© AP Photo/Mukhtar Khan
ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ

Το φαντασμαγορικό Ντιβάλι, η μεγάλη γιορτή του φωτός στην Ινδία

Όπως εμείς έχουμε τα Χριστούγεννα, στην Ινδία έχουν το Ντιβάλι: μια μεγάλη θρησκευτική γιορτή που απλώνει το φως και τη ζεστασιά την πιο σκοτεινή περίοδο του έτους, συμβολίζοντας τη νίκη του καλού ενάντια στο κακό.

Σε μια τόσο τεράστια γεωγραφική έκταση όσο αυτή που καταλαμβάνει η ινδική υποήπειρος και χαρακτηρίζεται από διαφορετικές γλώσσες, βασίλεια, τοπικές παραδόσεις και θρησκευτικές κοινότητες, είναι λογικό να μην υπάρχει μία ενιαία αφήγηση η οποία να ερμηνεύει την προέλευση και τη σημασία του Ντιβάλι – της σημαντικότερης εορταστικής περιόδου για την ινδική πολιτιστική παράδοση.

Οι λαογραφικές και ιστορικές αναφορές αναδεικνύουν αυτή την πολυμορφία:

Σύμφωνα με το ινδικό έπος Ραμαγιάνα που ασπάζονται σε μεγάλο μέρος της Βόρειας Ινδίας, το Ντιβάλι τιμάει την πανηγυρική επιστροφή του θεού Ράμα μαζί με τη σύζυγό και τον αδελφό του στην πόλη Αγιόντια, έπειτα από δεκατέσσερα χρόνια εξορίας και τη νίκη του επί του δαίμονα Ραβάνα.

Στον Νότο, κυριαρχεί η παράδοση της νίκης του θεού Κρίσνα (ακόμη μιας σημαντικής ενσάρκωσης του Βισνού), επί του δαίμονα Ναρακασούρα που καταδυνάστευε τους ανθρώπους. Ταυτόχρονα, στην Ανατολική Ινδία, ιδιαίτερα στη Βεγγάλη, οι εορτασμοί συνδέονται με τη θεά Κάλι, μια ισχυρή θεότητα που συμβολίζει τη δύναμη, την καταστροφή του κακού, ενώ για τους Τζαϊνιστές, το Ντιβάλι συνδέεται με την επίτευξη της πνευματικής απελευθέρωσης (νιρβάνα) από τον Μαχαβίρα.

Ποιο είναι το κοινό σημείο όλων των παραπάνω εκδοχών;

Όλες οι παραδόσεις συγκλίνουν σε μια κοινή αντίληψη που ανάγεται στα πανανθρώπινα αρχέτυπα: την επικράτηση του καλού ενάντια του κακού, του φωτός ενάντια του σκοταδιού, της αναγέννησης έναντι του θανάτου, της απελευθέρωσης ενάντια της καταπίεσης. Άλλωστε, το λέει και η ίδια η λέξη. Το Diwali (Ντιβάλι) προέρχεται από τη σανσκριτική λέξη Deepavali που αποτελείται από δύο συνθετικά και σε ελεύθερη απόδοση σημαίνει «σειρά από λυχνάρια».

Στα πέρατα της Ινδίας, όποια εκδοχή του Ντιβάλι και αν πιστεύουν, το φως αποτελεί το βασικό σύμβολο αυτής της μεγάλης γιορτής.

Ένα παιδί παίζει με πυροτεχνήματα την παραμονή του Ντιβάλι, σε ένα ορφανοτροφείο στο Τζαμού της Ινδίας. © AP Photo/Channi Anand
Το Ντιβάλι γιορτάζεται με θρησκευτικές τελετές και προσευχές σε ινδουιστικούς ναούς σε ολόκληρο τον κόσμο. © AP Photo/Thein Zaw
Το φως αποτελεί το κοινό σύμβολο του Ντιβάλι σε κάθε γωνιά της Ινδίας, εκφράζοντας την ελπίδα, την ανανέωση και τη νίκη του καλού απέναντι στο κακό. © ΑP Photo/Thein Zaw
Πέρα από τον θρησκευτικό του χαρακτήρα, το Ντιβάλι αποτελεί μια μεγάλη γιορτή κοινωνικής συνεύρεσης. © AP Photo/Channi Anand
Αστυνομικοί ανάβουν πήλινα λυχνάρια στις όχθες του ποταμού Σαράγιου, στο πλαίσιο των μεγάλων εορτασμών του Ντιβάλι. © AP Photo/Rajesh Kumar Singh)

Βέβαια, το Ντιβάλι δεν είναι απλώς μια βραδιά κατά την οποία ανάβουν χιλιάδες φωτάκια στους δρόμους.

