Τα αντικαταθλιπτικά ρίχνουν τη λίμπιντο της Gen Z στα τάρταρα. Τι γίνεται τώρα;

Στο ταξίδι της ζωής, όχι όχι, πλάκα κάνω, δεν θα το πάμε έτσι. Αν συγκέντρωνες όμως τα παιδιά που γεννήθηκαν από το 1997 μέχρι το 2012 σε ένα λεωφορείο και εκτελούσες χρέη ελεγκτή, θα έτρωγες σίγουρα σκαλώματα. Όχι, η Gen-Z δεν είναι ακριβώς σκαλωμένη, ούτε καταθλιπτική από την φύση της. Της έλαχε όμως να έρθει στον κόσμο σε περίεργους καιρούς, άλλοτε ενδιαφέροντες κι άλλοτε σκοτεινούς.

Για να την παλέψει, μιλάει για όσα βιώνει, με τα παιδιά της γαλαρίας να πλησιάζουν τα 30 και τα άλλα από τη μέση και πίσω να βλέπουν τον χρόνο να τρέχει παγωμένος, μέσα σε μια πολυεπίπεδη κρίση. Δεν έχουν δει και λίγα. Είτε με τα ίδια τους τα μάτια, είτε μέσα από reels.

Τα παιδιά της Gen Z δε μιλάνε μόνο μεταξύ τους, τα λένε και στον Ψ τους. Κι αν χρειαστεί, θα στηρίξουν και την επιστήμη της χημείας. Ο Nick ήταν μόλις 19 ετών όταν ο ψυχίατρος του πρότεινε το αντικαταθλιπτικό Trintellix για να αντιμετωπίσει άγχος και κατάθλιψη, έπειτα από λίγες μόνο επισκέψεις.

Εκείνη τη στιγμή, η έναρξη αγωγής με έναν εκλεκτικό αναστολέα επαναπρόσληψης σεροτονίνης (SSRI), κατηγορία φαρμάκων στην οποία ανήκει και το Prozac, δεν του φάνηκε κάτι ανησυχητικό. Ίσως να είχε δει και το Love & Other Drugs σε κάποια φάση και να ήξερε.

Μετά από μια εξαετία αγωγής, όταν έκοψε τα φάρμακα, συνέβη κάτι που τον φρίκαρε, δικαιολογημένα. Τα γεννητικά του όργανα άρχισαν να χάνουν την αίσθηση και μέσα σε λίγες εβδομάδες, η απώλεια έγινε σχεδόν πλήρης. Δεν επανήλθε ποτέ. Το ίδιο συνέβη και με τη σεξουαλική του επιθυμία.

«Η περιοχή εκεί κάτω έχει την ίδια αίσθηση με το δέρμα στον αγκώνα μου», έλεγε ο Nick τον περασμένο Φλεβάρη στη New York Post. Στα 27 του, πληρώνει τους λογαριασμούς του ως φορτηγατζής στο New England. Τελικά, έμαθε ότι πάσχει από Post-SSRI Sexual Dysfunction (PSSD), δηλαδή Επίμονη Σεξουαλική Δυσλειτουργία μετά από χρήση αντικαταθλιπτικών.

UNSPLASH

Μια σπάνια αλλά καταστροφική παρενέργεια

Για εκατομμύρια ανθρώπους ανά τον κόσμο, τα αντικαταθλιπτικά είναι σωτήρια και πράγματι, κάνουν δουλειά. Σε σπάνιες περιπτώσεις όμως, φαίνεται να προκαλούν σοβαρές παρενέργειες που επιμένουν για χρόνια μετά τη διακοπή τους.

Τα τελευταία χρόνια, η ιατρική κοινότητα διαβάζει καλύτερα όλους αυτούς τους πιθανούς κινδύνους, ιδιαίτερα για τον νέο πληθυσμό, που κουμπώνει φάρμακα όλο και περισσότερο.

Το SNOMED, η επίσημη βάση ιατρικής ορολογίας των Εθνικών Ινστιτούτων Υγείας των ΗΠΑ, αναγνώρισε επίσημα το PSSD ως διαταραχή το 2024. Ορίζεται ως «επίμονες σεξουαλικές παρενέργειες», όπως μούδιασμα γεννητικών οργάνων και χαμηλή λίμπιντο, οι οποίες «μπορεί να διαρκέσουν εβδομάδες, μήνες ή και χρόνια μετά τη διακοπή των αντικαταθλιπτικών».

Ιατρικοί οργανισμοί στο Ηνωμένο Βασίλειο, την Αυστραλία και τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων έχουν επίσης αναγνωρίσει τις παραπάνω καταστάσεις, με ετικέτες φαρμάκων όπως το Prozac, το Zoloft και το Paxil να περιλαμβάνουν πλέον προειδοποιήσεις για σεξουαλική δυσλειτουργία μετά τη διακοπή, χωρίς ψιλά γράμματα.

«Οι άνθρωποι υποφέρουν τρομερά και κανείς δεν φαίνεται να προσπαθεί σοβαρά να βρει λύσεις», δήλωσε στην New York Post ο David Healy, ψυχοφαρμακολόγος και πρώην καθηγητής ψυχιατρικής.

UNSPLASH

«Μακάρι να είχα κάνει πρώτα ψυχοθεραπεία»

Ο Nick ζει με ένα What If. Αναρωτιέται πώς θα ήταν η ζωή του αν είχε καθοδηγηθεί διαφορετικά στην εφηβεία του.

