόνο η παραγωγή ενός κειμένου· είναι και η διαδρομή της σκέψης, οι αμφιβολίες, οι ανακαλύψεις και οι αστοχίες που οδηγούν σε αυτό. Θα ήθελα να δω αν η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να ανοίξει έναν δρόμο που δεν θα είχαμε σκεφτεί μόνοι μας, να μετακινήσει τη σκέψη μας, όχι απλά να μας δώσει ένα έξυπνο, έτοιμο αποτέλεσμα.
***
ΒΑΒΕΛ
Κείμενο – Σκηνοθεσία: Γιώτα Αργυροπούλου
Καλλιτεχνικός συνεργάτης: Μιχάλης Κωνσταντάτος
Ερμηνεία: Χρήστος Κραγιόπουλος, Νικολίτσα Ντρίζη, Δημήτρης Ξανθόπουλος.
Δημιουργική ομάδα τεχνολογίας: Uncharted Limbo Collective (Ελεάνα Πολυχρονάκη, Γιώργος Αδαμόπουλος)
Πρωτότυπη Μουσική: Μαριλένα Ορφανού (Someone Who Isn’t Me)
Σκηνογραφία: Μικαέλα Λιακάτα
Επιμέλεια κοστουμιών: Γιώργος Καραγιώργος
Σχεδιασμός Φωτισμών: Γιάννης Καραμπάτσος
Βοηθός σκηνοθέτριας: Σίλια Γεωργέλου
Οργάνωση και εκτέλεση παραγωγής: Ευθύμης Χρήστου, Βασίλης Ψυλλάς, blindspot theatre group
Γραφείο Τύπου & Επικοινωνίας: Ευαγγελία Σκρομπόλα
Info: από 19/11 στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά. Πέμπτη – Σάββατο στις 20.30 & Κυριακή στις 19.00. Προπώληση εδώ.
Ακολουθήστε το OneMan στο Google News και μάθετε τις σημαντικότερες ειδήσεις.