Στον Βιολογικό Βοτανόκηπο καλλιεργούν μαζί με τη φύση, όχι απέναντί της
Ο Αλέξανδρος Μουταφτσής μιλά για τον Βιολογικό Βοτανόκηπο στο Μαρκόπουλο και τη φιλοσοφία μιας καλλιέργειας που μάς μαθαίνει την αξία της υπομονής και του χρόνου.
- 13 ΑΠΡ 2026
Στο Μαρκόπουλο, στην καρδιά των Μεσογείων, υπάρχει ένα φυτώριο που δεν μοιάζει με τα συνηθισμένα που μπορεί να έχετε επισκεφτεί. Είναι οι μυρωδιές από τα βότανα, οι ήχοι από τις μέλισσες γύρω από τα άνθη, αλλά κυρίως η αίσθηση ότι εδώ οι ρυθμοί κυλούν όπως τους ορίζει η φύση, αυτά που το κάνουν ξεχωριστό.
Ο Αλέξανδρος Μουταφτσής, δημιουργός του Βιολογικού Βοτανόκηπου, μιλά για τη δουλειά του με έναν τρόπο που φανερώνει ότι αυτή δεν είναι απλώς ένα επάγγελμα, αλλά μια συνειδητή στάση ζωής. Αν είστε τακτικοί επισκέπτες των βιολογικών αγορών, σίγουρα θα έχετε σταματατήσει στον πάγκο με τα παχύφυτα και τα βότανα και ο ίδιος θα έχει όλη την καλή διάθεση να σας λύσει όλες τις απορίες. Όπως λέει άλλωστε, ο βιομηχανοποιημένος τρόπος παραγωγής, έχει μάθει στον κόσμο να έχει ό,τι θέλει την ώρα που το θέλει. Μόνο που τα φυτά, όπως τα βότανα και τα μυρωδικά, θέλουν – όπως όλα στη φύση – τον χρόνο τους και κρύβουν αρκετά μυστικά που οι περισσότεροι από εμάς δεν γνωρίζουν.
Με μεταπτυχιακές σπουδές στις περιβαλλοντικές επιστήμες, η οικολογία είναι ένας κλάδος που τον αφορούσε ανέκαθεν. Όπως λέει άλλωστε δεν θα μπορούσε να φανταστεί να κάνει για καιρό μια δουλειά που να μην συνδέεται με τη φύση. «Η σύνδεση με το όλον, με τη φύση, δεν είναι μόνο ιδεατή· είναι πραγματική. Και σου δίνει πάρα πολλά μαθήματα ζωής: τη διαφορετικότητα, την ανθεκτικότητα, το πώς λειτουργούν οι μικροσυνθήκες, πώς επηρεάζουν οι μικρές αλλαγές». Αυτή η αντίληψη διατρέχει όλη τη φιλοσοφία του Βοτανόκηπου. Δεν πρόκειται απλώς για βιολογική καλλιέργεια, αφού είναι, όπως επιμένει, κάτι «ακόμα παραπέρα». «Το κατά δύναμιν λιγότερες εφαρμογές, ακόμα και σε βιολογικά σκευάσματα. Δηλαδή σχεδόν τίποτα».
Στον χώρο του, η παρέμβαση περιορίζεται στα απολύτως απαραίτητα. Τα λιπάσματα προέρχονται από κομπόστ που παρασκευάζει ο ίδιος. Τα φυτά είναι εξ ολοκλήρου δικής του παραγωγής: «Από τον σπόρο ή από το μόσχευμα έως την τελική τους μορφή». Ακόμα και το χώμα περνά από τη δική του επεξεργασία. «Έχω βρει το κατάλληλο χαρμάνι για να φτιάχνω αυτό που θέλω», εξηγεί. «Τα φυτά είναι δικά μας από την αρχή έως το τέλος».
Ο Βοτανόκηπος μετρά ήδη 16 χρόνια ζωής αλλά αυτή η «απλότητα» κρύβει πολύ κόπο. Όταν ξεκίνησε, η βιολογική καλλιέργεια δεν ήταν άγνωστη στην Ελλάδα, καθώς είχε ήδη κάνει τα πρώτα της βήματα από τα μέσα της δεκαετίας του ’90. Όμως ένα βιολογικό φυτώριο ήταν κάτι πολύ διαφορετικό. «Για το φαγητό μας, για τα λαχανικά και τα φρούτα, ο κόσμος γνώριζε. Για ένα φυτώριο όμως όχι. Εκεί ήταν το καινούργιο». Από την αρχή, η κατεύθυνση ήταν σαφής: παραγωγή και απευθείας διάθεση στον καταναλωτή. Σήμερα, ο ίδιος πιστεύει ότι αυτό που κάνουν παραμένει μοναδικό.
