Από την Αχαρνών μέχρι τη Μαρώνεια, μπορείς να υιοθετήσεις ένα αρχαίο θέατρο
Με «κουμπαράδες» θεάτρων, πολιτιστικές και περιβαλλοντικές διαδρομές και αρχαία πάρκα, το Σωματείο «ΔΙΑΖΩΜΑ» μετατρέπει την πολιτιστική κληρονομιά από αφηρημένη έννοια σε ζωντανή, συλλογική ευθύνη.
- 18 ΑΠΡ 2026
Πώς θα σου φαινόταν αν μπορούσες να «υιοθετήσεις» ένα αρχαίο θέατρο; Να συμβάλεις κι εσύ, έστω και με ένα μικρό ποσό ή μια ιδέα, στην προστασία και την αναγέννησή του. Να ξέρεις ότι ένα κομμάτι της ιστορίας που στέκεται εδώ και χιλιάδες χρόνια συνεχίζει να υπάρχει και χάρη σε σένα. Κι όμως, αυτό δεν είναι απλώς μια όμορφη σκέψη, αλλά μια πραγματική δυνατότητα που ήδη αξιοποιούν πολίτες σε όλη την Ελλάδα.
Το Σωματείο «ΔΙΑΖΩΜΑ», από την ίδρυσή του το 2008, αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα ενεργοποίησης της κοινωνίας των πολιτών γύρω από την προστασία και ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς. Όπως επισημαίνει ο Ευδόκιμος – Νίκων Φρέγκογλου, Συντονιστής Αναπτυξιακών Προγραμμάτων – Επικοινωνιολόγος, Τεχνολόγος Πολιτισμού στο Σωματείο «ΔΙΑΖΩΜΑ», «η βασική ιδέα ήταν να αποδείξουμε ότι η κοινωνία μπορεί να κάνει τη διαφορά, ότι μπορεί να ανοίγει δρόμους και να κινητοποιεί ακόμη και τους θεσμούς».
Η φιλοσοφία αυτή μεταφράστηκε από την αρχή σε πράξη. Ξεκίνησαν, όπως περιγράφει, ως ένα καθαρά εθελοντικό σωματείο που είχε ως στόχο να δείξει ότι η συλλογική δράση μπορεί να έχει ουσιαστικό αποτέλεσμα. Στο επίκεντρο της δράσης βρέθηκαν τα αρχαία θέατρα, όχι μόνο ως μνημεία, αλλά ως ζωντανοί πυρήνες πολιτισμού. Μία από τις πρώτες και πιο καινοτόμες πρωτοβουλίες του σωματείου ήταν η δημιουργία ενός συμμετοχικού μοντέλου χρηματοδότησης. «Θέλαμε να δώσουμε τη δυνατότητα στον κάθε πολίτη να συμβάλει, ακόμη και με ένα ευρώ. Να νιώσει ότι συμμετέχει ενεργά στην προστασία ενός μνημείου που αγαπά». Η ιδέα αυτή, δημιούργησε μια νέα σχέση μεταξύ πολιτών και πολιτιστικής κληρονομιάς.
Για να μπορέσει όμως να υπάρξει ουσιαστική παρέμβαση, το Σωματείο στηρίχθηκε σε μια συστηματική κατανόηση των αναγκών αποκατάστασης των αρχαίων θεάτρων. «Δεν είναι μια απλή διαδικασία», τονίζει. «Για να αναδειχθεί πλήρως ένα αρχαίο θέατρο, απαιτούνται πέντε βασικά στάδια». Το πρώτο είναι οι γεωφυσικές έρευνες, που αποκαλύπτουν τι υπάρχει κάτω από το έδαφος. «Σε πολλές περιπτώσεις δεν γνωρίζουμε καν την ακριβή έκταση ενός μνημείου», εξηγεί.]
Στη συνέχεια έρχονται οι απαλλοτριώσεις, ένα ιδιαίτερα σύνθετο ζήτημα. «Υπάρχουν περιπτώσεις όπου πάνω από αρχαιολογικούς χώρους και μνημεία υπάρχουν κτίρια και ιδιωτικές κατοικίες. Αυτό δυσκολεύει πολύ τη διαδικασία», σημειώνει. Ακολουθούν οι ανασκαφές, οι μελέτες αποκατάστασης και, τέλος, οι ίδιες οι αναστηλωτικές εργασίες.
