Όταν η φύση αποφασίζει να μας τρολάρει

Στο έργο Πέρα από το Καλό και το Κακό, ο Νίτσε εναντιώθηκε με πάθος στη μηχανιστική αντίληψη του φυσικού κόσμου και τη διαδεδομένη πεποίθηση ότι η φύση υπακούει σε νόμους και κανόνες.

Όπως υποστήριζε ο μεγάλος και, σε πολλά σημεία, παρεξηγημένος φιλόσοφος, «εμείς [οι άνθρωποι] είμαστε εκείνοι που επινοήσαμε την αιτία, τη διαδοχή, την αμοιβαιότητα, τη σχετικότητα, τον καταναγκασμό, τον αριθμό, τον νόμο, την ελευθερία, τον λόγο και τον σκοπό», και ότι είναι λάθος να προβάλουμε τις επινοήσεις αυτές στον φυσικό κόσμο. Έτσι, η περιβόητη «νομοτέλεια της φύσης» αποτελεί ερμηνεία και όχι γεγονός για τον Νίτσε, ενώ στην πραγματικότητα ο «συνολικός χαρακτήρας του κόσμου είναι το αιώνιο χάος», με την έννοια της απουσίας μιας δεδομένης τάξης.

Κάπως έτσι, ακολουθώντας τη σκέψη του Νίτσε, μάλλον θα πρέπει να αναθεωρήσουμε πολλές εκφράσεις που έχουν περάσει στην καθομιλουμένη: όχι, η φύση δεν εκδικείται, δεν επιλέγει τα «καλύτερα» χαρακτηριστικά, δεν τιμωρεί τα λάθη, δεν είναι δίκαιη ούτε άδικη, ενώ σίγουρα δεν είναι ότι «ξέρει τι κάνει», όπως έχουμε συνηθίσει να λέμε.

Θέλετε πιο απλά παραδείγματα μακριά από την πυκνή γραφή του μεγάλου Γερμανού φιλοσόφου;

Πάρτε για παράδειγμα τις παρακάτω φωτογραφίες που ανήκουν στους φιναλίστ ενός πρωτότυπου διαγωνισμού που παραδίδει κάθε χρόνο εξαιρετικά καρέ, αλλά ταυτόχρονα χωρίς να παίρνει ποτέ τον εαυτό του στα σοβαρά. Βλέπουμε έναν γυπαετό που βαδίζει καμαρωτός σαν να διεκδικεί θέση στο GNTM; Βλέπουμε ένα σαρκοβόρο έντομο να αράζει αναπαυτικά, σαν να περιμένει να του σερβίρουν καφέ. Ένα σκιουράκι να χορεύει χαρούμενο με την τροφή του στο στόμα, ζώα της άγριας φύσης να ποζάρουν με ένα πλατύ «χαμόγελο» και άλλα να κάνουν απρόσμενα photobombs.

Ακόμη μια απόδειξη για τη χαρακτηριστική ευκολία μας να αποδίδουμε ανθρώπινα χαρακτηριστικά στα ζώα. Τουλάχιστον, εδώ έχει πλάκα.

Κουρασμένοι από το κολύμπι, νεοσσοί γκρέιλαγκ κουλουριάστηκαν για ένα power nap, στις λίμνες Φίναμορ, στην κομητεία Όφαλι. © Celine Nic Oireachtaigh / Nikon Comedy Wildlife Awards

Ένα μικροσκοπικό πράσινο αλογάκι της Παναγίας, σε στάση ακραίας χαλάρωσης. © Diego Perez / Nikon Comedy Wildlife Awards

Δύο βελγικοί κάστορες που αποφάσισαν ότι οι άνθρωποι δεν είναι λόγος να διακόψουν την καθημερινή τους ρουτίνα για σου-σού. © Natalie Veekmans / Nikon Comedy Wildlife Awards

Μην αφήσεις κανέναν να σου πει τι να φορέσεις. Ακόμη κι αν είσαι νεροβούβαλος. © Andy Rouse / Nikon Comedy Wildlife Awards

Ακόμα κι αν φορέσω τη φούστα μου καπέλο. Ή το δέντρο μου, στην περίπτωση της συγκεκριμένης καμηλοπάρδαλης. © Dirk Koster / Nikon Comedy Wildlife Awards

Αυτά είναι τα Nikon Comedy Wildlife Awards (παλαιότερα, Comedy Wildlife Photography Awards) – ο μοναδικός διαγωνισμός για την άγρια ζωή που άνετα θα μπορούσε να συνοδεύεται από τη φράση «συμπληρώστε τη λεζάντα».

