Ψυχολόγος εξηγεί πώς θα καταλάβεις ότι ένα παιδί κρύβει την κατάθλιψή του

Συνηθίζουμε να αφαιρούμε από τις λέξεις το βάρος που κουβαλούν, με το να τις χρησιμοποιήσουμε αλόγιστα και αδιάκριτα. Μια τέτοια περίπτωση είναι η κατάθλιψη.

Που είναι ψυχική διαταραχή, η οποία επηρεάζει ολιστικά την ύπαρξη μας -τον τρόπο που σκεφτόμαστε, αυτόν που νιώθουμε κι εκείνον που συμπεριφερόμαστε.

Ήξερες πως έχει τύπους;

Εννοώ μπορεί κι εσύ κι εγώ να έχουμε διαγνωστεί με κατάθλιψη (δηλαδή, δεν νομίζουμε πως έχουμε, αλλά όντως έχουμε), αλλά να είναι διαφορετικού τύπου, βάσει του DSM-5, του διαγνωστικού εγχειριδίου των ψυχιάτρων. Βάσει αυτού, η πιο γνωστή και συχνή μορφή είναι η Μείζονα Καταθλιπτική Διαταραχή. Διαγιγνώσκεται, όταν υπάρχουν για τουλάχιστον δυο εβδομάδες, τουλάχιστον πέντε συμπτώματα εξ όσων ακολουθούν.

Έντονη θλίψη, κενό ή απελπισία, σχεδόν κάθε μέρα.
Απώλεια ενδιαφέροντος ή ευχαρίστησης για πράγματα που απολαμβάναμε παλαιότερα.
Μεγάλη αλλαγή στην όρεξη ή το βάρος.
Αϋπνία ή υπερβολικός ύπνος.
Κόπωση ή έλλειψη ενέργειας.
Αργή κίνηση-ομιλία ή ανησυχία-ακατάπαυστη κίνηση.
Αίσθημα αναξιότητας ή υπερβολικής ενοχής.
Δυσκολία συγκέντρωσης, λήψης αποφάσεων ή/και σκέψης.
Επαναλαμβανόμενες σκέψεις θανάτου ή αυτοκτονίας.

Πέραν της μείζονος καταθλιπτικής διαταραχής, υπάρχουν άλλες 7 βασικές κατηγορίες, όπως για παράδειγμα η Επίμονη Καταθλιπτική Διαταραχής, που είναι πιο ελαφριά από τη Μείζονα και η Εποχική Κατάθλιψη, που σχετίζεται με μοτίβα των εποχών -πχ μικραίνει η μέρα.

Μετά, υπάρχει μια παγίδα.

Πώς μπορεί να ξεγελάσει η κατάθλιψη των εφήβων;

Όπως εξηγεί η ψυχολόγος και κλινική ερευνήτρια, Αγνή Μαριακάκη «υπάρχει ένας τύπος κατάθλιψης, που στην κλινική ορολογία λέγεται “υψηλής λειτουργικότητας”».

Δηλαδή, ενώ υποφέρουμε στα εντός μας, εξωτερικά φαινόμαστε μια χαρά. Στην ανάλυση που έκανε η ειδικός για το απονενοημένο των δυο 17χρονων στην Ηλιούπολη, διευκρίνισε ότι στην υψηλής λειτουργικότητας κατάθλιψη «το παιδί σε ξεγελάει, έχει φίλους, βγαίνει πάει καλά στο σχολείο. Απ’ έξω δηλαδή, όλα είναι εντάξει. Από μέσα, δεν αξίζει τίποτα. Όλα είναι κούραση, όλα είναι θέατρο, όλα είναι “ας μη στενοχωρήσω κανέναν”. Η ασθένεια αυτή εξαφανίζει τα σήματά της. Η έφηβη γελάει για να μη ρωτήσεις. Διαβάζει για να μην της κάνεις παρατηρήσεις. Βγαίνει με φίλες για να ησυχάσεις».

Η μεγαλύτερη ειρωνεία με την υψηλής λειτουργικότητας κατάθλιψη είναι πως τα παιδιά που υποφέρουν και κρύβονται, γελούν «για να επιβαρύνουν τους γονείς τους, είναι παιδιά που νοιάζονται. Είναι συχνά παιδιά που μεγάλωσαν με πολλή αγάπη, σε οικογένειες με αξιοπρέπεια και με αξίες. Η ίδια η ευαισθησία που σε κάνει υπέροχο άνθρωπο σε κάνει ευάλωτο».

Πώς θα καταλάβεις αν το παιδί κρύβεται

Κατά την ειδικό, «ο Aaron Beck, ο πατέρας της γνωσιακής συμπεριφορικής θεραπείας, έδειξε -με τη μελέτη που έχει τίτλο Cognitive therapy of depression- ότι αυτή η κατάθλιψη έχει τρία στοιχεία αρνητική στάση προς τον εαυτό, αρνητική στάση προς τον κόσμο, αρνητική στάση προς το μέλλον. Είναι η λεγόμενη γνωστική τριάδα». Στο σημείωμα της 17χρονης υπάρχουν και τα τρία.

Ποια άλλα σημάδια υπάρχουν;

1) Αλλαγές στον ύπνο -κοιμάται συνέχεια ή καθόλου.
2) Αλλαγές στο φαγητό -τρώει συνέχεια ή τίποτα.
3) Δεν ευχαριστιέται καθόλου, αποσύρεται από φιλίες, δεν μιλάει, δεν επικοινωνεί, αλλάζουν οι σχολικές επιδόσεις.

