Βαγγέλης Ηλιόπουλος: «Ο χρόνος τα σβήνει όλα. Αν μείνει κάτι, θα είναι ο Τριγωνοψαρούλης, όχι εγώ»
Τριάντα χρόνια μετά την κυκλοφορία του, ο Τριγωνοψαρούλης παραμένει επίκαιρος μέσα σε ένα κόσμο από μεγάλους καρχαρίες. Ο συγγραφέας Βαγγέλης Ηλιόπουλος, αφηγείται την ιστορία του, στο OneMan.
- 20 ΣΕΠ 2026
Πώς φτιάχνεις ένα ελικόπτερο; Γυρίζεις μια καρέκλα ανάποδα και πετάς. Ο Βαγγέλης Ηλιόπουλος γεννήθηκε στην Αθήνα και μεγάλωσε σε ένα φανταστικό κόσμο ιστοριών. Είχε για θίασο την παρέα του και μαζί, ήθελαν να σώσουν τον πλανήτη. Σταματάς να είσαι παιδί, όταν συνειδητοποιείς πως δεν κινδυνεύεις πια από τους εξωγήινους. Τα παράξενα κι αλλόκοτα πλάσματα αυτού του σύμπαντος, θέλουν απλώς να τα καταλάβουμε και να μας καταλάβουν.
Στο σινεμά του Spielberg είδε πρώτη φορά την τέχνη για μικρούς και μεγάλους και έμεινε έξι σερί ώρες στην αίθουσα για τρεις προβολές του Ε.Τ., τη μία μετά την άλλη. Τοποθετεί το δικό του μεγάλο παραμύθι μέσα στην θάλασσα, εκεί που κολυμπά το ανεξερεύνητο. Και κάπως έτσι, αναδύεται στο μυαλό του ο Τριγωνοψαρούλης, με τον Βαγγέλη Ηλιόπουλο να πλάθει μια λέξη, που δεν υπήρχε πριν.
Ο τριγωνικός χαρακτήρας ζούσε μέσα του αβάπτιστος, για χρόνια.
Αυτά από μένα.
Ο λόγος στον συγγραφέα, που ανήμερα των γενεθλίων του γύρισε πίσω στο χρόνο για να αφηγηθεί στο OneMan την ιστορία του Τριγωνοψαρούλη, ενός παιδικού βιβλίου που κυκλοφόρησε το 1997 και σχεδόν τριάντα χρόνια μετά, παραμένει επίκαιρο μέσα σε ένα κόσμο που οι μεγάλοι καρχαρίες μεταμορφώνονται καθημερινά.
Κυρίες και κύριοι, ο Βαγγέλης Ηλιόπουλος.
Ο ερωτευμένος ναύτης
Είμαι σε ένα γραφείο και περιμένω ένα σήμα μη γίνει πόλεμος. Αυτή ήταν η βάρδιά μου, να κάθομαι μπροστά σε έναν υπολογιστή και να περιμένω μη γίνει πόλεμος. Πολύ βαρετό. Είμαι πολύ ερωτευμένος και θέλω να γράψω μια ερωτική ιστορία.
Γράφω λοιπόν στον υπολογιστή μια ιστορία για δύο κάλτσες το 1993. Η μία δε μπορεί να ζήσει χωρίς την άλλη. Ένα ερωτικό παραμύθι επί της ουσίας για να συνομιλήσω με την Γεωργία. Είσαι σε ένα υπολογιστή που τον κοιτάς και σε κοιτάει. Εκεί ξεκινάει όλη η ιστορία.
Δεν ήξερα την τύφλα μου από υπολογιστές, μας είχε κάνει ένα μίνι σεμινάριο έξι εβδομάδων στο σχολείο. Όταν πάω ναύτης καταλαβαίνω ότι κάτι παίζει με το γραφείο του διοικητή και όταν μας ρωτάνε ποιος ξέρει από υπολογιστές, σηκώνω το χέρι μου και λέω εγώ.
Ο παλιός (που αργότερα έγινε φίλος μου) περιμένει να απολυθεί και μου δείχνει κάποια πράγματα που θεωρεί δεδομένα. Του λέω ότι το πληκτρολόγιο σου είναι διαφορετικό, κάτι έχει. Μου δείχνει το Word και είχα χρόνο να το μάθω σιγά σιγά. Πόλεμος δεν έγινε οπότε όλα καλά.