«Παλιότερα το κράτος μπορούσε να χρηματοδοτήσει όλες αυτές τις φάσεις», αναφέρει. «Σήμερα όμως η Ευρωπαϊκή Ένωση χρηματοδοτεί κυρίως το τελικό στάδιο, τις εργασίες αποκατάστασης. Αυτό σημαίνει ότι όλα τα προηγούμενα βήματα πρέπει να έχουν ήδη ολοκληρωθεί». Εδώ ακριβώς εντοπίζεται ο ρόλος τους. «Εμείς ερχόμαστε να καλύψουμε αυτό το κενό», λέει χαρακτηριστικά. Μέσω της δημιουργίας «κουμπαράδων» για κάθε αρχαίο θέατρο, το Σωματείο κινητοποίησε την κοινωνία των πολιτών. «Έχουμε ανοίξει κουμπαράδες για περισσότερα από 120 αρχαία θέατρα», σημειώνει. «Και ο καθένας μπορεί να συμβάλει, από όπου κι αν βρίσκεται». Τα χρήματα που συγκεντρώνονται αξιοποιούνται κυρίως για την εκπόνηση μελετών, οι οποίες στη συνέχεια παραδίδονται δωρεάν στο Υπουργείο Πολιτισμού.
Στο ερώτημα αν αυτή η διαδικασία θα έπρεπε να αποτελεί αποκλειστική ευθύνη του κράτους, ο ίδιος τονίζει ότι δεν λειτουργούν ως «αντικαταστάτες», ωστόσο πισημαίνει ότι «υπάρχουν συχνά γραφειοκρατικές καθυστερήσεις που δυσκολεύουν την εξέλιξη των έργων». Σε αυτό το σημείο, το «ΔΙΑΖΩΜΑ» λειτουργεί υποστηρικτικά: «Βοηθάμε ώστε τα έργα να ωριμάσουν και να μπορέσουν να χρηματοδοτηθούν».
Η συνεργασία με τους θεσμούς είναι, όπως τονίζει, συνεχής και ουσιαστική. «Όλες οι μελέτες περνούν από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο (ΚΑΣ). Υπάρχει πλήρης συνεννόηση με το Υπουργείο Πολιτισμού». Αυτή η συνεργασία επιτρέπει την πιο αποτελεσματική αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων. Σχεδόν δύο δεκαετίες μετά την ίδρυσή του, το ΔΙΑΖΩΜΑ έχει καταφέρει να εδραιώσει την παρουσία του και σήμερα υπάρχει «αναγνωρισιμότητα και εμπιστοσύνη».
Ένα από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του σωματείου είναι το χρηματοδοτικό του μοντέλο. «Δεν λαμβάνουμε χρήματα από το κράτος ή από ευρωπαϊκά προγράμματα», εξηγεί. «Οι πόροι μας προέρχονται από ιδιώτες και από τα εταιρικά μας μέλη». Τα εταιρικά μέλη αποτελούν έναν σημαντικό πυλώνα στήριξης. «Σήμερα έχουμε σχεδόν 50 επιχειρήσεις που συμμετέχουν ενεργά», σημειώνει. Η δράση του δεν περιορίστηκε όμως στην αποκατάσταση των μνημείων. «Σε μια δεύτερη φάση καταλάβαμε ότι δεν αρκεί να αναστηλώσεις ένα θέατρο. Πρέπει να το εντάξεις στη ζωή της κοινωνίας». Έτσι γεννήθηκε η ιδέα των Πολιτιστικών – Περιβαλλοντικών Διαδρομών και των Αρχαιολογικών Πάρκων, καθώς είναι απαραίτητο για τη βιωσιμότητά τους, να αποκτήσουν τα μνημεία λειτουργία, να προσελκύσουν επισκέπτες και να συνδεθούν με την τοπική ανάπτυξη.
«Εκεί αρχίζει το κομμάτι του πολιτιστικού τουρισμού», προσθέτει. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της προσέγγισης είναι ο Ορχομενός Βοιωτίας. «Εκεί συγκεντρώθηκαν περίπου 200.000 ευρώ για μελέτες», αναφέρει. «Αυτές οι μελέτες όμως λειτούργησαν ως μοχλός για να έρθουν εκατομμύρια ευρώ χρηματοδότησης». Το αποτέλεσμα ήταν η ουσιαστική αναβάθμιση του αρχαιολογικού χώρου. Αντίστοιχα, στην περίπτωση του αρχαίου θεάτρου της Κασσώπης, εφαρμόστηκε μια καμπάνια crowdfunding. «Μέσα σε λίγους μήνες συγκεντρώθηκαν περίπου 80.000 ευρώ από απλούς πολίτες», λέει. «Και αυτά τα χρήματα ήταν καθοριστικά για την πρόοδο του έργου».