«Παράγουμε και πουλάμε λιανική σε βιολογικές αγορές. Νομίζω είμαστε οι μοναδικοί στην Ελλάδα που το κάνουμε αυτό με αυτόν τον τρόπο». Ο χώρος εκτείνεται σε περίπου δύο στρέμματα, ένα υπαίθριο και ένα θερμοκήπιο, το οποίο δεν θερμαίνεται, αλλά λειτουργεί απλώς προστατευτικά για τα φυτά τους χειμερινούς μήνες. «Το θερμοκήπιο είναι απλώς μια κάλυψη. Δεν δημιουργούμε τεχνητές συνθήκες. Η διαδικασία είναι σχεδόν φυσική».
Σε αντίθεση με τη συμβατική γεωργία, που συχνά «πιέζει» τα φυτά να παράγουν εκτός εποχής, εδώ ο χρόνος έχει σημασία. «Οι συμβατικές καλλιέργειες ξεκινούν τα παράταιρα», λέει. «Προσπαθούν να καλύψουν ανάγκες παραγωγής με τεχνικούς τρόπους και εκεί αρχίζει το στρεσάρισμα». Η αλλαγή του κλίματος έχει θολώσει ακόμη περισσότερο τα όρια των εποχών, αλλά για τον ίδιο η ουσία παραμένει: «Ναι, μπορούμε να βρούμε ντομάτα τον χειμώνα. Αλλά θα είναι πολύ καλύτερη στην εποχή της». Η επιλογή να καλλιεργεί κανείς με βάση την εποχικότητα δεν είναι μόνο ζήτημα ποιότητας· είναι και ζήτημα σεβασμού προς το ίδιο το φυτό.
Από τα βότανα, σε έναν ζωντανό οργανισμό
Ο Βοτανόκηπος ξεκίνησε με βιολογικά βότανα – αρωματικά φυτά που συναντάμε και στη φύση. Σταδιακά, η παραγωγή εμπλουτίστηκε με κηπευτικά, καλλωπιστικά και πιο εξειδικευμένα είδη. «Ξεκινήσαμε με βότανα, μετά βάλαμε κηπευτικά, παραδοσιακές ποικιλίες μόνο. Κυρίως καλοκαιρινά: ντομάτες, πιπεριές, μελιτζάνες, κολοκύθια. Τα σποράκια είναι κατά 95% δικής μας παραγωγής».
Η δημιουργία μιας προσωπικής «τράπεζας σπόρων» ήταν φυσική εξέλιξη. «Ήμασταν και σε ομάδα σποροπαραγωγής και σποροφύλαξης. Πλέον έχουμε τη δική μας». Παράλληλα, ενσωμάτωσαν και καλλωπιστικά φυτά, όχι ως παραχώρηση στην αγορά, αλλά ως αναγνώριση μιας ανθρώπινης ανάγκης. «Η βιολογική καλλιέργεια είναι μία. Αλλά ο άνθρωπος θέλει και την ομορφιά». Ανάμεσα στις πιο ιδιαίτερες επιλογές του βρίσκονται και τα βιολογικά παχύφυτα, που σπάνια βρίσκεις αλλού.
Περπατώντας στον χώρο, αντιλαμβάνεται κανείς ότι δεν πρόκειται για μια «τακτοποιημένη» καλλιέργεια με την κλασική έννοια. Είναι περισσότερο ένα μικρό οικοσύστημα. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το μποράγκο, ένα φυτό που ξεκίνησε από μία γλάστρα και σήμερα έχει εξαπλωθεί παντού. Οι μέλισσες το προτιμούν ξεκάθαρα. «Πρώτα θα πάνε εκεί και μετά αλλού». Παράλληλα, καλλιεργούνται λιγότερο γνωστά φυτά όπως η αχίλλεια, ο σαμπούκος, το ελίχρυσο, το κρίταμο. Δίπλα τους συνυπάρχουν τα πιο γνωστά: ρίγανη, θυμάρι, δεντρολίβανο. Αρκετά από αυτά τα αποξηραίνουν και τα διαθέτουν έτοιμα προς πώληση.
Μια από τις πιο συχνές ερωτήσεις που δέχεται αφορά τη σημασία της βιολογικής καλλιέργειας στα καλλωπιστικά φυτά. «Γιατί έρχεστε στις βιολογικές αγορές; Για να τραφείτε καλύτερα. Για να έχετε καλύτερη υγεία. Τα φυτά είναι ζωντανοί οργανισμοί. Δεν θέλουμε να είναι υγιή και δυνατά;»
Η βασική διαφορά βρίσκεται στον τρόπο ανάπτυξης. Τα φυτά που καλλιεργούνται χωρίς πίεση, μέσα στους φυσικούς τους ρυθμούς, γίνονται πιο ανθεκτικά. «Δεν τα στρεσάρουμε να μεγαλώσουν εκτός εποχής. Άρα είναι πιο ανθεκτικά και έχουν καλύτερη ποιότητα, και στα αιθέρια έλαια. Τα φυτά δεν παράγουν κάτι για τον άνθρωπο. Δεν είναι αυτός ο σκοπός τους. Ο σκοπός τους είναι να επιβιώσουν και να αναπαραχθούν».