Στο καπάκι, γράφω τον Τριγωνοψαρούλη. Βγαίνει η Κάλτσα στο Δελφίνι αλλά νιώθω ότι ο Τριγωνοψαρούλης δεν ταιριάζει εκεί, ένστικτο, μεταφυσικό, δεν υπήρχε λόγος.
Τυχαία γνωρίζω την Έλενα Πατάκη, που έχει μόλις γεννήσει και της λέω «να σου δώσω κάτι;». Μου λέει ότι δεν έχει περιθώρια τώρα, το ’97. Λέω δε με νοιάζει. Δε βιαζόμουν. Λέω εντάξει, το ’97. Ο εκδότης του Δελφινιού παθαίνει κάτι επειδή δεν του έδωσα το άλλο. Δεν ξέρω γιατί.
Ο Τριγωνοψαρούλης είναι πάρα πολύ τυχερός, όχι εγώ, αυτός. Το ’97 βγαίνει ο Τριγωνοψαρούλης. Με σταματάει ένας στο ασανσέρ του Πατάκη και μου λέει «Βαγγέλη είναι το μόνο βιβλίο καινούργιου συγγραφέα που βγάλαμε φέτος και να φανταστείς άρεσε τόσο στον κύριο Πατάκη που το διαβάζει στον εγγονό του». Λέω αυτό είναι σημαντικό; Μου λέει όχι, είναι καταπληκτικό. Ασχολείται με τα εκπαιδευτικά μου λέει, καθόλου με τα παιδικά, για αυτό είναι καταπληκτικό. Υπάρχει μια αίσθηση ότι πάει καλά.
Από εκεί και πέρα αρχίζω και σκέφτομαι με το μυαλό του. Όλες τις ιστορίες που έχουν προκύψει δεν μου τις ζήτησε κανείς, ούτε η Έλενα μου είπε γράψε νέα περιπέτεια. Όταν συμβαίνει κάτι αντιδρώ και λέω, τι θα έκανε τώρα, θα έκανε αυτό. Όσες ιστορίες έχουν γραφτεί, έχουν γίνει έτσι.
Ο Τριγωνοψαρούλης μέσα του
Δεν ξέρω αν συνομιλώ μαζί του, αλλά εξελιχθήκαμε παρέα και συγγραφικά και ηλικιακά. Ήμουν νεαρός δάσκαλος τότε που για πρώτη φορά ήρθα σε επαφή με παιδιά με δυσλεξία. Δεν ξέραμε τι θα πει τότε, το 1986 το έμαθα. Ή παιδιά με δυσκολίες γενικώς.
Ενώ θεωρώ ότι τον γράφω για δύο μαθητές μου, όσο περνούν τα χρόνια συνειδητοποιώ ότι δεν συνομιλώ, αλλά ότι τον εμπεριέχω. Θυμάμαι τα παιδικά μου χρόνια και τον ταυτίζω με οτιδήποτε διαφορετικό υπάρχει. Δεν υπάρχει τίποτα όμοιο. Η κοινωνία τότε ήταν αλλιώς, χωρίς ξένους και μαθησιακές δυσκολίες, ήταν απλώς εμείς και ο διαφορετικός. Τώρα είμαστε όλοι διαφορετικοί, έχει εξελιχθεί η κοινωνία. Ίσως εκεί είναι και η επιτυχία του.
Ο καθένας μας για μια στιγμή της ζωής του έχει νιώσει Τριγωνοψαρούλης. Για κάτι. Σε μια παρέα που δεν ταίριαζε. Σίγουρα για κάποια στιγμή της ζωής μας, έχουμε νιώσει διαφορετικοί.
Δεν πίστευε κανείς τι μου συνέβη μετά τα 30. Ήμουν Τριγωνοψαρούλης χωρίς να το έχω καταλάβει. Μπορεί να έψαχνα κι άλλους τρόπους να εκφραστώ. Στον δικό μου χώρο ήθελα να είμαι σταρ, αλλά για να εξηγήσω ποιος είμαι σε ένα καθηγητή μου θα πω είμαι ο φίλος του Δημήτρη για παράδειγμα. Ένιωθα κάπως αόρατος. Στα 40 χρόνια που ήμουν δάσκαλος έδωσα πολλή φωνή στα αόρατα παιδιά.