«Δεν ήμουν αυτοκτονικός. Διασκέδαζα, ζούσα τη ζωή μου. Θα έπρεπε σίγουρα να είχα κάνει πρώτα ψυχοθεραπεία. Τώρα δεν νιώθω καμία χαρά, ούτε από τα χόμπι μου, ούτε από τη σχέση μου, ούτε από τις ταινίες, ούτε από τα videogames. Όλα είναι ίδια. Σαν να κοιτάζω έναν τοίχο», αναφέρει.

Τι λένε οι αριθμοί

Η έρευνα γύρω από το PSSD είναι ακόμα φτωχή, αλλά τα ευρήματα είναι ανησυχητικά. Μελέτη του 2023 από ερευνητές του Πανεπιστημίου Howard και του Πανεπιστημίου του Τελ Αβίβ, που δημοσιεύθηκε στο Annals of General Psychiatry, ανέλυσε άντρες που ζητούσαν θεραπεία για στυτική δυσλειτουργία. Συγκρίθηκαν όσοι είχαν λάβει SSRIs στο παρελθόν με όσους δεν είχαν.

Ακόμη και όταν ελέγχθηκαν παράγοντες όπως ηλικία και άλλα νοσήματα, η προηγούμενη χρήση SSRIs συνδέθηκε με «σημαντικά αυξημένο» κίνδυνο στυτικής δυσλειτουργίας. Οι ερευνητές εκτίμησαν ότι η πιθανότητα ανάπτυξης PSSD ανέρχεται σε 1 στους 216 άντρες που έλαβαν αντικαταθλιπτικά.

Το ποσοστό αυτό βαραίνει αν λάβουμε υπόψιν τη ραγδαία αύξηση συνταγογραφήσεων σε νέους. Σύμφωνα με την Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής, οι συνταγές αντικαταθλιπτικών για ηλικίες 12–25 αυξήθηκαν κατά περίπου 66% από το 2016 έως το 2022, εν μέρει λόγω και της πανδημίας.

UNSPLASH

Παιδιά σε «φαρμακευτικό ντόμινο»

Ο Philip, 19 ετών από το βορειοανατολικό Maine, ξεκίνησε αυτό που αποκαλεί «φαρμακευτικό ντόμινο» μόλις στα έξι του χρόνια. Ο δάσκαλός του στο νηπιαγωγείο υποψιάστηκε ότι πάσχει από ΔΕΠΥ και έπεισε τον γιατρό του να συνταγογραφήσει Vyvanse.

Όταν σταμάτησε το φάρμακο στα 12 του, εμφάνισε συμπτώματα κατάθλιψης. Και όχι μόνο. «Σχεδόν αμέσως ένιωσα σεξουαλικό μούδιασμα και συναισθηματική απονέκρωση», λέει στο NYP. Δύο χρόνια μετά τη διακοπή, η κατάσταση παραμένει ίδια.

«Τα θετικά συναισθήματα έχουν εξαφανιστεί. Δεν νιώθω χαρά όπως πριν». Οι γιατροί του αναγνωρίζουν το PSSD, αλλά δεν έχουν θεραπεία να του προσφέρουν.

Κωνσταντίνος Βρεττός

«Νιώθω νεκρός μέσα μου»

Παρόμοια εμπειρία περιγράφει και ο Elliott Blaise,, 24 ετών με καταγωγή από την Ατλάντα. Στα 18 του, ξεκίνησε τα Zoloft για να ρυθμίσει κάπως τα συναισθηματικά του. Το διέκοψε μετά από μόλις έξι μήνες.

«Έχασα κάθε σπίθα ζωής. Όλα έγιναν γκρίζα. Σαν να είμαι νεκρός μέσα μου», δηλώνει στο NYP. Λίγο καιρό μετά, διαγνώστηκε με αυτισμό και πιστεύει ότι ποτέ δεν είχε ΔΕΠΥ ή κατάθλιψη.

Μια κατάσταση που δεν αγγίζει μόνο τους άντρες

Η Rebekah Kane πήρε πρώτη φορά Zoloft στη ζωή της σε ηλικία 15 ετών, για ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή. Το μούδιασμα ήταν άμεσο. Μετά τη διακοπή, τα συμπτώματα επιδεινώθηκαν.

«Δεν υπήρξε καμία ψυχοθεραπεία. Μόνο φάρμακα. Νιώθω σαν να με λοβοτόμησαν. Έχασα την ταυτότητά μου», αναφέρει εννέα χρόνια μετά.

Υπερσυνταγογράφηση και ανησυχία ειδικών

Η κλινική ψυχολόγος και καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο της Βιρτζίνια, Meg Jay, εκφράζει έντονη ανησυχία. «Οι γιατροί ιατρικοποιούν φυσιολογικές δυσκολίες της νεότητας. Σε 15 λεπτά δεν μπορείς να καταλάβεις το πλαίσιο ζωής ενός νέου».

Οι μελέτες έγκρισης των SSRIs έγιναν σε ενήλικες, όχι σε παιδιά. Παρ’ όλα αυτά, χορηγούνται όλο και πιο συχνά σε ανήλικους.

Ο David Healy αναφέρει ότι γνωρίζει περισσότερους από δώδεκα νέους που αυτοκτόνησαν λόγω της απόγνωσης που προκάλεσε το PSSD. «Οι έφηβοι δεν είναι καταθλιπτικοί, είναι στρεσαρισμένοι. Η εφηβεία είναι χαοτική. Δεν λύνεται με χάπια», καταλήγει.

ΣΧΕΤΙΚΟ ΘΕΜΑ