Τα αιθέρια έλαια, εξηγεί, είναι μηχανισμοί άμυνας. Όταν ένα φυτό μεγαλώνει «προστατευμένο» με χημικά, δεν έχει λόγο να αναπτύξει αυτούς τους μηχανισμούς. «Άρα δεν παράγει τα αιθέρια έλαια στον ίδιο βαθμό. Και γίνεται πιο ευάλωτο». Αντίθετα, ένα φυτό που μεγαλώνει φυσικά μπορεί να έχει μικρές «ατέλειες» – τρύπες στα φύλλα, σημάδια από έντομα – αλλά είναι πιο ισχυρό.
Ο βασιλικός γίνεται αφορμή για μια ακόμη συζήτηση γύρω από την εποχικότητα. «Ο κόσμος τον ζητάει όλο τον χρόνο», λέει, «αλλά η κύρια εποχή του είναι από τον Απρίλη μέχρι τον Σεπτέμβριο». Η επιμονή του να εξηγεί αυτά τα πράγματα στους πελάτες δείχνει ότι για εκείνον η καλλιέργεια είναι και μια μορφή εκπαίδευσης. «Είναι επιλογή σου αν θέλεις να τον καταναλώσεις εκτός εποχής, όμως δεν θα το πρότεινα. Γενικά, καλό είναι να ρωτάμε».
Αν κάτι επανέρχεται συνεχώς στη συζήτηση, είναι το χώμα. Για τον Αλέξανδρο, αυτό το υπόστρωμα είναι ένας ζωντανός οργανισμός. «Κάνοντας οικολογική καλλιέργεια, προσέχουμε τα χώματα, κι αυτό είναι κάτι πολύ βασικό». Τα χημικά λιπάσματα και φυτοφάρμακα, εξηγεί, δεν επηρεάζουν μόνο το φυτό, αλλά και το υπέδαφος και τους υδροφόρους ορίζοντες.
«Όσο περισσότερα χημικά χρησιμοποιούνται, τόσο περισσότερο ρυπαίνονται τα νερά και το χώμα. Και δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος». Αντίθετα, ένα υγιές έδαφος είναι γεμάτο ζωή, με μικροοργανισμούς, ρίζες, έντομα. «Οι ρίζες δημιουργούν αποστραγγίσεις. Οι γεωσκώληκες επίσης. Το νερό περνάει, δεν λιμνάζει». Η εικόνα είναι απτή: σε βιολογικά καλλιεργημένα εδάφη, ακόμη και μετά από έντονη βροχή, το χώμα απορροφά το νερό χωρίς να μετατρέπεται σε λάσπη.
Σε μια περιοχή όπως τα Μεσόγεια, όπου η συμβατική γεωργία παραμένει έντονη, η βιολογική καλλιέργεια δεν μπορεί να λειτουργήσει απομονωμένα. «Είμαστε όλοι εκτεθειμένοι», λέει. «Υπάρχει ο αέρας, υπάρχει το νερό». Η λύση δεν είναι η απομόνωση, αλλά η επικοινωνία γι΄αυτό και ο ίδιος έχει επενδύσει πολύ στις σχέσεις με τους γείτονες. «Προσπαθήσαμε να μιλήσουμε, να εξηγήσουμε, να βρούμε έναν τρόπο συνεννόησης». Σε πρακτικό επίπεδο, έχουν δημιουργήσει φυτοφράχτες και χρησιμοποιούν δίχτυα σκίασης για να περιορίσουν τη μεταφορά ουσιών. «Προσπαθούμε να μειώσουμε την έκθεση, δεν μπορούμε να τη μηδενίσουμε».
Για όσους αναρωτιούνται ακόμα για το νόημα όλων των παραπάνω, αφού στο τέλος της ημέρας συνεχίζουμε να είμαστε εκτεθειμένοι σε ρύπους, διοξείδιο του άνθρακα, φυτοφάρμακα και πολλές επιβλαβείς για την υγεία μας συνθήκες, η προσπάθεια μετράει πάντα. Να καλλιεργείς μαζί με τη φύση, όχι απέναντί της.
Εκτός από τις βιολογικές αγορές κάθε εβδομάδα (Δευτέρα στην Κηφισιά, Τετάρτη στην Ηλιούπολη, Πέμπτη στον Γέρακα και Σάββατο στο Ίλιον), ο Βοτανόκηπος έχει αποκτήσει σταθερή παρουσία και στην Ανθοκομική Έκθεση Κηφισιάς, τον μακροβιότερο θεσμό του είδους στην Ελλάδα, ως ο μοναδικός βιολογικός παραγωγός-εκθέτης. Φέτος, θα βρίσκεται και στην 72η διοργάνωση, από τις 24 Απριλίου έως τις 17 Μαΐου. Παράλληλα, συμμετέχει και σε οικολογικές γιορτές ανά την Ελλάδα.
Ακολουθήστε το OneMan στο Google News και μάθετε τις σημαντικότερες ειδήσεις.