Το παραμύθι ως εργαλείο
Έχω ένα θέμα με τη θάλασσα. Πιστεύω ότι ο βυθός είναι ανεξερεύνητος και κρύβει πολλές ιστορίες. Μπορώ να γράψω εγώ για ένα γιγάντιο καλαμάρι και να υπάρχει. Αυτό μου αφήνει ένα τεράστιο περιθώριο να γράψω ό,τι θέλω. Αρχίζω και φτιάχνω μια ιστορία – εργαλείο για να συνομιλήσω με τους μαθητές μου και να τους κάνω ομάδα.
Προσπαθώ να ξεκινήσω από εκεί, να επικοινωνήσω μέσα από ένα παραμύθι, όχι από το μάθημα, να μιλήσω για την αγάπη με άλλον τρόπο. Εκεί μπλέκομαι γιατί πέρα από το ότι περνάω καλά, ανακαλύπτω ότι μπορείς να πας και πολύ πιο βαθιά.
Συνήθως οι δάσκαλοι δεν είναι καλοί συγγραφείς γιατί θέλουν να κάνουν μάθημα. Εγώ ήθελα να βρω απλώς έναν άλλον τρόπο να επικοινωνήσω μαζί με τα παιδιά, όχι να κάνω μάθημα. Παράλληλα μεταφράζω για CD-ROM τις 20 χιλιάδες λεύγες κάτω από την θάλασσα. Εκεί την καταβρίσκω ακόμα πιο πολύ γιατί ο Βερν ουσιαστικά διαλέγει για μοντέλο την θάλασσα προκειμένου να κριτικάρει την ανθρώπινη κοινωνία. Ο Νέμο έχει φύγει γιατί μισεί την αγγλική αποικιοκρατία. Ενισχύεται έτσι η αίσθηση της θάλασσας ως καμβά. Μπορούμε να πούμε τα πάντα με τον δικό μας τρόπο.
Έτσι στήνω έναν λογοτεχνικό ήρωα που στην ουσία είναι αντι-ήρωας. Δεν είναι σούπερμαν, αλλά λούζερ. Δεν είναι ο πιο δυνατός. Νομίζω ότι τέλη δεκαετίας του ’90, αρχές 2000 είχαμε ανάγκη από αντι-ήρωες. Αλλάζει η εκπαίδευση και γίνεται πιο μαθητοκεντρική. Το καταπληκτικότερο όλων είναι που μου λένε ότι κοιμόμασταν μαζί του. Είμαι από τους πρώτους συγγραφείς που στις παρουσιάσεις βιβλίων κάνω πιο διαδραστικές εκδηλώσεις, παίζω με τα παιδιά, δεν διαβάζω απλώς ένα βιβλίο. Βάζω θέατρο, μουσική, εικαστικά, animation. Συνομιλώ και με άλλες τέχνες.
Αν είχα γράψει την ίδια ιστορία με παιδάκια, θα ήταν πολύ δύσκολο. Έχει αυτή τη δύναμη η αλληγορία. Πόσοι θα μπορούσαν να είναι σήμερα οι μεγάλοι καρχαρίες; Και τότε υπήρχαν αντιδράσεις, το έβλεπαν μερικοί ως γέφυρα επανένταξης των Αλβανών στα σχολεία, ή των προσφύγων.
Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να βρει τον εαυτό σου στην τέχνη. Μεγαλώνει με δύο μπαμπάδες, και; Στον Τριγωνοψαρούλη πολλοί βρήκαν τον εαυτό τους, έκαναν τις προβολές τους και στηρίχθηκαν πάνω του. Δε μεγαλώνει ποτέ. Όλες οι περιπέτειες, από εκεί που κερδίζει τον ψαρά μέχρι το ψαρόσφαιρο είναι τοποθετημένες σε δύο σχολικές χρονιές.
Η πρώτη ανάγνωση
Είχα δυο κολλητούς, μια φίλη δασκάλα από το άλλο τμήμα και τον άντρα της που ήταν συγγραφέας. Το τυπώνω και το πάω σπίτι να τους το διαβάσω. Τους ρωτάω μήπως είναι μπούρδα; Μου φαινόταν πάρα πολύ απλό, ένα τριγωνικό ψάρι που κάνει μόνο τρίγωνα. Έψαξα να δω αν υπάρχει η λέξη Τριγωνοψαρούλης και όντως δεν υπάρχει. Είναι φοβερό.