Το όλο εγχείρημα μετράει πάνω από μια δεκαετία ιστορίας, αλλά ξεκίνησε εντελώς χαλαρά και χωρίς προσδοκίες, ως πρωτοβουλία δύο φωτογράφων της άγριας ζωής που θέλησαν να δοκιμάσουν κάτι διαφορετικό. Ο Paul Joynson-Hicks MBE και Tom Sullam σκέφτηκαν να δημιουργήσουν έναν διαγωνισμό φωτογραφίας που, σε αντίθεση με τους υπόλοιπους για την άγρια ζωή, θα είναι διασκεδαστικός και ανάλαφρος. Ένας διαγωνισμός που θα αναδεικνύει την αστεία πλευρά του ζωικού βασιλείου και της άγριας ζωής.

Η επιλογή του χιούμορ δεν ήταν τυχαία.

Οι ιδρυτές έκριναν ότι η επικοινωνία γύρω από την προστασία της φύσης συχνά βασίζεται σε δυσάρεστες εικόνες και διδακτικά μηνύματα. Όπως έχει εξηγήσει ο Joynson-Hicks, τα ζητήματα προστασίας της άγριας ζωής είναι σημαντικά, αλλά η επικοινωνία τους γίνεται με βαρύ και αποθαρρυντικό τόνο. Σκοπός ήταν να δοκιμάσουν έναν άλλο δρόμο: να κάνουν τον κόσμο πρώτα να χαμογελάσει, να ταυτιστεί και έτσι να ενδιαφερθεί πιο ουσιαστικά για το ζώο που βλέπει και την ανάγκη για την προστασία του.

Τα χρόνια πέρασαν και εκείνο το μικρό εγχείρημα εξελίχθηκε σε έναν διεθνώς αναγνωρισμένο διαγωνισμό, που σήμερα απολαμβάνει τη στήριξη από τη Nikon και δέχεται συμμετοχές από δεκάδες χώρες του πλανήτη. Μάλιστα, το 2026 συνοδεύτηκε από ένα νέο ρεκόρ για τα Nikon Comedy Wildlife Awards: δέχθηκε περισσότερες από 10.000 συμμετοχές από 112 χώρες.

Στην απέραντη έκταση της αποξηραμένης λίμνης στο Αμποσέλι, αποτυπώνεται η μικρότητα του ανθρώπινου είδους. Με τη σωστή προοπτική. © Shailza Singhal / Nikon Comedy Wildlife Awards

Όταν έρχονται οι τηγανητές πατάτες που είχες παραγγείλει, αλλά στη γλώσσα των σκίουρων. © Udo Harms / Nikon Comedy Wildlife Awards

«Δεν βγαίνει ξανά έτσι παραλία». Aρκούδα στην Αμερική, έτοιμη να αφήσει πίσω το body shaming. © Scott Suraino / Nikon Comedy Wildlife Awards

Καλώς ήρθατε στο Γκολντ Χάρμπορ της Νότιας Γεωργίας, εκεί όπου οικοδεσπότες είναι οι θαλάσσιοι ελέφαντες. Τι θα πάρετε; © Marek Jackowski / Nikon Comedy Wildlife Awards

Όπως δήλωσε ο συνιδρυτής του, Tom Sullam, «χρησιμοποιούμε το χιούμορ για να κάνουμε τους ανθρώπους να αισθανθούν ενσυναίσθηση προς την άγρια ζωή, και είναι αυτή η ενσυναίσθηση που δημιουργεί αλλαγή στη συμπεριφορά προς το καλύτερο».

Και για να μη μένουμε μόνο στη θεωρία, το 10% των κερδών του διαγωνισμού διατίθεται σταθερά για την προστασία της άγριας ζωής, μέσω του οργανισμού διατήρησης της φύσης που υποστηρίζει ο θεσμός. Στη φετινή έκδοση, για παράδειγμα, η υποστήριξη αφορά το Whitley Fund for Nature και την πρωτοβουλία Next Gen, που στηρίζει την επόμενη γενιά ανθρώπων οι οποίοι εργάζονται για τη διατήρηση της φύσης.

Κροκόδειλος στην Ιταλία κερδίζει βραβείο coolness, με ροκ εν ρολ χτένισμα δεκαετίας του 1950. © Paolo Torre / Nikon Comedy Wildlife Awards

Μωρό-μπαμπουίνος σηκώνει στον αέρα τον γονιό του με το ένα χέρι. Το άλλο μάλλον το κρατάει για τα δύσκολα. © Andy Parkinson / Nikon Comedy Wildlife Awards