Τι δείχνουν όμως αυτά τα παραδείγματα; «Δείχνουν ότι ο κόσμος θέλει να βοηθήσει», απαντά. «Αρκεί να υπάρχει διαφάνεια και αποτέλεσμα». Αυτοί οι δύο παράγοντες είναι, σύμφωνα με τον ίδιο, καθοριστικοί. «Ο πολίτης θέλει να ξέρει πού πάνε τα χρήματά του και τι αντίκτυπο έχουν». Για τον λόγο αυτό, το «ΔΙΑΖΩΜΑ» δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη διαφάνεια. «Όλα τα οικονομικά μας στοιχεία είναι δημόσια», τονίζει. «Ο καθένας μπορεί να δει τον απολογισμό μας». Παράλληλα, υπάρχει συνεχής ενημέρωση για την πορεία των έργων. Ένα ακόμη στοιχείο που ξεχωρίζει είναι η έννοια του «ενεργού εθελοντισμού». «Δεν θέλουμε απλώς συμμετοχή αλλά ουσιαστική συμβολή». Αυτό σημαίνει ότι κάθε εθελοντής μπορεί να προσφέρει με βάση τις δεξιότητές του. «Ένας δικηγόρος μπορεί να βοηθήσει νομικά, ένας επικοινωνιολόγος στην προβολή».
Όσον αφορά τα ίδια τα μνημεία, ο κ. Φρέγκογλου αποφεύγει να κάνει ιεραρχήσεις. «Όλα τα θέατρα έχουν ανάγκη», σημειώνει. «Απλώς βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια». Κάποια είναι ακόμη θαμμένα, άλλα βρίσκονται σε φάση μελετών και άλλα σε φάση αποκατάστασης. Η δράση του σωματείου προσαρμόζεται ανάλογα με τις ανάγκες. «Εκεί που υπάρχει βούληση και ανάγκη, είμαστε παρόντες», λέει. Η συνεργασία με τις Εφορείες Αρχαιοτήτων είναι καθοριστική. «Όλα γίνονται υπό την εποπτεία τους», διευκρινίζει.
Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται και μια ευρύτερη πολιτιστική τάση. «Ο κόσμος στρέφεται όλο και περισσότερο στις ρίζες του», σημειώνει. «Υπάρχει ενδιαφέρον να κατανοήσει την ιστορία του θεάτρου». Αυτό αντανακλάται και στις δράσεις τους. Μία από αυτές είναι η συνεργασία με το Εθνικό Θέατρο. «Φέρνουμε παραστάσεις σε αρχαία θέατρα που δεν ήταν ενεργά. Θέλουμε ο κόσμος να τα γνωρίσει, να τα ζήσει». Η εμπειρία μιας παράστασης σε έναν τέτοιο χώρο είναι μοναδική. «Είναι σαν να επιστρέφεις πίσω στον χρόνο», λέει.
Παράλληλα, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στους νέους δημιουργούς. Μέσα από δράσεις όπως το «Ακούμε τους Νέους» δίνουν βήμα σε νέους καλλιτέχνες. Σε συνεργασία με φορείς όπως το Μέγαρο Μουσικής, δημιουργούνται ευκαιρίες για παρουσίαση έργων σε σημαντικούς χώρους. «Για εμάς είναι πολύ σημαντικό να στηρίζουμε τη νέα γενιά. Είναι το μέλλον». Άλλωστε, όπως σημειώνει, πολλοί από τους ίδιους τους ανθρώπους του Σωματείου ξεκίνησαν σε νεαρή ηλικία. «Όταν αγαπήσεις τον πολιτισμό από νωρίς, γίνεται κομμάτι σου».
Ο πολιτισμός δεν είναι κάτι μακρινό. Είναι υπόθεση όλων μας. Αυτή ακριβώς η αντίληψη είναι και το επίτευγμα του Σωματείου «ΔΙΑΖΩΜΑ» · ότι καταφέρνει να μετατρέπει την πολιτιστική κληρονομιά από αφηρημένη έννοια σε ζωντανή, συλλογική ευθύνη.
Ακολουθήστε το OneMan στο Google News και μάθετε τις σημαντικότερες ειδήσεις