Οι εορτασμοί διαρκούν συνήθως πέντε ημέρες, αλλά οι προετοιμασίες αρχίζουν πολλές μέρες νωρίοτερα. Οι οικογένειες καθαρίζουν επισταμένα τα σπίτια τους, οι αγορές πλγημμυρίζουν από κόσμο που αγοράζει δώρα, ρούχα και διακοσμητικά για να υποδεχτεί τη μεγάλη γιορτή, ενώ οι είσοδοι των σπιτιών στολίζονται με πολύχρωμα σχέδια ρανγκολί – τα χαρακτηριστικά πολύχρωμα μοτίβα της ινδικής παράδοσης που θεωρείται ότι φέρνουν τύχη και θετική ενέργεια.

Όταν πέφτει το σκοτάδι, αποκαλύπτεται η πραγματική μαγεία του Ντιβάλι.

Σπίτια, δρόμοι, καταστήματα και ναοί φωτίζονται από χιλιάδες μικρά πήλινα λυχνάρια (γνωστά ως ντίγιας), κεριά και πολύχρωμα φωτάκια. Όλες οι πόλεις μοιάζουν να λάμπουν απ’ άκρη σε άκρη, απλώνοντας μια ατμόσφαιρα φωτός και ζεστασιάς στην πιο σκοτεινή περίοδο του έτους, όπως κάνουν τα Χριστούγεννα στις πόλεις της Δύσης.

Αντίστοιχα, όπως συμβαίνει σε εμάς τα Χριστούγεννα, το Ντιβάλι αποτελεί για τους Ινδούς μια μεγάλη οικογενειακή γιορτή. Είναι καθιερωμένο να στρώνονται πλούσια γιορτινά τραπέζια και να συγκεντρώνονται συγγενείς και φίλοι, να ανταλλάσσουν δώρα και ευχές και να μοιράζονται παραδοσιακά φαγητά και γλυκά. Είναι μια ευκαιρία για να έρθουν κοντά και να νιώσουν την οικογενειακή θαλπωρή.

Χιλιάδες μικρά πήλινα λυχνάρια τοποθετούνται στις κεντρικές πλατείες και τους δημόσιους χώρους, δημιουργώντας ένα εντυπωσιακό φωτεινό θέαμα. © AP Photo/Rajesh Kumar Singh
Είναι μια ευκαιρία για χαρά, γιορτή και αισιοδοξία. © AP Photo/Mahesh Kumar A
Τα σπίτια στολίζονται με εκατοντάδες πολύχρωμα λαμπιόνια, κεριά και παραδοσιακά πήλινα λυχνάρια. © AP Photo/Rafiq Maqbool
Στιγμιότυπο από τους φετινούς εορτασμούς του Ντιβάλι στην αγορά Αλ Σιφ, στο Ντουμπάι των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων. © AP Photo/Fatima Shbair
Σημαντική θέση στους εορτασμούς κατέχουν και οι πολιτιστικές εκδηλώσεις, όπως οι θεατρικές παραστάσεις που αναπαριστούν σκηνές από το έπος Ραμαγιάνα. © AP Photo/Rajesh Kumar Singh
Πυροτεχνήματα φωτίζουν τον βραδινό ουρανό, το βράδυ της κεντρικής ημέρας της γιορτής. © AP Photo/Rafiq Maqbool
Τα τελευταία χρόνια, στον εορτασμό έχουν ενταχθεί και τα drone shows. © AP Photo/Rajesh Kumar Singh
Είναι μια μεγάλη γιορτή που συμβολίζει την επικράτηση του καλού ενάντια του κακού, του φωτός ενάντια του σκοταδιού, της αναγέννησης έναντι του θανάτου. © AP Photo/Rajesh Kumar Singh