Τι μπορεί να μας διδάξει ο Μεσαίωνας για το burnout
Νέα ιστορική μελέτη αποκαλύπτει ότι η ψυχική εξουθένωση απασχολούσε τους ανθρώπους εδώ και 1.500 χρόνια.
- 16 ΙΟΥΛ 2026
Το άγχος, η ψυχική κόπωση και η επαγγελματική εξουθένωση (burnout) θεωρούνται συχνά παθήσεις της σύγχρονης εποχής. Ωστόσο, ιστορικές μαρτυρίες δείχνουν ότι άνθρωποι που έζησαν πριν από περισσότερα από 1.500 χρόνια περιέγραφαν τα ίδια ακριβώς συμπτώματα και μάλιστα πρότειναν τρόπους αντιμετώπισής τους που θυμίζουν έντονα τις σημερινές ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις.
Αυτό υποστηρίζει ο ιστορικός Peter Jones στο νέο του βιβλίο Self-Help from the Middle Ages: A Journey into the Medieval Mind, στο οποίο εξερευνά πώς οι μεσαιωνικοί ιερείς λειτουργούσαν ουσιαστικά ως «θεραπευτές της ψυχής», βοηθώντας τους ανθρώπους να διαχειριστούν την ψυχική εξάντληση και την απελπισία.
Ήδη από τον 5ο αιώνα μ.Χ., ο μοναχός και θεολόγος Ιωάννης Κασσιανός περιέγραφε ανθρώπους που ένιωθαν διαρκή κόπωση, απελπισία, αδυναμία συγκέντρωσης και έντονη επιθυμία να βρίσκονται οπουδήποτε αλλού εκτός από τον χώρο όπου εργάζονταν ή ασκούσαν τα καθήκοντά τους. Αναφερόταν ακόμη σε μια παράλογη σύγχυση του νου, που τους έκανε να αισθάνονται άχρηστοι και ανίκανοι να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους.
Παρότι ο Κασσιανός απευθυνόταν σε χριστιανούς μοναχούς και όχι σε εργαζομένους του 21ου αιώνα, οι περιγραφές του θυμίζουν έντονα τα σημερινά συμπτώματα του burnout και της κατάθλιψης.
Ο Peter Jones εμπνεύστηκε το βιβλίο του μέσα από τη δική του δύσκολη εμπειρία, όταν ανέλαβε θέση καθηγητή Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο του Τιούμεν, στη Σιβηρία. Οι ακραίες θερμοκρασίες, η γλωσσική απομόνωση και η απόσταση από την οικογένειά του τον οδήγησαν σε βαθιά ψυχική κόπωση. «Έπρεπε να ερευνώ, να προετοιμάζω τα μαθήματά μου και να συνεχίζω τη ζωή μου. Όμως δεν μπορούσα να κάνω απολύτως τίποτα», γράφει χαρακτηριστικά.
Καθώς προετοίμαζε ένα μάθημα για τα Επτά Θανάσιμα Αμαρτήματα, διαπίστωσε ότι οι μεσαιωνικές περιγραφές αντανακλούσαν με εντυπωσιακή ακρίβεια τα δικά του συναισθήματα. Από τα επτά θανάσιμα αμαρτήματα, εκείνο που ταυτίζεται περισσότερο με τη σύγχρονη επαγγελματική εξουθένωση είναι η ακηδία.
Σε ένα χειρόγραφο του 13ου αιώνα από το Trinity College του Δουβλίνου, η ακηδία παρομοιάζεται με έναν άνθρωπο που στέκεται μέσα σε ένα ορμητικό ποτάμι, νιώθοντας το νερό να τον παρασύρει χωρίς να έχει τη δύναμη να κάνει ούτε ένα βήμα μπροστά.
Ανάλογες περιγραφές συναντώνται και στα έργα του ανώνυμου Γερμανού ποιητή του 12ου αιώνα, γνωστού ως Archpoet, ο οποίος περιγράφει την αγανάκτησή του από μια ατελείωτη και μάταιη γραφειοκρατική εργασία, μια εμπειρία που, σύμφωνα με τον Jones, θα μπορούσε να περιγράφει πολλούς σύγχρονους εργαζομένους.
Οι μεσαιωνικοί συγγραφείς δεν περιορίζονταν στην περιγραφή του προβλήματος, αλλά πρότειναν και τρόπους αντιμετώπισής του.
Ένα από τα βασικά τους μηνύματα ήταν ότι ο άνθρωπος δεν μπορεί να εξαλείψει οριστικά τα δύσκολα συναισθήματα, αλλά μπορεί να μάθει να ζει μαζί τους. Η αποδοχή της ψυχικής δυσφορίας, αντί της διαρκούς προσπάθειας να την καταπολεμήσουμε, αποτελεί σήμερα βασική αρχή της Θεραπείας Αποδοχής και Δέσμευσης (Acceptance and Commitment Therapy – ACT).
Παράλληλα, οι μεσαιωνικοί στοχαστές τόνιζαν τη σημασία της αναζήτησης ενός ανώτερου σκοπού ή μιας βαθύτερης αξίας που θα βοηθήσει τον άνθρωπο να αντέξει τις δύσκολες περιόδους. Ο θεολόγος William Peraldus χρησιμοποιούσε την εικόνα ενός χωραφιού γεμάτου αγκάθια που κάποτε θα καρποφορήσει, υποστηρίζοντας ότι η ελπίδα και η πίστη σε όσα αγαπάμε μπορούν να μας βοηθήσουν να ξεπεράσουμε τις πιο σκοτεινές περιόδους της ζωής.
Ένα ακόμη δίδαγμα που θεωρεί ιδιαίτερα επίκαιρο ο Jones είναι η ανάγκη για αυτοσυγχώρεση. Ο μοναχός Βερνάρδος του Κλερβό, τον 12ο αιώνα, παρομοίαζε τη ζωή με μια διαδρομή σε δύσβατο έδαφος, όπου είναι αναπόφευκτο κάποια στιγμή να σκοντάψει κανείς. Με άλλα λόγια, η αποτυχία, η σύγχυση και η ψυχική εξάντληση αποτελούν μέρος της ανθρώπινης εμπειρίας και όχι προσωπική αποτυχία.
Για τον Jones, ίσως το σημαντικότερο μήνυμα των μεσαιωνικών κειμένων είναι ότι κανείς δεν είναι μόνος στην ψυχική του δοκιμασία. Άνθρωποι από διαφορετικές εποχές, πολιτισμούς και συνθήκες βίωσαν τα ίδια συναισθήματα, γεγονός που μπορεί από μόνο του να λειτουργήσει ανακουφιστικά για όσους παλεύουν σήμερα με την εξουθένωση ή την ψυχική κόπωση.
Ακολουθήστε το OneMan στο Google News και μάθετε τις σημαντικότερες ειδήσεις.