«Αν τέτοια σημάδια επιμένουν, ζητάς βοήθεια κατ’ ευθείαν από ειδικό. Υπάρχει ένας τετραψήφιος αριθμός: το 1018».

Πώς μπορείς να θωρακίσεις τα παιδιά σου

H κυρία Μαριακάκη ζητά από τους γονείς να κάνουν στον εαυτό τους, μια ερώτηση: αν μαθαίνουν στα παιδιά ότι η ζωή τους οφείλει να μην ζορίζονται ή να μην περνούν από εντάσεις. Τονίζει ότι το εκπαιδευτικό σύστημα της Ελλάδας επιδέχεται πολλών βελτιώσεων μεν, αλλά «οφείλω όμως, να αναρωτηθώ το πώς μαθαίνουμε στα παιδιά μας να διαχειρίζονται τα ζόρια, τα δύσκολα, την ένταση και την πίεση.

Γιατί το ίδιο ακριβώς ισχύει και για την ψυχή. Η ψυχική ανθεκτικότητα χτίζεται μέσα σε ένταση, ζόρι, αποτυχίες, χτίζεται από το πώς μαθαίνεις να αντιμετωπίζεις τα “όχι”, τον ανταγωνισμό, τις συγκρούσεις, μαθαίνοντας τη διαχείριση και όχι την αποφυγή».

Τι μπορεί να κάνει λοιπόν, ένας γονιός;

«Υπάρχει ένας όρος που λατρεύω: η αντι-ευθραυστότητα, όρος του Nassim Nicholas Taleb», αναλυτής κινδύνου, γνωστός για το έργο του σχετικά με την αβεβαιότητα, την τυχαιότητα και τα σπάνια γεγονότα.

Δεν σημαίνει απλά ανθεκτικός. Ο ανθεκτικός αντέχει το χτύπημα. Ο αντι-εύθραυστος γίνεται πιο δυνατός από το χτύπημα, όπως το κόκαλο. Ο σκελετός αν δεν δεχτεί βάρος, αδυνατίζει. Φοβάμαι ότι μεγαλώνουμε παιδιά με συναισθηματικά οστά που δεν αντέχουν βάρη. Ας ξεκινήσουμε όμως, από εμάς, το πώς γινόμαστε εμείς αντι-εύθραυστοι. Και αν έχουμε παιδιά, πώς θα τα μεγαλώσουμε για να γίνουν αντι-εύθραυστα».

Πώς; Μέσω τριών μεθόδων.

«Βρες εναλλακτικές»

«Πρώτον, φτιάχνουμε ορίζοντες. Όχι έναν, αλλά πολλούς ορίζοντες», ώστε να υπάρχουν εναλλακτικές. «Όταν το παιδί σου λέει αν δεν περάσουν στην ιατρική θα είναι το τέλος, μην του πεις “βάλε τα δυνατά σου”, αλλά “ποιες εναλλακτικές μπορείς να σκεφτείς;”. Άστο μόνο του να σκεφτεί. Μην του προτείνεις κάτι.

Άστο να προσπαθήσει, να μάθει να βρίσκει τα πατήματά του και να νιώθει ασφαλές. Το να ξέρεις ότι υπάρχει πάντα δεύτερος δρόμος δεν είναι αισιοδοξία. Είναι ψυχική εκπαίδευση». Όπως λέει η 17χρονη φάνηκε να μην έχει plan B στο μυαλό της. Ο εγκέφαλος της κατάθλιψης δημιούργησε ψευδοαδιέξοδο.

«Καλώς όρισες στον κόσμο μου»

«Δεύτερον, αγάπα την αποτυχία. Όχι δες την σαν μάθηση. Αγάπα την. Προσπαθώ, θα πει αποτυγχάνω. Είμαι εν εξελίξει, θα πει αποτυγχάνω. Δεν γίνεται αλλιώς. Η διαφορά είναι πως όταν αποτυγχάνω, δεν σταματώ. Δεν αποτυγχάνεις ποτέ σε κάνει που δεν προσπαθείς.

Πες στο παιδί σου την επόμενη φορά που θα πάρει κακό βαθμό “καλώς όρισες στον κόσμο μου”. Ανάφερέ του δικές σου αποτυχίες, Εξήγησέ του πως όλοι όσοι έκαναν κάτι στη ζωή τους έχουν αποτύχει. Όχι πολλές φορές. Άπειρες φορές».

«Η ζώνη ασφαλείας»

«Τρίτον, αγάπα το να μην ανήκεις, να να μην είσαι σαν όλους τους άλλους. Αγάπα το να μην ξεχωρίζεις. Αυτό είναι το πιο σημαντικό για τα παιδιά της εποχής μας, γιατί μεγαλώνουν σ’ έναν κόσμο, όπου η σύγκριση τους κυνηγάει 24 ώρες την ημέρα, σε κάθε scroll, σε κάθε story, σε κάθε post. Και πάντα κάποιος θα είναι πιο όμορφος, πιο έξυπνος, πιο δημοφιλείς, πιο πετυχημένος.

Μάθε στο παιδί σου να λέει στον εαυτό του και το παιδί σου να λέει “ε, και; Μου αρκεί να αρέσω σε εμένα. Αυτό είναι η ζώνη ασφάλειας. Μάθε στον εαυτό σου πρώτα ότι μπορείς θαυμάσια να είσαι καλά, κάπου εκεί στο μέσο όρο.

Να είσαι μέσης ομορφιάς, μέσης επιτυχίας, μέσου όρου αλλά ξεχωριστών αξιών».

ΣΧΕΤΙΚΟ ΘΕΜΑ