Η παράξενη εμμονή του να κρατάς τα άδεια γυάλινα βάζα

«Ωωω, ένα βαζάκι, ένα τόσο δα μικρό βαζάκι», ακούγονται να λένε ψιθυριστά οι φωνές σε ένα δημοφιλές audio clip στα social media. «Κράτα το βαζάκι μαζί με τα άλλα βαζάκια».

Το συγκεκριμένο ηχητικό δημιούργησε η καλλιτέχνις Jess Lynch από το Τορόντο, χωρίς να περιμένει ότι θα γίνει viral. Η ίδια έχει ιδιαίτερη αδυναμία στα γυάλινα δοχεία και, όπως λέει, δεν κρατά οποιοδήποτε βαζάκι: πρέπει να είναι ανθεκτικό, να έχει καπάκι, να κλείνει καλά, να είναι στεγανό και διάφανο και, κατά προτίμηση, να μην έχει κολλημένες ετικέτες.

Η Lynch λατρεύει να επαναχρησιμοποιεί τα βάζα της. Αντί να αγοράσει ένα καινούργιο δοχείο, προτιμά να δώσει δεύτερη ζωή σε ένα βαζάκι από σάλτσα, μαρμελάδα ή άλλο προϊόν.

Όταν άρχισαν και άλλοι χρήστες να χρησιμοποιούν το audio για να παρουσιάζουν τις δικές τους συλλογές από βαζάκια, έγινε σαφές ότι η τάση αφορά πολύ περισσότερο κόσμο. Σύμφωνα με έρευνα της EcoFocus για λογαριασμό του Glass Packaging Institute (GPI), περισσότεροι από τους μισούς Αμερικανούς καταναλωτές επαναχρησιμοποιούν τα γυάλινα δοχεία τους.

Το 19% τα χρησιμοποιεί για την αποθήκευση τροφίμων, το 14% για άλλες χρήσεις, όπως οργάνωση αντικειμένων και χειροτεχνίες, ενώ ένα ακόμη 20% τα επαναχρησιμοποιεί και στη συνέχεια τα ανακυκλώνει. Περίπου το 30% τα ανακυκλώνει αμέσως μετά τη χρήση.

Η λογική πίσω από τη συλλογή είναι απλή: ένα άδειο βαζάκι δεν είναι απαραίτητα άχρηστο. Μπορεί να γίνει δοχείο για όσπρια, περισσεύματα φαγητού ή σπιτικές παρασκευές, να χρησιμοποιηθεί ως γλάστρα ή ακόμη και ως διακοσμητικό.

Οι ίδιες οι εταιρείες έχουν αντιληφθεί την αξία αυτής της δεύτερης ζωής. Η Yoplait, που παρασκευάζει το Oui, διαθέτει ολόκληρη ενότητα με ιδέες για κατασκευές από τα βαζάκια του προϊόντος. Αντίστοιχα, η Bonne Maman προτείνει στους καταναλωτές διάφορες DIY χρήσεις για τα χαρακτηριστικά γυάλινα βαζάκια της.

Η Rachael Engelhardt, από τα Trader Joe’s Kitchen και Food With Hardt, ανήκει επίσης στους συστηματικούς συλλέκτες. Χρησιμοποιεί τα δοχεία που κρατά στην κουζίνα της, μεταξύ άλλων και για την αποθήκευση ή την επαναχρησιμοποίηση μπαχαρικών.

Ωστόσο, δεν καταλήγουν όλες οι συλλογές σε πρακτική χρήση.

Η Sally Augustin, περιβαλλοντική ψυχολόγος και υπεύθυνη Design With Science, επισημαίνει στο Vox ότι πολλά δοχεία μοιάζουν εκ πρώτης όψεως «δυνητικά χρήσιμα», χωρίς αυτό να σημαίνει ότι τελικά θα χρησιμοποιηθούν. Έτσι, τα βαζάκια μπορεί να παραμένουν για μήνες ή χρόνια σε ντουλάπια και ράφια, περιμένοντας μια μελλοντική χρήση που δεν έρχεται ποτέ.

Πόσο «πράσινη» είναι τελικά η πρακτική;

Η επαναχρησιμοποίηση ενός βάζου μπορεί να ακούγεται ως μια αυτονόητα οικολογική επιλογή, όμως ο πραγματικός περιβαλλοντικός της αντίκτυπος είναι μάλλον περιορισμένος.

Ο Paul Ferraro, καθηγητής στο Johns Hopkins University που μελετά την ανθρώπινη συμπεριφορά και τη δημόσια πολιτική, εξηγεί ότι μεμονωμένες καταναλωτικές επιλογές, όπως η προτίμηση γυαλιού αντί πλαστικού, έχουν πολύ μικρότερη σημασία από τις ευρύτερες, συλλογικές αλλαγές στον τρόπο παραγωγής και διαχείρισης των πόρων.

Το γυαλί έχει μεγαλύτερο αρχικό περιβαλλοντικό κόστος από το πλαστικό, καθώς η παραγωγή του απαιτεί περισσότερη ενέργεια και το μεγαλύτερο βάρος του αυξάνει τις επιπτώσεις της μεταφοράς. Το πλαστικό, από την άλλη, δημιουργεί σημαντικά προβλήματα όταν καταλήγει στο περιβάλλον, ενώ η δυνατότητα ανακύκλωσής του εξαρτάται από τις υποδομές κάθε περιοχής.

Ο Ferraro υποστηρίζει ότι η επαναχρησιμοποίηση ενός γυάλινου δοχείου έχει νόημα όταν πράγματι αντικαθιστά μια νέα αγορά. Αν, όμως, η προσπάθεια για «πιο οικολογική» κατανάλωση οδηγεί σε αγορά και αποστολή νέων γυάλινων δοχείων μέσω ηλεκτρονικού εμπορίου, το όφελος μπορεί να περιορίζεται σημαντικά.

Αντίστοιχα, υπάρχουν ατομικές επιλογές με πολύ μεγαλύτερο περιβαλλοντικό αντίκτυπο, όπως η μείωση των αεροπορικών ταξιδιών ή η βελτίωση της ενεργειακής αποδοτικότητας ενός σπιτιού.

Με άλλα λόγια, δεν χρειάζεται κάθε άδειο βαζάκι να μετατραπεί σε αντικείμενο μιας νέας ζωής. Αν πρόκειται να μείνει ξεχασμένο σε ένα ντουλάπι, η ανακύκλωση μπορεί να είναι η καλύτερη λύση.

Για όσους, όμως, απολαμβάνουν πραγματικά την επαναχρησιμοποίηση, η αξία βρίσκεται αλλού: στην ικανοποίηση που προσφέρει η μετατροπή ενός καθημερινού αντικειμένου σε κάτι χρήσιμο για δεύτερη φορά.