Το διαβάζω και μου λένε «Βαγγέλη, είναι καταπληκτικό». Δεν το πίστευα, δεν περίμενα ποτέ να γίνει επιτυχία. Το έστειλα λοιπόν στην Έλενα Πατάκη και ενώ συνήθως κάνουν μέχρι και χρόνο να απαντήσουν, με πήρε μέσα σε μια εβδομάδα. Δεν έχω πιέσει για τίποτα, ήρθαν όλα από μόνα τους. Είναι τυχερός ο Τριγωνοψαρούλης. Δε νομίζω ότι υπάρχει ήρωας που να έχει κρατήσει 30 χρόνια.
Μέσα στο φωτεινό παιδικό μυαλό του Βαγγέλη
Ως παιδί είχα φτιάξει ένα φανταστικό κόσμο και ζούσα εκεί μέσα. Έστηνα ιστορίες και έβαζα τους φίλους μου να παίζουν μέσα. Βάζαμε την καρέκλα ανάποδα και λέγαμε είμαστε ελικόπτερο που πάμε να σώσουμε τον κόσμο. Η τέχνη με βοήθησε να εκφραστώ, τα θέατρα, οι ταινίες. Νομίζω γράφεις πάντα με το αίμα σου. Δε μπορώ να περιγράψω για ένα συναίσθημα που δεν ξέρω, το αποφεύγω.
Οι γονείς μου είχαν έρθει από την Αίγυπτο. Δε θυμάμαι στο σπίτι να μην έχουμε βιβλιοθήκη, να μη διαβάζουμε. Ζω σε ένα φιλολογικό σπίτι, υπάρχει ένα κλίμα. Παράλληλα είναι η φάση που βγαίνει η τηλεόραση. Βλέπω το Πολυτεχνείο, συγκλονίζομαι και το παίζω με τα αυτοκινητάκια μου. Οι φοιτητές τα μικρά αυτοκινητάκια και κάτι ρολς ρόις τα μεγάλα.
Αυτά που σου λέω τώρα στα 62 μου δεν τα έχω καταλάβει. Γυρνάς στα παιδικά σου χρόνια κι ανακαλύπτεις τι σε διαμόρφωσε. Τώρα λέω θα μάθω πιάνο, θα κάνω κεραμική, όλα αυτά που δεν είχα χρόνο να κάνω.
Η κληρονομιά του Τριγωνοψαρούλη
Υπήρχαν δύο παραστάσεις ειδικών σχολείων που πραγματικά δε μπορούσα να μιλήσω. Παίζει τον Τριγωνοψαρούλη ένα παιδί με σύνδρομο down που είχε μάθει όλα τα λόγια απ’ έξω. Έτρεμε το χέρι στην αφιέρωση. Βλέπεις την υπερπροσπάθεια ενός παιδιού να παίξει το κείμενό σου και λες αν κατάφερα να ακουμπήσω την ψυχή ενός παιδιού, καλά έκανα και γράφω.
Όλα θα τα σβήσει ο χρόνος κάποια στιγμή, άλλα έστω ένα παιδί αν πήρε αγκαλιά το βιβλίο και είπε «πέρασα χάλια μέρα στο σχολείο αλλά δες πώς τα κατάφερε ο Τριγωνοψαρούλης, θα τα καταφέρω και εγώ», τα καταφέραμε.
Δεν έχω τέτοια αίσθηση αιωνιότητας. Αν επιζήσει κάποιος, θα επιζήσει ο Τριγωνοψαρούλης. Σπουδαίοι συγγραφείς που έφυγαν, τους ξεχάσαμε. Αν μείνει κάτι, θα μείνει ο Τριγωνοψαρούλης. Το έχω αποδεχτεί και το ψιλογουστάρω. Δεν είμαι ο Όμηρος να μείνω στην ιστορία.
Το μότο μου είναι αυτό που λέει και ο Τριγωνοψαρούλης, «αγάπη δώσε και θα δεις». Αν σου κάνει ο άλλος κακό, μη το γυρίσεις, δείξε αγάπη και θα δεις τί θα σου γυρίσει. Υπάρχουν εντάσεις μεταξύ των παιδιών, μπαίνουν και οι γονείς στη μέση οπότε μπερδεύεται το πράγμα. Αυτό είναι το μότο μου.
Η Τζίνα η Καλογήρου που διδάσκει στο Παιδαγωγικό, ρώτησε ποιο είναι το αγαπημένο σας και λένε ο Τριγωνοψαρούλης. Ρώτησε το γιατί στο επόμενο μάθημα και η απάντηση ήταν επειδή μου το διάβαζε η μαμά μου. Ήταν αυτή η σχέση.
Ακολουθήστε το OneMan στο Google News και μάθετε τις σημαντικότερες ειδήσεις.